Tại Hội nghị tổng kết công tác tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra nhiều đề xuất nhằm khắc phục những hạn chế, phòng ngừa nguy cơ xảy ra sai phạm trong các kỳ thi tiếp theo.
Một trong những nội dung đáng chú ý là nghiên cứu điều chỉnh phương án bố trí điểm thi. Theo quy định hiện hành, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo được quyết định phương án sắp xếp điểm thi căn cứ vào điều kiện thực tế của địa phương, bảo đảm thuận lợi và hạn chế việc di chuyển cho thí sinh.
Tuy nhiên, theo đề xuất mới, Bộ yêu cầu nghiên cứu việc bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi. Trường hợp không thể thực hiện phương án này, địa phương phải xin ý kiến Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh trước khi quyết định.
Bố trí thí sinh nhiều trường tại một điểm thi giúp tăng tính khách quan
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Mỹ Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Tĩnh cho rằng, việc bố trí thí sinh của nhiều trường tại cùng một điểm thi trước hết nhằm tăng cường tính khách quan, nghiêm túc và hạn chế nguy cơ gian lận trong kỳ thi.
Theo cô Bình, phương án này có thể góp phần hạn chế những tác động từ các mối quan hệ quen biết, nể nang trong quá trình tổ chức thi. Khi thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau cùng dự thi tại một điểm, công tác coi thi sẽ có thêm tính độc lập, khách quan, giảm nguy cơ phát sinh những tác động không phù hợp từ mối quan hệ giữa cán bộ, giáo viên và nhà trường.
Bên cạnh đó, việc bố trí thí sinh đan xen giữa các trường cũng góp phần tăng cường tính công bằng trong phòng thi. Khi thí sinh đến từ nhiều cơ sở giáo dục khác nhau, khả năng các em quen biết nhau sẽ giảm đi, qua đó hạn chế tình trạng trao đổi bài hoặc hỗ trợ nhau trong quá trình làm bài.
Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, cô Bình cho rằng việc bố trí thí sinh của nhiều trường tại cùng một điểm thi cũng có thể gây ra những khó khăn nhất định, nhất là trong việc tổ chức và bảo đảm điều kiện dự thi cho học sinh. Trước hết, phương án này có thể làm gia tăng khoảng cách di chuyển của một bộ phận thí sinh, đặc biệt là những em ở xa điểm thi được phân công, từ đó phát sinh bất tiện về phương tiện đi lại và thời gian di chuyển.
Ngoài ra, việc tập trung thí sinh từ nhiều trường về một địa điểm cũng đặt ra yêu cầu về năng lực tiếp nhận và điều kiện cơ sở vật chất của điểm thi. Các địa phương cần tính toán kỹ quy mô phòng thi, điều kiện ăn ở, sinh hoạt đối với những thí sinh ở xa, tránh tình trạng điểm thi được lựa chọn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế.
"Chẳng hạn, học sinh ở các trường có quy mô nhỏ có thể phải di chuyển đến những điểm thi tập trung tại trường lớn hơn, kéo theo những xáo trộn nhất định trong việc đi lại và bố trí sinh hoạt", cô Bình nêu dẫn chứng.
Cùng bàn luận về đề xuất này, thầy Nguyễn Trường Lâm - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Mèo Vạc cho biết, việc bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi đã được địa phương triển khai trong nhiều năm qua theo chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Giang (cũ).
Qua thực tế tổ chức, thầy đánh giá phương án này mang lại hiệu quả tích cực, góp phần bảo đảm sự công bằng giữa các thí sinh.
Theo thầy Lâm, khi thí sinh được bố trí đan xen giữa các trường, đội ngũ cán bộ coi thi cũng không còn hoàn toàn là giáo viên của trường nào coi thi tại trường đó. Sự phối hợp, luân chuyển giữa các đơn vị giúp hạn chế những yếu tố chủ quan, nể nang, qua đó tăng tính minh bạch và khách quan trong quá trình tổ chức kỳ thi.
Tuy nhiên, thầy Lâm cũng nhìn nhận việc thay đổi điểm thi có thể khiến một bộ phận học sinh cảm thấy bỡ ngỡ do phải đến địa điểm xa lạ. Vì vậy, công tác chuẩn bị tâm lý cho thí sinh cần được chú trọng.
Bên cạnh đó, với những địa phương có địa bàn rộng, khoảng cách giữa các trường xa nhau, việc phân bổ điểm thi cần được tính toán hợp lý để không gây khó khăn cho học sinh trong quá trình di chuyển.
Với những học sinh phải di chuyển đến điểm thi khác, thầy Lâm cho rằng nhà trường cần chủ động phối hợp với phụ huynh để có phương án hỗ trợ phù hợp, nhất là trong việc đưa đón và bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho các em trong những ngày thi.
Về cách thức triển khai, thầy đề xuất các địa phương nên căn cứ vào điều kiện thực tế để lựa chọn điểm thi phù hợp, ưu tiên những trường có cơ sở vật chất tốt, đủ khả năng tiếp nhận thí sinh và nằm ở vị trí trung tâm, thuận tiện kết nối với các trường trong khu vực. Việc tính toán hợp lý vị trí điểm thi sẽ giúp vừa bảo đảm mục tiêu tổ chức kỳ thi khách quan, minh bạch, vừa giảm thiểu những khó khăn về đi lại cho thí sinh.
Cần giải pháp đồng bộ để bảo đảm kỳ thi nghiêm túc, công bằng
Dù có thể mang lại một số lợi ích trong việc hạn chế những yếu tố chủ quan, đề xuất bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi cũng đặt ra không ít vấn đề về tính khả thi. Việc điều chỉnh phương án bố trí điểm thi cần được cân nhắc thấu đáo, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế, tránh phát sinh thêm khó khăn cho thí sinh và các địa phương.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Đặng Quốc Thống - Chủ tịch Hội đồng quản trị Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Đoàn Thị Điểm nhìn nhận, nếu triển khai đề xuất này, công tác tổ chức thi sẽ phát sinh thêm nhiều khâu, đòi hỏi sự chuẩn bị và phối hợp kỹ lưỡng giữa các đơn vị.
Theo thầy Thống, hiệu quả và tính nghiêm túc của một kỳ thi không chỉ phụ thuộc vào phương án sắp xếp thí sinh tại điểm thi mà còn chịu tác động bởi nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là công tác coi thi, chấm thi và chất lượng đề thi. Nếu các khâu này được tổ chức chặt chẽ, cán bộ làm nhiệm vụ thực hiện nghiêm túc, đúng quy chế thì việc bố trí thí sinh dự thi tại trường mình đang theo học không đồng nghĩa với nguy cơ dễ xảy ra sai phạm.
Thầy cho rằng, thay vì chỉ tập trung thay đổi địa điểm thi, cần chú trọng bảo đảm tính độc lập, khách quan của đội ngũ làm nhiệm vụ. Cụ thể, cần tránh tình trạng giáo viên của trường nào chỉ thực hiện nhiệm vụ coi thi đối với học sinh của chính trường đó. Việc bố trí cán bộ coi thi có sự luân chuyển, phối hợp giữa các trường sẽ góp phần hạn chế tâm lý nể nang, quen biết, đồng thời tăng tính minh bạch trong quá trình tổ chức.
Một vấn đề khác khiến thầy Thống băn khoăn là những bất tiện có thể phát sinh đối với thí sinh khi phải di chuyển đến điểm thi khác. Vào những ngày diễn ra kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, lưu lượng phương tiện trên các tuyến đường thường tăng cao. Nếu học sinh phải đến những điểm thi xa trường hoặc nơi cư trú, việc đi lại sẽ vất vả hơn, nhất là tại những khu vực có mật độ giao thông lớn hoặc hạ tầng giao thông còn hạn chế.
Điều này cũng đòi hỏi các địa phương phải tính toán kỹ thời gian và phương án di chuyển để không ảnh hưởng đến việc dự thi của học sinh.
Bên cạnh đó, thầy Thống lưu ý cần bảo đảm tính ổn định trong phương án tổ chức thi. Theo thầy, cách thức bố trí điểm thi cần phù hợp với điều kiện thực tế và được duy trì ổn định để học sinh chủ động chuẩn bị, làm quen với môi trường dự thi. Việc liên tục thay đổi phương án, địa điểm hoặc cách sắp xếp thí sinh có thể gây xáo trộn tâm lý, khiến các em thêm lo lắng, áp lực trong giai đoạn chuẩn bị cho kỳ thi quan trọng.
Từ những phân tích trên, thầy Thống cho rằng không nên xem việc bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi là giải pháp mang tính quyết định để bảo đảm kỳ thi nghiêm túc. Điều quan trọng hơn vẫn là nâng cao chất lượng giám sát, siết chặt kỷ luật trong công tác coi thi, chấm thi và bảo đảm đề thi có cấu trúc, nội dung phù hợp. Đây mới là những yếu tố trực tiếp quyết định tính khách quan, công bằng và chất lượng của kỳ thi.
Ở góc nhìn khác, cô Nguyễn Thị Mỹ Bình lại cho rằng, việc bố trí thí sinh đến từ nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi vẫn là chủ trương nên triển khai, bởi phương án này có thể góp phần hạn chế nguy cơ gian lận và tăng tính khách quan trong tổ chức thi. Tuy nhiên, cô nhấn mạnh đây không phải giải pháp duy nhất để phòng ngừa tiêu cực, mà cần được thực hiện đồng bộ với các biện pháp khác.
Theo cô Bình, khi triển khai, các địa phương nên ưu tiên sắp xếp những trường có vị trí địa lý gần nhau vào cùng một điểm thi. Thực tế, phương án một hội đồng thi, một điểm thi có thí sinh đến từ ít nhất hai trường đã được triển khai và các nhà trường có sự phối hợp tương đối tốt trong công tác tổ chức.
Vì vậy, nếu mở rộng phương án này, cần tính toán hợp lý khoảng cách giữa các trường, điều kiện giao thông và khả năng tiếp nhận của từng điểm thi, vừa đáp ứng yêu cầu tổ chức thi khách quan, vừa hạn chế việc học sinh phải di chuyển xa.
Cùng với việc bố trí thí sinh, cô Bình cho rằng cần chú trọng luân chuyển, sắp xếp giáo viên từ nhiều trường khác nhau tham gia công tác coi thi tại một điểm thi, thay vì để giáo viên của trường nào chủ yếu coi thi học sinh trường đó. Đây là giải pháp cần thiết để hạn chế những tác động từ quan hệ quen biết, nể nang, đồng thời tăng tính độc lập, minh bạch trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Tuy nhiên, theo cô Bình, để phòng ngừa gian lận một cách căn cơ, yếu tố quan trọng vẫn là ý thức và trách nhiệm của những người tham gia kỳ thi. Trước hết, cần chú trọng giáo dục học sinh, giáo viên và cán bộ làm nhiệm vụ thi về tinh thần trung thực, trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật.
Các quy định pháp luật, quy chế thi cần được phổ biến đầy đủ, rõ ràng, đồng thời gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân. Việc giáo dục ý thức chấp hành quy định không chỉ thực hiện trước kỳ thi mà cần được duy trì thường xuyên trong suốt quá trình dạy học và tổ chức thi.
Bên cạnh việc kiểm soát bằng quy chế và nâng cao ý thức trách nhiệm, cô Bình đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát, phòng ngừa sai phạm. Chẳng hạn, việc lắp đặt hệ thống camera tại các khu vực cần thiết trong điểm thi, nghiên cứu ứng dụng hình thức thi trên máy tính có thể góp phần nâng cao khả năng giám sát, tăng tính minh bạch và hạn chế những tác động chủ quan trong quá trình tổ chức.
Đặc biệt, cô Bình nhấn mạnh đội ngũ tham gia tổ chức kỳ thi phải thực sự liêm chính, trung thực và có tinh thần trách nhiệm. Đây là yếu tố quan trọng để các quy định, quy trình giám sát và giải pháp kỹ thuật được thực hiện nghiêm túc, phát huy hiệu quả trên thực tế.
Ngoài yếu tố con người, điều kiện cơ sở vật chất tại các điểm thi cũng cần được quan tâm đúng mức. Theo cô, bảo đảm cơ sở vật chất không đơn thuần là có đủ bàn ghế, phòng thi mà còn phải tính đến không gian phòng thi, khoảng cách giữa các vị trí ngồi và cách bố trí chỗ ngồi hợp lý, tạo điều kiện dự thi công bằng cho tất cả thí sinh.
Đồng thời, hệ thống máy móc, thiết bị giám sát và các phương tiện kỹ thuật phục vụ kỳ thi nếu có cũng cần được đầu tư đồng bộ, vận hành ổn định, đáp ứng yêu cầu tổ chức và kiểm soát trong suốt quá trình diễn ra kỳ thi.
