Với tinh thần "Thủ đô vì cả nước, cả nước vì Thủ đô", nhiều ý kiến tâm huyết đã đề xuất các cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo động lực để Hà Nội phát triển xứng tầm trong kỷ nguyên mới.
Thảo luận tại Tổ, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh, Trần Lưu Quang, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ ấn tượng với cụm từ "phân cấp toàn diện" trong chủ trương sửa đổi các cơ chế, chính sách cho Thủ đô Hà Nội. Đồng chí Trần Lưu Quang nhìn nhận điều này cho thấy không khí chung sẽ phân cấp rất nhiều nội dung cho Hà Nội, đồng thời đây cũng là cơ hội cho thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.
Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang cũng cho biết, Luật Thủ đô (sửa đổi) được quy định theo hướng giao hướng dẫn, tổ chức thực hiện cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Nếu được quy định theo nguyên tắc này sẽ rất dễ thực hiện, đưa Luật nhanh chóng vào cuộc sống và cũng dễ dàng sửa đổi nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn.
Đánh giá cao dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được soạn thảo tương đối kỹ lưỡng, Đại biểu Nguyễn Hải Nam - Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Huế nêu rõ, dự thảo Luật lần này đã phân cấp, phân quyền mạnh cho Thành phố Hà Nội để chủ động hơn trong công việc; thí điểm những chính sách mới để có những hướng đi mới, góp phần phát triển mạnh hơn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phục vụ sự phát triển chung; đã nêu rõ ai làm, thời gian làm và trách nhiệm như thế nào.
Dự thảo Luật lần này sẽ thể hiện rõ xu hướng mở rộng không gian về thể chế cho Thủ đô và các vấn đề cốt lõi như thiết kế một cơ chế để sao cho khuôn khổ hệ thống pháp luật chung tiến tới một không gian có mức độ khác biệt.
Theo đại biểu Nguyễn Hải Nam, cơ chế đặc thù cần được xác định trên các tiêu chí chặt chẽ, có giới hạn rõ ràng, gắn với những đặc điểm riêng có của Thủ đô và kiểm chứng được về hiệu quả; đồng thời, cần tính toán nếu mở rộng ngoại lệ thì bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.
Đại biểu Nguyễn Hải Nam nhận thấy, dự thảo Luật sửa đổi lần này có 3 đột phá nổi trội. Thứ nhất, đột phá về thể chế, dự thảo Luật đã giao cho Thành phố Hà Nội 192 thẩm quyền quyết định. Thứ hai, không gian phát triển khu vực vùng; những cơ chế đặc biệt về tài chính đô thị. Thứ ba, phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo có rủi ro và chấp nhận thất bại để phát triển.
Tán thành việc tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền Thủ đô, đi kèm với mở rộng thẩm quyền, có cơ chế kiểm soát tương xứng để phát triển, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Hải Nam cho rằng, cần rà soát kỹ lưỡng trong 3 lĩnh vực: quy hoạch; đất đai và thẩm quyền đầu tư. Theo đó, phải rà soát kỹ lưỡng, đặc biệt là những quy trình thủ tục, kỹ thuật điều hành để tăng tính ổn định lâu dài của Luật; tránh trùng lặp, bảo đảm tính minh bạch và tính khả thi, khả năng áp dụng.
Về liên kết vùng, đại biểu Nguyễn Hải Nam đề nghị cần làm rõ hơn nội dung này để Thành phố Hà Nội thực sự là trung tâm điều phối và dẫn dắt phát triển vùng chứ không chỉ đơn thuần là mở rộng không gian địa lý.
Đại biểu Phạm Ngọc Lâm, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật để thể chế hóa các cơ chế, chính sách đặc thù đã được thí điểm trên địa bàn thành phố; các chủ trương, quan điểm xây dựng Luật gắn với phân cấp, phân quyền, phân bổ nguồn lực cho thành phố nhằm cụ thể hóa chủ trương “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Về vấn đề ưu tiên áp dụng pháp luật trong dự thảo, đại biểu cho rằng cần giao trách nhiệm cho cơ quan ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Luật chủ động theo dõi và sửa đổi bổ sung văn bản do cơ quan mình ban hành cho đồng bộ nếu cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn để áp dụng được ngay.
Tạo hành lang pháp lý vững chắc để Hà Nội bứt phá
Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai nhấn mạnh, Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ rất mạnh mẽ là “phân cấp tối đa, triệt để và toàn diện” cho Hà Nội. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để xây dựng các quy định tại Điều 8 và Điều 9 của dự thảo Luật - những nội dung cho phép Thủ đô chủ động quyết định cách thức thực hiện quyền hạn của mình và tự chịu trách nhiệm.
Cũng theo đại biểu, tư tưởng cho phép địa phương điều chỉnh trình tự, thủ tục đã có trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 nhưng chưa thực hiện được do vướng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Lần này, Điều 8 của dự thảo Luật giao quyền cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính tại các văn bản của cơ quan Trung ương là bước đi triệt để theo hướng "địa phương quyết, địa phương làm".
Về Điều 9 thí điểm cơ chế chính sách, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy cho rằng đây là các quy định tương tự như "Nghị định không số" – tức là những quy định mới, khác luật hoặc chưa có luật điều chỉnh nhằm mở đường cho cái mới và kiến tạo tương lai. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý dự thảo đã đưa ra các điều kiện kiểm soát chặt chẽ về phạm vi, đối tượng và nguyên tắc để đảm bảo tính thận trọng.
Các đại biểu kỳ vọng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sau khi được tiếp thu và hoàn thiện sẽ trở thành "luật gốc", tạo hành lang pháp lý vững chắc để Hà Nội bứt phá, không chỉ vì sự phát triển của riêng Thủ đô mà còn vì sự lớn mạnh của cả dân tộc.
