Trong bối cảnh của đất nước đang chuyển mình như hiện nay, việc sửa đổi Luật Thủ đô với đề xuất nhiều cơ chế, chính sách mang tính đột phá đang thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân Hà Nội. Trong đó, nhiều nội dung liên quan đến phát triển giáo dục, đào tạo và đột phá khoa học, công nghệ được cho là những tiền đề quan trọng để tháo gỡ các "điểm nghẽn" lâu nay.
Việc sửa đổi Luật Thủ đô là cần thiết, phù hợp với bối cảnh đất nước
Theo Phó Giáo sư Trần Hậu - Uỷ viên Hội đồng tư vấn về Khoa học - giáo dục và Môi trường (nay là Hội đồng tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số) thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, việc sửa đổi Luật Thủ đô là cần thiết trong bối cảnh phát triển đất nước đang bước sang giai đoạn mới với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, phát triển nhanh và bền vững.
Phó Giáo sư Trần Hậu nhấn mạnh: "Trong bối cảnh phát triển hiện nay, khi tốc độ đô thị hóa nhanh, sự bùng nổ của công nghệ và các mô hình kinh tế mới đòi hỏi Hà Nội phải có một khung thể chế linh hoạt, vượt trội.
Qua đó, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được đánh giá đã thể hiện rõ tinh thần đổi mới khi chỉ rõ đầu việc, trao thêm nhiều thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo Hà Nội. Điều này kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn quy trình, tăng tính chủ động trong quản lý và điều hành với các cơ quan quản lý giáo dục cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn phát triển".
Cùng chung nhận định, Giáo sư Nguyễn Ngọc Long - nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là công cụ pháp lý, mà còn là nền tảng để kiến tạo không gian phát triển mới cho Hà Nội.
Khi được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ góp phần khơi thông nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là Thủ đô của một quốc gia đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
Đánh giá và nhìn nhận thêm sự tác động mang tính tích cực đối với lĩnh vực giáo dục, đào tạo nếu những quy định trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) chính thức được áp dụng, Giáo sư Nguyễn Ngọc Long cho rằng: "Yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới không chỉ dừng lại ở mở rộng quy mô kinh tế mà còn phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng phát triển đồng đều trên các lĩnh vực.
Những quy định có trong Dự thảo liên quan đến giáo dục và khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho thấy rõ nét những vấn đề này đã được quan tâm sát sao. Bởi lẽ, với yêu cầu phát triển hiện nay của Hà Nội đòi hỏi phải có những công cụ quản lý linh hoạt và hiệu quả hơn, trong khi nhiều quy định của Luật Thủ đô hiện hành chưa thực sự đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Điều này là một bước đi có sự tính toán, cân nhắc thận trọng để đảm bảo trong tương lai nền giáo dục của Hà Nội sẽ phát triển vững chắc và tương xứng với tầm vóc, vị thế đang có".
Còn theo Phó Giáo sư Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) thể hiện rõ tư duy đổi mới trong quản trị phát triển, không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách mà còn hướng tới thiết lập một khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt, kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng cho sự phát triển của Hà Nội.
Theo bà, những quy định về phân cấp, phân quyền cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố trong lĩnh vực giáo dục là bước tiến rất đáng chú ý. Việc trao quyền chủ động cho thành phố sẽ giúp Hà Nội linh hoạt hơn trong tổ chức hệ thống giáo dục phù hợp với đặc thù của một đô thị đặc biệt.
“Nếu được thông qua Hà Nội có thể chủ động điều chỉnh, bổ sung chương trình giáo dục, đồng thời ban hành các chương trình riêng đối với những mô hình trường tiên tiến, hiện đại. Đây chính là điều kiện cần thiết để giáo dục Thủ đô tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, nhưng vẫn đảm đảm nền tảng chung của chương trình quốc gia”, bà An nhấn mạnh.
Đòn bẩy để thu hút người tài cho Thủ đô
Nhận định về những yêu cầu bức thiết đối với nền giáo dục của Thủ đô trong giai đoạn mới, Phó Giáo sư Trần Hậu cho rằng, việc đưa ra các khung hành lang pháp lý, chính sách đặc thù trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) nếu được áp dụng vào thực tế sẽ giúp nền giáo dục Hà Nội có nhiều đột phá để phát triển. Điều này mở ra cơ hội để Hà Nội mạnh dạn thử nghiệm những cách làm mới.
“Một trong những điểm đáng chú ý là việc trao quyền tự chủ cao hơn cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố, từ thành lập cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, chương trình đào tạo đến hợp tác quốc tế... Khi được vận hành trong một khuôn khổ pháp lý thông thoáng và phù hợp với thực tiễn, các cơ sở giáo dục tại Thủ đô sẽ có điều kiện phát huy tối đa nội lực, chủ động đổi mới phương thức đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Bên cạnh đó, một điểm nhấn khác trong Dự thảo là việc trao thẩm quyền lớn hơn cho Ủy ban nhân dân thành phố. Theo đó, Ủy ban nhân dân thành phố không chỉ được chủ động quy định việc liên kết giáo dục giữa các cơ sở trong nước với cơ sở giáo dục nước ngoài, mà còn có thể điều chỉnh, bổ sung chương trình giáo dục mầm non và phổ thông trên cơ sở vẫn bảo đảm khung chuẩn quốc gia. Điều này cho thấy cách tiếp cận linh hoạt, vừa giữ trục chuẩn thống nhất của hệ thống giáo dục, vừa tạo dư địa để Thủ đô phát triển các chương trình mang tính đặc thù, đáp ứng yêu cầu hội nhập trong bối cảnh mới”, Phó Giáo sư Trần Hậu nhìn nhận.
Bàn luận về vấn đề này, Giáo sư Nguyễn Ngọc Long nhấn mạnh về những chính sách, cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ góp phần định hình một hệ sinh thái giáo dục mở, nơi người học có nhiều lựa chọn hơn, được tiếp cận với các chuẩn mực quốc tế ngay trong nước, đồng thời vẫn bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước.
"Nếu được triển khai bài bản, đây sẽ là nền tảng quan trọng để giáo dục Thủ đô chuyển từ “đáp ứng nhu cầu” sang “dẫn dắt xu thế”, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên mới”.
Tuy nhiên, để những kỳ vọng này trở thành hiện thực, việc triển khai cần đi kèm với cơ chế giám sát hiệu quả, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Nếu được thực thi đồng bộ và nhất quán, không chỉ tạo động lực cho giáo dục Hà Nội bứt phá, mà còn có thể trở thành mô hình tham chiếu cho các địa phương khác trong quá trình đổi mới, phát triển toàn diện giáo dục và đào tạo", Giáo sư Nguyễn Ngọc Long cho hay.
Bày tỏ sự quan tâm ở góc độ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, Phó Giáo sư Bùi Thị An đánh giá cao việc dự thảo luật cho phép Hội đồng nhân dân thành phố ban hành chính sách cấp học bổng, cơ chế khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng ở các cơ sở giáo dục của nước ngoài trong các lĩnh vực, ngành trọng điểm.
Theo bà An, nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là “đòn bẩy” quan trọng để thu hút, bồi dưỡng và giữ chân nhân tài, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho Thủ đô trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Bên cạnh đó, việc giao thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân thành phố trong quản lý việc thực hiện liên kết giáo dục giữa cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông công lập, tư thục trên địa bàn thành phố với các cơ sở giáo dục nước ngoài, sẽ giúp tăng cường tính chủ động đi đôi với trách nhiệm giải trình. Điều này không chỉ tạo điều kiện thu hút các nguồn lực xã hội, nguồn lực quốc tế tham gia phát triển giáo dục mà còn góp phần kiểm soát chất lượng, tránh tình trạng “phát triển nóng” hoặc thiếu đồng bộ.
Đáng chú ý, quy định trao quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố trong việc cho phép thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài, liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài (sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo), được bà An nhìn nhận là một bước đi mạnh dạn.
“Nếu đi kèm với cơ chế giám sát chặt chẽ, minh bạch, đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp Hà Nội chủ động hơn trong quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu nhân lực của Thủ đô”, bà An bày tỏ.
Tuy nhiên, bà An cũng lưu ý rằng, phân cấp, phân quyền cần đi đôi với nâng cao năng lực quản trị và trách nhiệm của chính quyền thành phố. Hà Nội cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm chất lượng giáo dục và tính công bằng trong tiếp cận cơ hội học tập.
“Có thể nói, nếu được thông qua và triển khai hiệu quả, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ không chỉ tạo cú hích cho giáo dục và đào tạo, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô. Qua đó góp phần giúp Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước”, Phó Giáo sư Bùi Thị An kỳ vọng.
