Sau khi thực hiện sáp nhập tỉnh ngày 01/7/2025, hiện nay cả nước có 34 tỉnh, thành. Trong số này, có 11 tỉnh, thành được giữ nguyên và 23 tỉnh, thành mới được sáp nhập từ 52 tỉnh, thành cũ. Chính vì thế, nhiều tỉnh, thành mới được sáp nhập từ 2-3 tỉnh, thành cũ.
Việc sáp nhập tỉnh có ảnh hưởng đến các môn học ở các cấp học phổ thông và môn Nội dung giáo dục địa phương có sự xáo trộn nhiều nhất. Các tỉnh, thành mới được sáp nhập có từ 2-3 tài liệu Nội dung giáo dục địa phương riêng lẻ dẫn đến những khó khăn trong việc giảng dạy và học tập của thầy - trò ở các nhà trường.
Với nhiều lý do, hiện nay giáo viên và học sinh một số khối lớp không có tài liệu in được xuất bản mà phải dạy và học trên file PDF. Trong khi, môn Nội dung giáo dục địa phương cả năm học chỉ có 35 tiết nhưng có tới 6 phân môn khác nhau nên mỗi phân môn chỉ có từ 4 – 9 tiết học. Vì vậy, việc phân công giáo viên giảng dạy cũng có những bất cập.
Giáo viên và học sinh phải dạy và học 2-3 sách, tài liệu khác nhau
Môn Nội dung giáo dục địa phương có 35 tiết/ lớp/ 1 năm học nhưng nó có tới 6 phân môn khác nhau, đó là: phân môn Ngữ văn có 9 tiết; Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân mỗi phân môn có 6 tiết; 2 phân môn: Âm nhạc, Mĩ thuật có 4 tiết/ năm. Cả 6 phân môn này cùng chung gộp chung vào 1 cuốn tài liệu.
Nhưng, ở năm học 2025 -2026 này, giáo viên và học sinh không còn dạy và học 1 cuốn tài liệu nữa mà những tỉnh sáp nhập mới phải dạy và học một số bài học của 2-3 cuốn tài liệu khác nhau. Một nửa, hoặc 1/3 số bài học thuộc tài liệu của tỉnh (cũ) này, một nửa, hoặc 1/3 số bài học của tỉnh (cũ khác) khiến cho việc thực hiện khá rối rắm.
Bởi, trước khi sáp nhập, mỗi tỉnh đều có bộ tài liệu Nội dung giáo dục địa phương riêng, mỗi tài liệu đều phản ánh đặc trưng lịch sử, văn hóa, kinh tế - xã hội riêng, cách bố trí kiến thức bài học cũng khác nhau. Khi sáp nhập dẫn đến sự khó khăn khi lựa chọn các bài học cho từng phân môn.
Nhưng, muốn có tài liệu mới, thống nhất phải cần có thời gian biên soạn, thẩm định, ban hành tài liệu mới. Vì vậy, trong giai đoạn chuyển tiếp, nhiều nơi, giáo viên phải dạy song song tài liệu cũ của 2 - 3 tỉnh (cũ). Bài học này ở cuốn tài liệu này, bài khác lại ở cuốn tài liệu hoặc file khác.
Trong khi đó, theo cách thực hiện ở một số địa phương hiện nay thì các trường đang dạy ở các khối lớp chỉ có một cuốn tài liệu của tỉnh cũ ở các năm học trước còn những bài học của tỉnh mới sáp nhập vào không có tài liệu in mà chỉ được gửi file PDF.
Những lớp cuối cấp, có tỉnh chưa có tài liệu in mà phải học hoàn toàn trên file tài liệu, hoặc nhà trường chỉ in tạm thời một số cuốn để giáo viên và học sinh tham khảo nên việc giảng dạy và học hiệu quả không được như mong muốn.
Cũng vì vậy, những lớp cuối cấp, hoặc những bài học của tỉnh mới sáp nhập vào, thầy cô chỉ trình chiếu bài giảng cho học sinh theo dõi vì học sinh gần như không có tài liệu in sẵn để học. Giáo viên gửi 2-3 file tài liệu hàng mấy trăm trang như vậy thì có mấy học sinh mở ra xem được đâu.
Hơn nữa, nhiều học sinh cấp trung học cơ sở làm gì có điện thoại hay máy tính để mở mà xem tài liệu thầy cô gửi.
Còn nhiều bất cập khi dạy và học môn Nội dung giáo dục địa phương
Thực ra, khi giảng dạy môn Nội dung giáo dục địa phương đang gặp những khó khăn nhất định. Nếu như những năm học trước là khó khăn về việc phân công, sắp thời khóa biểu, kiểm tra, nhận xét phẩm chất năng lực thì năm học này thêm kiến thức bài học của tỉnh vừa sáp nhập chung.
Giáo viên ở vùng này có thể không nắm rõ lịch sử - di tích - nhân vật tiêu biểu của vùng kia. Một số phân môn gắn liền với những di tích, làng nghề, cơ sở sản xuất tiêu biểu…nhưng vì khoảng cách quá xa nên thầy và trò không thể đến tham quan như mục tiêu mà chương trình đã đề ra.
Hơn nữa, việc tiếp cận tài liệu ở một số lớp chỉ qua các file PDF nên không chỉ học sinh mà giáo viên cũng gặp nhiều khó khăn. Trong khi, đa phần các phân môn chỉ có 4-6 tiết/ lớp/ năm học nên không ít giáo viên, học sinh vẫn có tâm lý xem là “môn phụ”. Từ đó, chưa có đầu tư cho giảng dạy và học tập.
Trong khi đó, thực hiện theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT và các hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Bộ thì trong 1 năm học, Nội dung giáo dục địa phương sẽ có 4 bài kiểm tra thường xuyên và 4 bài kiểm tra định kỳ.
Chính vì có 4 bài kiểm tra định kỳ nên bắt buộc các nhà trường phải trừ ra 4 tiết để thực hiện việc kiểm tra nên số tiết thực dạy cho học trò chỉ còn có 31 tiết thực học được chia cho 6 phân môn khác nhau.
Vì thế, lúc phân chia tỉ lệ kiến thức để kiểm tra, phân công giáo viên gác kiểm tra, chấm kiểm tra, vào điểm, nhận xét phẩm chất, năng lực cho học trò rất phức tạp và rối rắm. Cả học kỳ, cả năm học có những phân môn chỉ dạy vài tiết học thì làm sao mà nhận xét chính xác cho học trò.
Chẳng hạn, những phân môn ít tiết như Âm nhạc, Mĩ thuật chỉ có 4 tiết/ lớp/ năm học mà còn phải bớt thời gian để kiểm tra thường xuyên nên số tiết thực học lại càng bị ít hơn thì làm sao giáo viên có thể sát sao mà đánh giá chính xác.
Thực tế cho thấy, môn Nội dung giáo dục địa phương những năm học vừa qua mà nhất là ở năm học 2025 – 2026 này đang gặp nhiều khó khăn, bất cập.
Ngày 9/2/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, quy trình biên soạn, chỉnh sửa và thẩm định tài liệu giáo dục địa phương để lấy ý kiến góp ý hết ngày 28/2/2026 nhằm thay thế Thông tư số 33/2020/TT-BGDĐT.
Theo người viết, có nên tính toán, cân nhắc nên trả lại các phân môn vào các môn học chính như trước khi thực hiện Chương trình 2018 sẽ thuận lợi hơn trong giảng dạy và học tập. Thực hiện như hiện nay khá vất vả cho giáo viên, học sinh và các nhà trường mà hiệu quả rất khó đạt được như mục tiêu chương trình môn học đã đề ra.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
