Một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo Quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học (thay thế Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT) là dự kiến trường hợp bảo đảm đủ điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị cho giáo viên làm việc tại cơ sở giáo dục thì hiệu trưởng có thể tổ chức cho giáo viên làm việc 40 giờ/tuần, 08 giờ/ngày tại cơ sở giáo dục. Bên cạnh kỳ vọng giúp giáo viên tập trung thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, tăng cường phối hợp và nâng cao chất lượng dạy học, việc triển khai cũng đặt ra yêu cầu về điều kiện làm việc, nhân lực và phương thức quản lý phù hợp với thực tế từng nhà trường.
Nhà trường có thể thống nhất với phụ huynh về nguyên tắc liên hệ trong giờ hành chính
Trao đổi với phóng viên, thầy Nguyễn Quốc Bình, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở - Trung học phổ thông Lương Thế Vinh (Hà Nội) cho rằng, giáo viên trường công lập cũng là viên chức nhà nước nên cần có chế độ làm việc tương đồng với các ngành nghề khác, qua đó bảo đảm tính công bằng. Việc đánh giá thời gian làm việc của nhà giáo cần nhìn nhận đầy đủ các nhiệm vụ chuyên môn, thay vì chỉ căn cứ vào số tiết đứng lớp.
Trong những lần đến Singapore và Nhật Bản, thầy Bình có dịp quan sát mô hình tổ chức thời gian làm việc tại một số cơ sở giáo dục và nhận thấy việc làm việc theo giờ hành chính đã được thực hiện từ lâu. Theo chia sẻ của thầy, giáo viên có vị trí làm việc tương đối độc lập, được bố trí không gian phù hợp để tập trung xử lý nhiệm vụ chuyên môn, đồng thời thuận tiện trao đổi, hỗ trợ đồng nghiệp khi cần thiết. Từ trải nghiệm này, thầy Bình cho rằng không gian làm việc không nhất thiết phải quá cầu kỳ. Điều quan trọng là mỗi giáo viên có vị trí phù hợp để nghiên cứu, chuẩn bị bài giảng và thực hiện các nhiệm vụ được giao. Việc làm việc tập trung không đồng nghĩa với hạn chế khả năng tư duy, sáng tạo nếu nhà trường tổ chức không gian hợp lý, bảo đảm sự tập trung cần thiết cho từng người.
Thực tế, khi còn làm Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở - Trung học phổ thông Lê Quý Đôn, thầy Bình từng có kinh nghiệm với mô hình giáo viên làm việc 8 giờ mỗi ngày tại trường. Theo thầy, cách tổ chức này mang lại hiệu quả tích cực khi giáo viên có thể giải quyết các nhiệm vụ chuyên môn ngay tại trường, từ soạn bài, chấm bài đến trao đổi nghiệp vụ và hỗ trợ học sinh.
Đặc biệt, giáo viên chủ nhiệm có thêm điều kiện theo sát lớp, kịp thời nắm bắt tình hình học tập, tâm tư của học sinh và phối hợp xử lý những vấn đề phát sinh. Giáo viên bộ môn cũng thuận lợi hơn trong việc hỗ trợ những em còn hạn chế về kiến thức. Các hoạt động như sinh hoạt tổ chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm, triển khai chuyên đề và tổ chức hoạt động giáo dục có thể được thực hiện tập trung, hiệu quả hơn.
Theo thầy Bình, khi công việc được giải quyết tại trường trong thời gian làm việc, giáo viên có thể chủ động dành thời gian ngoài giờ cho gia đình và bản thân. Nhà trường cũng có thể thống nhất với phụ huynh về nguyên tắc liên hệ trong giờ hành chính, chỉ xử lý những trường hợp đặc biệt ngoài khung giờ này. Nhờ đó, công việc chuyên môn và đời sống riêng của giáo viên được phân định rõ ràng hơn.
"Việc giáo viên thường xuyên có mặt tại trường có thể góp phần nâng cao hiệu quả quản lý học sinh. Giáo viên chủ nhiệm có thêm điều kiện theo dõi tình hình lớp, phát hiện sớm những mâu thuẫn và phối hợp xử lý các nguy cơ bạo lực học đường. Dù không thể giải quyết mọi nguyên nhân, sự hiện diện thường xuyên của giáo viên có thể hỗ trợ công tác phòng ngừa và xử lý các tình huống phát sinh", Thầy Bình cũng nhận định.
Theo thầy Bình, các trường cần bảo đảm những điều kiện cơ bản như bàn làm việc, hệ thống điện, internet và không gian đủ thuận tiện để giáo viên thực hiện nhiệm vụ. Trong trường hợp chưa thể bố trí phòng riêng cho từng tổ chuyên môn, nhà trường có thể tổ chức phòng làm việc chung, phân chia vị trí hợp lý để giáo viên vừa tập trung làm việc, vừa thuận tiện trao đổi nghiệp vụ.
Bên cạnh đó, các trường cần tính đến điều kiện sinh hoạt trong ngày, bao gồm khu vực vệ sinh và phương án nghỉ trưa phù hợp với thực tế.
"Không nhất thiết phải đầu tư cơ sở vật chất quá cầu kỳ, nhưng cần bảo đảm những điều kiện tối thiểu để giáo viên yên tâm làm việc. Với những trường sử dụng nhiều giáo viên thỉnh giảng, việc tổ chức làm việc 8 giờ mỗi ngày cũng có thể đòi hỏi điều chỉnh phương án nhân sự", thầy Bình cho hay.
Từ những trải nghiệm và kinh nghiệm quản lý thực tế, thầy Nguyễn Quốc Bình cho rằng đây là hướng tổ chức công việc đáng được xem xét, song cần gắn với điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ nhân sự và cách thức quản lý phù hợp để bảo đảm tính khả thi, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục.
Cần tính đến đặc thù nghề nghiệp và điều kiện của từng trường
Cùng trao đổi về vấn đề này, thầy Thiều Trần Trung - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Phùng Khắc Khoan (Kim Liên, Hà Nội) cho rằng, việc xác định thời gian làm việc của giáo viên cần tính đến đặc thù nghề nghiệp. Công việc của nhà giáo không chỉ gói gọn trong những tiết dạy trên lớp mà còn bao gồm nhiều nhiệm vụ chuyên môn khác.
Theo thầy Trung, định mức giảng dạy hiện nay có thể khiến một số người cho rằng giáo viên trung học phổ thông chỉ dạy 17 tiết mỗi tuần là ít so với thời gian làm việc của các ngành nghề khác. Tuy nhiên, cách nhìn này chưa phản ánh đầy đủ khối lượng công việc thực tế của nhà giáo.
“Để có một tiết dạy chất lượng, giáo viên phải dành nhiều thời gian chuẩn bị bài, nghiên cứu tài liệu, ra đề, chấm bài và nhận xét, đánh giá học sinh. Bên cạnh đó còn có các công việc như họp chuyên môn, tham gia hoạt động chung của nhà trường và phối hợp với phụ huynh để giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình giáo dục học sinh”, thầy Trung chia sẻ.
Từ thực tế đó, thầy Trung cho rằng ngành giáo dục nên nghiên cứu giảm định mức tiết dạy trực tiếp nếu có điều kiện, qua đó tạo thêm thời gian để giáo viên nghiên cứu, chuẩn bị bài giảng và nâng cao chất lượng dạy học.
Đề cập đến dự thảo quy định giáo viên làm việc 40 giờ mỗi tuần, tương đương 8 giờ mỗi ngày tại cơ sở giáo dục khi bảo đảm đủ điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, thầy Trung nhận định phương án này có những điểm tích cực về mặt lý thuyết. Nếu được tổ chức hợp lý, giáo viên có thể tập trung giải quyết các nhiệm vụ chuyên môn tại trường, thuận lợi hơn trong trao đổi với đồng nghiệp và khai thác thiết bị, phòng chức năng phục vụ giảng dạy.
Chẳng hạn, với các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, việc giáo viên có mặt tại trường để chuẩn bị bài thực hành, sử dụng phòng thí nghiệm và trao đổi chuyên môn có thể mang lại hiệu quả thiết thực.
“Về lý thuyết, việc tổ chức chặt chẽ thời gian làm việc để giáo viên tập trung vào nhiệm vụ chuyên môn là một ý tưởng tốt. Nhưng để thực hiện được thì cần chuẩn bị rất nhiều điều kiện, đặc biệt là cơ sở vật chất và sự thích nghi về tâm lý của giáo viên. Khi đã quen với việc soạn bài, chấm bài tại nhà trong không gian riêng, việc chuyển sang làm việc tập trung tại trường sẽ tạo ra những thay đổi nhất định”, thầy Trung nhận định.
Bên cạnh điều kiện vật chất, thầy Trung đặt vấn đề về phương thức quản lý và đánh giá hiệu quả công việc. Theo thầy, yêu cầu giáo viên có mặt tại trường đủ 8 giờ mỗi ngày không đồng nghĩa với việc chất lượng công việc sẽ được nâng cao nếu thiếu công cụ đánh giá phù hợp.
Cần tính đến sự khác biệt giữa các phân hiệu, cấp học
Cùng quan điểm cần xem xét điều kiện thực tế trước khi triển khai, cô Hoàng Thị Kim Phấn - Hiệu trưởng Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm (xã Sóc Sơn, Hà Nội) cho rằng việc bố trí giáo viên làm việc tại trường 8 giờ mỗi ngày cần căn cứ vào đặc điểm tổ chức và nguồn lực của từng cơ sở giáo dục.
Theo cô Phấn, mô hình này có thể thuận lợi hơn đối với các trường tư thục, nơi đội ngũ nhân sự được phân chia theo từng bộ phận chuyên trách. Trong khi đó, tại trường công lập, giáo viên thường phải kiêm nhiệm nhiều công việc do nhân lực còn thiếu, khiến việc tổ chức thời gian làm việc theo giờ hành chính gặp không ít khó khăn.
Tại Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm, hiện có 71 giáo viên tại hai phân hiệu. Sau khi hai giáo viên nghỉ hưu, nhà trường vẫn thiếu khoảng 5 biên chế, trong khi cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu tổ chức hoạt động.
Theo cô Phấn, khó khăn không chỉ nằm ở phòng làm việc mà còn xuất phát từ đặc thù nghề nghiệp, khi giáo viên phải đồng thời thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, quản lý học sinh và phối hợp với phụ huynh.
Nếu tổ chức cho giáo viên làm việc tập trung tại trường, nhà trường cần tính đến sự khác biệt giữa hai cấp học và đặc thù của từng phân hiệu. Giáo viên tiểu học và trung học cơ sở có yêu cầu chuyên môn riêng, trong khi công tác quản lý học sinh đòi hỏi sự theo sát thường xuyên. Vì vậy, việc bố trí nơi làm việc cần bảo đảm thuận tiện cho thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, tránh phát sinh thêm áp lực cho giáo viên.
Đối với công tác hành chính, nhà trường có thể phân công nhiệm vụ rõ ràng để các bộ phận phối hợp thực hiện. Tuy nhiên, với giáo viên trực tiếp giảng dạy, việc áp dụng thời gian làm việc 8 giờ mỗi ngày cần được cân nhắc kỹ, bởi công việc của họ không chỉ là đứng lớp mà còn bao gồm quản lý học sinh, xử lý tình huống phát sinh và trao đổi với phụ huynh.
