Từ ngày 1/9/2026, Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng chính thức có hiệu lực, mang đến nhiều thay đổi đáng chú ý trong việc sử dụng đội ngũ nhà giáo. Đây là lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định riêng, tương đối toàn diện về cơ chế hợp đồng toàn thời gian đối với nhà giáo sau khi nghỉ hưu, đồng thời hoàn thiện các quy định về hoạt động thỉnh giảng, từ điều kiện, thời giờ làm việc, tiền lương, quyền và trách nhiệm đến trách nhiệm của cơ sở giáo dục.
Đáng chú ý, đối với nhà giáo đang công tác, quy định mới đặt ra giới hạn đối với thời gian thực hiện hoạt động thỉnh giảng và dạy tăng giờ tại chính đơn vị đang công tác, với tổng thời gian không quá 200 giờ. Quy định này được kỳ vọng góp phần kiểm soát khối lượng công việc của giáo viên, bảo đảm việc dạy thêm giờ, thỉnh giảng được thực hiện trong giới hạn phù hợp, đồng thời tạo cơ sở để các cơ sở giáo dục chủ động xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ và quản lý số giờ phát sinh của giáo viên theo đúng quy định.
Từ 01/9, quy định cụ thể, chặt chẽ về định mức của nhà giáo thỉnh giảng tại các cơ sở giáo dục
Trước đây, Thông tư số 44/2011/TT-BGDĐT ngày 10 tháng 10 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục và Thông tư số 11/2013/TT-BGDĐT ngày 29 tháng 3 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục ban hành kèm theo Thông tư số 44/2011/TT-BGDĐT ngày 10 tháng 10 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo là hành lang pháp lý cho hoạt động này.
Tại Điều 6. Hạn mức giờ thỉnh giảng chỉ quy định: "Tổng số giờ thỉnh giảng trong một năm học của một nhà giáo thỉnh giảng không vượt quá tổng định mức giờ giảng dạy và giờ dạy thêm theo quy định của pháp luật đối với nhà giáo trong biên chế, nhà giáo cơ hữu thực hiện cùng nhiệm vụ.
Như vậy, hạn mức thỉnh giảng trước đây được xác định theo nguyên tắc lấy định mức giờ giảng dạy cộng với phần giờ dạy thêm được phép thực hiện.
Ví dụ, một giáo viên trung học cơ sở, thì số giờ được thỉnh giảng là tổng định mức giảng dạy trong một năm 35 tuần thực dạy là 19 tiết/tuần x 35 tuần là 665 tiết cộng với tối đa 200 tiết dạy thêm thì tổng số giờ làm cơ sở xác định trần thỉnh giảng có thể lên tới 865 tiết trong một năm học. Nếu quy đổi bình quân trên 35 tuần thực dạy, con số này tương đương khoảng 24,7 tiết/tuần, tức gần 25 tiết thỉnh giảng mỗi tuần.
Việc xác định hạn mức theo tổng định mức giờ giảng dạy và giờ dạy thêm trước đây tạo ra một “trần” thỉnh giảng tương đối cao, trong khi giáo viên còn phải thực hiện nhiều nhiệm vụ chuyên môn, giáo dục học sinh và các công việc khác của nhà trường.
Vì vậy, quy định mới về hạn mức thỉnh giảng từ ngày 1/9/2026 tại Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT không chỉ có ý nghĩa về mặt quản lý số giờ giảng dạy, mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm khối lượng công việc của nhà giáo ở mức hợp lý, tránh tình trạng giáo viên vừa hoàn thành định mức chính khóa, vừa đảm nhận khối lượng thỉnh giảng quá lớn.
Tại Điều 10 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐ quy định cụ thể về định mức giờ thỉnh giảng như sau:
1. Tổng số giờ thỉnh giảng của một nhà giáo thỉnh giảng trong một năm học không vượt quá định mức giờ giảng dạy và giờ làm thêm theo quy định đối với nhà giáo cơ hữu thực hiện cùng nhiệm vụ.
Đối với quy định này, nhà giáo là giáo viên nghỉ hưu hoặc giáo viên mới ra trường (không phải là cán bộ, viên chức) thì giờ thỉnh giảng được quy định không quá định mức làm việc trong một năm (theo quy định hiện nay giáo viên tiểu học 805 tiết, giáo viên trung học cơ sở 665 tiết, giáo viên trung học phổ thông 595 tiết) cộng với giờ làm thêm tối đa 200 giờ/năm.
2. Nhà giáo thỉnh giảng là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị phải đảm bảo tổng thời gian làm việc và thời gian thỉnh giảng không vượt quá định mức giờ làm việc, giờ làm thêm theo quy định của pháp luật lao động và quy định của pháp luật có liên quan.
Đây là một điểm mới đáng chú ý của Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT là hạn mức thỉnh giảng đối với nhà giáo đang là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động không chỉ được xem xét riêng đối với số giờ đứng lớp, mà phải tính trên tổng thời gian làm việc của người đó. Theo quy định, thời gian làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị cộng với thời gian thỉnh giảng không được vượt quá định mức giờ làm việc và giờ làm thêm theo quy định của pháp luật lao động và pháp luật có liên quan.
Như vậy, đối với giáo viên là viên chức đang công tác tại các cơ sở giáo dục, khi tham gia thỉnh giảng phải bảo đảm tổng thời gian làm việc tại đơn vị và thời gian thỉnh giảng không vượt quá giới hạn về thời giờ làm việc, thời giờ làm thêm theo quy định của pháp luật. Hay có thể hiểu, thời gian tăng giờ tại đơn vị và giờ thỉnh giảng không được vượt quá 200 giờ/năm. Trung bình kể cả giờ làm thêm và giờ thỉnh giảng chỉ được khoảng 5,7 tiết/tuần.
3. Căn cứ vào điều kiện thực tế, yêu cầu chất lượng giáo dục và đào tạo, người đứng đầu cơ sở giáo dục quyết định định mức giờ thỉnh giảng cụ thể đối với từng đối tượng trong hợp đồng thỉnh giảng, đảm bảo không vượt quá giới hạn quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.
Giáo viên thỉnh giảng phải biết quy định mới về định mức giờ giảng dạy, thỉnh giảng để tránh thiệt thòi về quyền lợi, trách nhiệm
Từ ngày 1/9/2026, khi Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT chính thức có hiệu lực, giáo viên tham gia thỉnh giảng cần đặc biệt lưu ý đến quy định về thời gian làm việc, hạn mức giờ thỉnh giảng và việc thanh toán thù lao. Đây là những nội dung có liên quan trực tiếp đến quyền lợi nhưng đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm rõ hơn đối với nhà giáo, cơ sở giáo dục và đơn vị nơi nhà giáo đang công tác. Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã thay thế các quy định trước đây tại Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT và Thông tư 11/2013/TT-BGDĐT, qua đó thiết lập một khuôn khổ mới đối với hoạt động thỉnh giảng.
Một trong những nội dung giáo viên đang là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động cần đặc biệt quan tâm là quy định về tổng thời gian làm việc. Theo Thông tư 59, đối tượng này khi tham gia thỉnh giảng phải bảo đảm tổng thời gian làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị và thời gian thỉnh giảng không vượt quá định mức giờ làm việc, giờ làm thêm theo quy định của pháp luật lao động và pháp luật có liên quan.
Từ quy định mới, có thể thấy giáo viên đang công tác phải tính đồng thời cả thời gian dạy thêm tại đơn vị và thời gian thỉnh giảng khi xác định giới hạn làm việc trong năm. Trường hợp giáo viên đã được nhà trường phân công và thực hiện đủ định mức giảng dạy, nếu tiếp tục nhận nhiệm vụ thỉnh giảng thì thời gian thỉnh giảng phải được tính vào phần thời gian làm thêm theo giới hạn pháp luật cho phép.
Theo đó, nếu dạy đủ định mức tại đơn vị, giáo viên có thể thực hiện thỉnh giảng trong phạm vi giới hạn làm thêm không quá mức tối đa 200 giờ làm thêm/năm.
Ngược lại, nếu giáo viên đã thực hiện đủ 200 giờ làm thêm tại chính đơn vị đang công tác thì không còn phần thời gian làm thêm tương ứng để tiếp tục bố trí thỉnh giảng, bởi tổng thời gian làm việc và thời gian thỉnh giảng không được vượt quá giới hạn pháp luật về giờ làm việc, giờ làm thêm.
Cách quy định mới buộc giáo viên và cơ sở giáo dục phải tính toán tổng thể số giờ đã thực hiện, qua đó hạn chế tình trạng nhà giáo làm việc vượt quá giới hạn cho phép và đồng thời giúp bảo đảm quyền lợi về tiền lương, thù lao đối với những giờ giảng dạy được thực hiện hợp pháp.
Có thể thấy, quy định mới không chỉ nhằm hạn chế số giờ thỉnh giảng mà còn tạo ra cơ chế minh bạch hơn trong quan hệ giữa nhà giáo và cơ sở giáo dục. Giáo viên có quyền được biết rõ mình được giao bao nhiêu giờ, căn cứ nào để xác định số giờ và thù lao được thanh toán ra sao; đồng thời phải có trách nhiệm bảo đảm việc thỉnh giảng không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ chính và không vi phạm giới hạn về thời gian làm việc. Ngược lại, cơ sở giáo dục cũng phải có trách nhiệm bố trí, ký kết và thanh toán trên cơ sở đúng quy định, tránh tình trạng giao việc trước nhưng khi thanh toán mới phát hiện số giờ đã vượt giới hạn.
Nhìn tổng thể, quy định giới hạn giờ thỉnh giảng là cần thiết và phù hợp với yêu cầu thực tiễn của ngành giáo dục. Việc kiểm soát số giờ thỉnh giảng không chỉ nhằm bảo đảm nhà giáo thực hiện đúng giới hạn về thời giờ làm việc, mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe, thời gian nghỉ ngơi và khả năng tái tạo sức lao động của giáo viên. Khi khối lượng giảng dạy được kiểm soát hợp lý, nhà giáo có điều kiện đầu tư thời gian cho việc chuẩn bị bài, đổi mới phương pháp, nghiên cứu chuyên môn và quan tâm đến học sinh, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Quy định này cũng giúp hạn chế tình trạng giáo viên phải đảm nhận khối lượng giờ dạy quá lớn chỉ vì nhu cầu thỉnh giảng, đồng thời tạo sự minh bạch trong việc phân công, ký hợp đồng và thanh toán thù lao. Đây là hướng quản lý phù hợp, vừa bảo đảm quyền lợi, sức khỏe và điều kiện làm việc của nhà giáo, vừa đặt chất lượng giáo dục và hiệu quả hoạt động của cơ sở giáo dục lên hàng đầu.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
