Vừa qua, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có các bài viết liên quan đến một số kỳ thi có gắn cụm "quốc tế", "olympic". Trong đó, Fermat Education quảng bá một số kỳ thi do đơn vị là ban tổ chức ở Việt Nam. Các bài viết đề cập thông tin cũng như "hệ sinh thái" xoay quanh một số kỳ thi.
Độc giả băn khoăn việc tham gia một số kỳ thi "quốc tế", khóa ôn luyện hay mua tài liệu (sách) của Fermat Education thì chi phí sẽ được đóng vào tài khoản của cá nhân chứ không phải công ty, tổ chức. Họ cũng bày tỏ, cách thức thu tiền này dấy lên nghi vấn về tính minh bạch tài chính, cũng như trách nhiệm pháp lý của đơn vị tổ chức trong việc đảm bảo quyền lợi của thí sinh nếu có vấn đề xảy ra.
Hơn thế, họ cũng lo ngại về việc thu thập, sử dụng và bảo mật thông tin cá nhân của học sinh trong quá trình đăng ký tham gia. Đáng chú ý, theo phụ huynh chia sẻ, một số nhà trường quảng bá về các kỳ thi "quốc tế", "olympic" thông qua việc đăng tải thông tin trên website đơn vị.
Nhà trường đăng tải thông tin kỳ thi "quốc tế" lên website dễ khiến phụ huynh nhầm lẫn tính chính thống
Liên quan đến vấn đề trên, trao đổi với phóng viên, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng bày tỏ: "Cần có sự quản lý chặt chẽ hơn trong việc tổ chức, quảng bá, các kỳ thi được gắn cụm "quốc tế," "olympic", tạo áp lực không cần thiết lên học sinh. Theo quy định hiện hành, các cuộc thi dành cho học sinh phổ thông cần được sự cho phép hoặc tổ chức của Bộ Giáo dục và Đào tạo (đối với cấp quốc gia, quốc tế chính thức) hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo (đối với cấp địa phương).
Đối với các đơn vị tư nhân tổ chức dưới danh nghĩa liên kết quốc tế, cơ quan quản lý cần ban hành quy chế, hướng dẫn rõ ràng về điều kiện tổ chức, quy trình đăng ký, thẩm định nội dung...", Đại biểu nhấn mạnh.
Cùng trao đổi, Tiến sĩ, chuyên gia giáo dục Phạm Kim Thư chia sẻ một số tiêu chí để phụ huynh nhận diện một kỳ thi “quốc tế” thực sự có uy tín, được công nhận, so với các cuộc thi chỉ mang danh “gắn mác quốc tế”.
Theo đó, vị tiến sĩ đưa ra một số tiêu chí như: Cơ quan hoặc tổ chức đăng ký pháp lý rõ ràng, có trụ sở, điều lệ, thông tin minh bạch; được các cơ quan giáo dục quốc gia hoặc tổ chức quốc tế uy tín công nhận hoặc bảo trợ. Bên cạnh đó, có hệ thống đánh giá, chấm thi, công bố kết quả minh bạch, và được các trường đại học, tổ chức giáo dục khác thừa nhận; có lịch sử tổ chức lâu dài, quy mô toàn cầu, tiêu chuẩn học thuật cao...
"Vấn đề là chất lượng, giá trị thực và tính công nhận của kỳ thi. Một kỳ thi được xã hội, trường học và doanh nghiệp tôn trọng là kỳ thi có mục tiêu rõ ràng, phục vụ phát triển năng lực người học, không chỉ để trao giải. Hơn nữa, cấu trúc, nội dung, quy trình đánh giá minh bạch, được xây dựng bởi đội ngũ chuyên gia giáo dục có uy tín. Kết quả được công nhận, có khả năng chuyển đổi giá trị học tập thực tế, ví dụ dùng để xét tuyển, miễn tín chỉ hoặc đánh giá năng lực...", Tiến sĩ Thư nhấn mạnh.
Ngoài ra, đối với phía nhà trường, chuyên gia giáo dục cho rằng, cần cân nhắc cẩn trọng khi đăng tải thông tin lên website. Bởi vì phụ huynh, học sinh thường rất tin tưởng các nội dung được nhà trường truyền tải.
Cũng theo tiến sĩ, nếu phụ huynh xem xét kỹ và lựa chọn đúng, thì việc tham gia các kỳ thi này có thể mang lại lợi ích cho học sinh. Ngược lại, nếu chỉ chạy theo danh hiệu, “mua” huy chương thì đã vô tình tiếp tay cho sự lệch hướng trong giáo dục.
Còn Thạc sĩ Tâm lý học lâm sàng Lê Thế Hanh (hiện đang công tác tại Trường Đại học Đại Nam) cho rằng, việc các công ty tư nhân đứng ra tổ chức, thu phí và quảng bá mạnh mẽ các cuộc thi cần có sự kiểm soát và cấp phép chặt chẽ từ cơ quan quản lý giáo dục vì bất kỳ một cuộc thi về năng lực cần có hội đồng thẩm định uy tín mới đảm bảo được sự công bằng, minh bạch cho từng thí sinh tham dự.
Hơn thế, theo chuyên gia, việc nhà trường đăng tải thông tin kỳ thi có gắn cụm từ "quốc tế", "olympic" lên website dễ khiến phụ huynh nhầm lẫn tính chính thống của kỳ thi.
Kỳ thi "quốc tế" thu phí qua tài khoản cá nhân đặt dấu hỏi về sự minh bạch tài chính
Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh cho rằng, phụ huynh băn khoăn về việc thu lệ phí thi, phí ôn luyện, mua sách vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản doanh nghiệp/tổ chức là hoàn toàn chính đáng.
Đại biểu lý giải, theo quy định về quản lý tài chính doanh nghiệp, các khoản thu từ hoạt động kinh doanh (tổ chức thi, bán tài liệu ôn luyện, thu phí dịch vụ) phải được hạch toán và nộp vào tài khoản của doanh nghiệp/tổ chức đã đăng ký.
Băn khoăn Fermat Education bán khóa ôn luyện, phí tham dự kỳ thi "quốc tế" nộp qua tài khoản cá nhân
Bên cạnh đó, phụ huynh nộp tiền vào tài khoản cá nhân có thể gặp rủi ro nếu chất lượng dịch vụ không đảm bảo hoặc xảy ra tranh chấp.
Hơn thế nữa, về bảo vệ quyền lợi, nếu công ty có vấn đề (giải thể, phá sản...), việc truy đòi quyền lợi (ví dụ: hoàn phí) từ một cá nhân sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với việc truy đòi từ một pháp nhân có đăng ký kinh doanh và tài khoản rõ ràng.
"Cơ quan quản lý cần thanh tra, kiểm tra các đơn vị kinh doanh dịch vụ giáo dục có dấu hiệu thu tiền qua tài khoản cá nhân thay vì tài khoản tổ chức để chấn chỉnh hoạt động, đảm bảo sự minh bạch và tuân thủ quy định của pháp luật", Đại biểu Tú Anh kiến nghị.
Nhìn nhận về việc nhiều phụ huynh bày tỏ lo ngại khi thông tin cá nhân của con - như tên, trường, lớp, ngày sinh, nơi ở - được yêu cầu khai trong các đường link đăng ký dự thi trên website, Thạc sĩ Hanh đã có đánh giá rủi ro về bảo mật dữ liệu học sinh.
Theo Thạc sĩ Hanh, phụ huynh cần xem xét quy định của các cuộc thi, hợp đồng khi tham gia thi bởi việc giữ bảo mật thông tin cho con là vô cùng quan trọng. Phụ huynh cần cân nhắc những thông tin có thể chia sẻ hoặc không thể chia sẻ.
"Phụ huynh nên kiểm chứng tính an toàn của các biểu mẫu đăng ký trực tuyến mà con mình tham gia. Ngoài ra, phụ huynh cần nắm được các nguyên tắc bảo mật khi điền các biểu mẫu trực tuyến. Quan trọng nhất phụ huynh cần biết được cơ sở đại diện của cuộc thi nằm ở đâu và có mức độ kiểm chứng, xác minh uy tín của cuộc thi.
Bên cạnh đó, các kỳ thi cần đảm bảo mức độ uy tín và công bằng, minh bạch trong suốt cả quá trình. Phụ huynh cần xác định rõ mục tiêu của các cuộc thi quốc tế cho con sẽ mang lại giá trị gì về học thuật, sự phát triển các kỹ năng... Các kỳ thi bên ngoài nhà trường chỉ mang tính chất nâng cao năng lực thi đấu và đánh giá năng lực cho thí sinh. Do đó, phụ huynh cần tỉnh táo lựa chọn cuộc thi của cơ sở uy tín tổ chức, có sự giám sát chuyên môn rõ ràng và cách thức tổ chức thi, nội dung thi minh bạch", vị chuyên gia nhấn mạnh.
Tiến sĩ Phạm Kim Thư cũng khuyến nghị, trước khi cho con tham dự bất cứ kỳ thi nào, phụ huynh cần tìm hiểu kỹ liệu kỳ thi có mục tiêu học thuật rõ ràng hay chỉ mang tính phong trào? Kết quả đạt được có giá trị thực tế - ví dụ giúp đánh giá năng lực hay chỉ là một “giấy chứng nhận” để khoe thành tích? Đặc biệt, đơn vị, ban tổ chức có uy tín, được kiểm định, được công nhận rộng rãi hay không?
Để bảo vệ thông tin học sinh, đặc biệt trong các hoạt động do đơn vị ngoài nhà trường tổ chức, theo Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, cần có quy định về thu thập, chẳng hạn, chỉ cho phép thu thập các thông tin tối thiểu cần thiết cho việc tổ chức thi và cấp chứng chỉ (ví dụ: tên, lớp, trường, email phụ huynh/học sinh). Các thông tin nhạy cảm (ngày sinh, nơi ở, số điện thoại phụ huynh) cần có sự đồng ý rõ ràng và riêng biệt, hoặc bị cấm nếu không thực sự cần thiết.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát, yêu cầu các đơn vị tổ chức phải công khai chính sách bảo mật và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý giáo dục về việc tuân thủ chính sách đó.
Đối với phụ huynh, Đại biểu cho rằng, nên tìm hiểu về nguồn gốc và giá trị, xác thực đơn vị tổ chức có uy tín không. Đặc biệt, minh bạch tài chính cũng là yếu tố cần xem xét kỹ. Phụ huynh chỉ nên nộp phí vào tài khoản pháp nhân (doanh nghiệp/tổ chức) và yêu cầu hóa đơn tài chính hợp lệ nếu cho con tham gia. Ngoài ra cũng nên có sự đánh giá tổng chi phí (lệ phí, phí ôn luyện, mua sách) so với giá trị thực của kỳ thi.
Thạc sĩ Lê Thế Hanh nhìn nhận, các nhà trường cần thận trọng trong việc đăng tải những thông tin cuộc thi mang "màu sắc kinh doanh": mà chưa rõ ràng tính minh bạch và được giám sát chuyên môn bởi một tổ chức có thẩm quyền. Bởi điều này vô tình sẽ tạo ra nhiều sự "bối rối" cho phụ huynh khi mà nơi họ hiện tại tin tưởng hàng đầu chính là nhà trường.
Hơn thế, việc trường có những bài đăng quảng bá liên quan học sinh đạt giải kỳ thi có gắn cụm "quốc tế" dễ tạo ra hiện tượng FOMO - sợ bị bỏ lỡ của phụ huynh hoặc học sinh.
"Nhìn thấy bạn bè của con có thành tích, phụ huynh cũng muốn con mình cũng phải dành được. Từ đó tạo thêm những áp lực học tập và thi cử chưa cần thiết và cũng chưa đúng với mục tiêu học tập thực sự của các con. Đặc biệt, nhà trường cũng cần có trách nhiệm kiểm duyệt thông tin khi đưa lên những kênh phát ngôn chính thống của nhà trường.
