Từ nhiều năm nay, cứ vào mùa tuyển sinh lớp 10 công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh, thực trạng học sinh chọn nguyện vọng, đăng ký vào trường quá xa nhà, dẫn đến việc các em không thể theo học vẫn diễn ra ở nhiều trường trung học phổ thông.
Chọn trường quá xa nhà, học sinh đi học sẽ rất vất vả
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lê Phú Hải – Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Đa Phước (xã Hưng Long, Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, mùa tuyển sinh năm ngoái, trường có khoảng 10 hồ sơ trúng tuyển lớp 10, đã nộp rồi nhưng vẫn xin rút ra vì nhà quá xa.
Những học sinh này được phụ huynh thông báo cho nhà trường, xin cho con chuyển qua học trường tư thục hay các trung tâm giáo dục thường xuyên.
Từ thực tế quản lý của mình tại trường, thầy Lê Phú Hải cho biết, phần lớn các em học sinh lớp 10 của trường hàng năm đa phần chỉ trúng tuyển ở nguyện vọng 3.
Do điểm chuẩn vào lớp 10 của trường thấp (10,5 điểm/3 môn thi), nên hàng năm, sau khi học hết học kỳ 1 hoặc hết năm học lớp 10, trường có khoảng gần 50 học sinh xin chuyển trường đến các trường công khác hay chuyển sang học các trường tư thục cũng với lý do nhà xa.
“Ngay cả khi thành phố có quyết định cho tuyển bổ sung, thì vấn đề này vẫn chưa được giải quyết triệt để. Ví dụ như năm ngoái, trường chỉ tuyển bổ sung được đúng một em học sinh lớp 10. Do các trường trung học phổ thông lân cận trong khu vực cũng chỉ lấy điểm chuẩn 10,5 điểm, nên chắc chắn các em sẽ chọn trường ở gần nhà”, thầy Lê Phú Hải khẳng định.
Cũng giống như vậy, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Thanh – Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Bình Chiểu (phường Tam Bình, Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ, mỗi năm, trường có khoảng từ 30 đến 40 học sinh trúng tuyển lớp 10 vào trường, mà không thể theo học do có nhà quá xa.
Theo cô Nguyễn Thị Thanh, có những em học sinh lớp 9 nhà ở tận Hóc Môn, Bình Chánh (cũ) nhưng vẫn đăng ký nguyện vọng vào trường, dẫn đến việc các em sẽ gặp khó khăn không nhỏ trong quá trình theo học.
Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Bình Chiểu cho hay, bản thân cô đã từng tìm hiểu ở các em học sinh này, thì được biết là khi trúng tuyển, đến trường nộp hồ sơ nhập học thì mới biết trường nằm khoảng cách quá xa nhà.
“Đáng lưu ý là khi đăng ký nguyện vọng, các em lại không quan tâm nhiều đến quãng đường hàng ngày đi học, mà các em chỉ quan tâm đến việc đăng ký một nguyện vọng công lập để đảm bảo đậu”, cô Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.
Cũng theo cô Nguyễn Thị Thanh, việc học sinh trúng tuyển nhưng sau đó không nộp hồ sơ, là đã tước đi cơ hội của những học sinh khác ở gần trường hơn. Điều này dẫn đến một thực tế đáng tiếc là những em ở gần trường thì lại bị mất suất vào tay những học sinh ở xa, mà cuối cùng những em này lại không thể học ở trường do nhà xa.
Ngay cả khi thành phố có thông báo tuyển bổ sung, thì vấn đề này cũng không khá hơn.
Bởi lẽ, theo cô Thanh thì đa phần những học sinh trúng tuyển bổ sung là những em đã rớt cả 3 nguyện vọng lớp 10 công lập, nên phải tìm đến trường có điểm chuẩn thấp hơn, xa nhà hơn.
Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Bình Chiểu khẳng định: “Phần đông những học sinh trúng tuyển bổ sung cũng không có ý định vào học ở một ngôi trường xa nhà. Chính vì vậy, sau khi hoàn thành một năm học, các em sẽ tìm cách để chuyển trường với lý do là khoảng cách địa lý, dẫn đến đau đầu cho các trường trong công tác quản lý”.
Tại Trường trung học phổ thông Phong Phú (xã Bình Hưng, Thành phố Hồ Chí Minh), cô Nguyễn Thị Minh Tâm – Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, năm 2025, trường có gần 600 học sinh trúng tuyển vào lớp 10 nhưng chỉ khoảng 300 học sinh nhập học, còn khoảng 300 học sinh trúng tuyển nhưng không nộp hồ sơ vào.
Nguyên nhân của việc này được cô Minh Tâm nói là do trường ở xa nhà các em quá.
Phần đông học sinh trúng tuyển mà không học đều là ở nguyện vọng 3, nên sau khi có kết quả trúng tuyển, học sinh và phụ huynh đến trường thấy vị trí xa nhà nên đành chuyển hồ sơ sang tư thục hay đơn vị giáo dục thường xuyên học cho gần nhà.
Vai trò tư vấn của giáo viên chủ nhiệm, trường trung học cơ sở là rất quan trọng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, lãnh đạo các trường trung học phổ thông đều nhấn mạnh đến vai trò tư vấn của các trường trung học cơ sở, nhất là của giáo viên chủ nhiệm là rất quan trọng.
Cô Nguyễn Thị Thanh – Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Bình Chiểu kể lại, trong quá trình tư vấn, giáo viên chủ nhiệm lớp 9 chỉ lưu ý học sinh chọn nguyện vọng nào để tăng cơ hội trúng tuyển, trong đó đặc biệt là nguyện vọng 3 phải là chắc chắn đậu (chọn những trường ở xa, có điểm chuẩn thấp).
Chính vì việc tư vấn chỉ chú trọng đến khả năng đậu, mà chưa thực sự quan tâm đến khả năng liệu học sinh đậu nhưng có theo học được không do nhà ở quá xa, dẫn đến nhiều hệ lụy, rủi ro cho cả học sinh và trường trung học phổ thông.
Đồng tình với quan điểm này, cô Nguyễn Thị Minh Tâm – Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Phong Phú cho rằng, sự tư vấn của trường trung học cơ sở và giáo viên chủ nhiệm lớp 9 đóng vai trò cực kỳ quan trọng với phụ huynh, học sinh.
Việc lựa chọn nguyện vọng phù hợp không chỉ giúp cho học sinh đảm bảo khả năng trúng tuyển, mà còn phải đi đôi với việc các em có thể theo học được suốt 3 năm cấp trung học phổ thông, tác động tích cực đến điểm chuẩn đầu vào của nhà trường, cũng như gia tăng cơ hội học tập cho học sinh khác.
“Khi đăng ký nguyện vọng tuyển sinh vào lớp 10, yếu tố khoảng cách từ nhà đến trường cần được học sinh và phụ huynh quan tâm đúng mức. Hiện nay, thông tin về các trường trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh không hề thiếu. Phụ huynh, học sinh quan tâm đến trường nào thì cần tìm hiểu thật kỹ về trường đó.
Còn đối với các trường trung học cơ sở hay giáo viên chủ nhiệm lớp 9, tuyệt đối không nên tư vấn cho học sinh chọn những trường trung học phổ thông quá xa nhà, để tránh những hệ lụy không đáng có về sau”, cô Nguyễn Thị Minh Tâm nhấn mạnh.
Mỗi năm, thành phố có khoảng 5.000 học sinh trúng tuyển lớp 10 công lập nhưng không nhập học
Theo thống kê từ Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, trung bình mỗi năm có khoảng 5.000 học sinh trúng tuyển vào lớp 10 công lập, nhưng không làm thủ tục nhập học.
Nguyên nhân chủ yếu của việc này là do trường trúng tuyển cách quá xa so với nơi ở của học sinh. Nhằm hạn chế tình trạng này, vài năm trở lại đây, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã áp dụng đồng thời nhiều giải pháp khác nhau.
Cụ thể là tăng cường công tác tư vấn tại các trường trung học cơ sở, áp dụng bản đồ số GIS trong đó thực hiện việc cảnh báo khoảng cách từ nhà đến trường từ 10km trở lên, thực hiện việc tuyển bổ sung, yêu cầu phụ huynh có cam kết theo học tại trường sau khi trúng tuyển.
Dù vậy, theo một cán bộ phụ trách tuyển sinh lớp 10 của Sở, thực tế thì việc học sinh đăng ký nguyện vọng quá xa nhà vẫn xảy ra, gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác tuyển sinh lớp 10 hàng năm của thành phố.
Nguyên tắc tuyển sinh lớp 10 của Thành phố Hồ Chí Minh là xét theo thứ tự nguyện vọng, trúng tuyển nguyện vọng nào thì phải học nguyện vọng đó, không được thay đổi nguyện vọng sau khi đã trúng tuyển.
