Theo thống kê của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, hiện có 55 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm đặc thù, gồm 31 trường thuộc khối quốc phòng - an ninh, 13 trường thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và 11 trường thuộc Bộ Y tế.
Ngoài ra, khoảng 34 cơ sở giáo dục đại học đang trực thuộc 10 bộ, cơ quan ngang bộ khác, gồm: Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Riêng đầu mối cơ sở giáo dục đại học địa phương, hiện cả nước có 26 cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố.
Theo thống kê của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, sau khi hoàn tất việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, 26 trường đại học địa phương phân bố tại 21/34 tỉnh, thành phố, đồng nghĩa 13 địa phương hiện chưa có cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố.
Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều trường đại học địa phương nhất
Xét theo vùng, miền Bắc và miền Nam hiện cùng có 9 trường đại học địa phương, mỗi vùng chiếm khoảng 34,6% tổng số trường đại học địa phương trên cả nước. Trong khi đó, miền Trung và Tây Nguyên có 8 trường, tương đương 30,8%.
Trong số 21 địa phương có trường đại học trực thuộc, Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương quản lý nhiều cơ sở giáo dục đại học nhất với 4 trường, gồm Trường Đại học Sài Gòn, Trường Đại học Thủ Dầu Một, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch và Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh.
Tiếp theo là Thành phố Hải Phòng và tỉnh Nghệ An, mỗi địa phương có 2 trường. Cụ thể, Thành phố Hải Phòng quản lý Trường Đại học Hải Phòng và Trường Đại học Hải Dương; tỉnh Nghệ An có Trường Đại học Y khoa Vinh và Trường Đại học Nghệ An.
18 địa phương còn lại, mỗi địa phương có 1 cơ sở giáo dục đại học trực thuộc, gồm:
- Thành phố Hà Nội (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội);
- Thành phố Đà Nẵng (Trường Đại học Quảng Nam);
- Thành phố Đồng Nai (Trường Đại học Đồng Nai);
- Thành phố Cần Thơ (Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ);
- Tỉnh Quảng Ninh (Trường Đại học Hạ Long);
- Tỉnh Thanh Hóa (Trường Đại học Hồng Đức);
- Tỉnh Phú Thọ (Trường Đại học Hùng Vương);
- Tỉnh Ninh Bình (Trường Đại học Hoa Lư);
- Tỉnh Hưng Yên (Trường Đại học Thái Bình);
- Tỉnh Tuyên Quang (Trường Đại học Tân Trào);
- Tỉnh Khánh Hòa (Trường Đại học Khánh Hòa);
- Tỉnh Đắk Lắk (Trường Đại học Phú Yên);
- Tỉnh Quảng Trị (Trường Đại học Quảng Bình);
- Tỉnh Hà Tĩnh (Trường Đại học Hà Tĩnh);
- Tỉnh Đồng Tháp (Trường Đại học Tiền Giang);
- Tỉnh Vĩnh Long (Đại học Trà Vinh);
- Tỉnh Quảng Ngãi (Trường Đại học Phạm Văn Đồng);
- Tỉnh Cà Mau (Trường Đại học Bạc Liêu).
Còn 13 tỉnh, thành phố chưa có cơ sở giáo dục đại học trực thuộc gồm: Lào Cai, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Gia Lai, Lâm Đồng, Tây Ninh, An Giang, Thành phố Huế, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lạng Sơn và Cao Bằng.
Một số địa phương đã có sự thay đổi về số lượng trường trong thời gian gần đây. Đơn cử, tỉnh Thanh Hóa trước đây có hai trường đại học trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh là Trường Đại học Hồng Đức và Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa. Tuy nhiên, theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, từ ngày 14/7/2026, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa được sáp nhập vào Trường Đại học Hồng Đức, nên hiện địa phương này còn một cơ sở giáo dục đại học trực thuộc.
Đối với tỉnh An Giang, địa phương từng có Trường Đại học An Giang trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh. Tuy nhiên, từ tháng 8/2019, trường đã trở thành trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, nên hiện An Giang không còn cơ sở giáo dục đại học trực thuộc chính quyền địa phương.
Theo Kế hoạch số 06-KH/BCĐ của Bộ Chính trị về thực hiện Kết luận Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học công lập là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Kế hoạch nêu rõ định hướng chuyển cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực về Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc địa phương quản lý, sáp nhập, hợp nhất cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn, trừ các cơ sở giáo dục thuộc lĩnh vực đặc thù; giảm tối thiểu 20% số cơ sở giáo dục đại học công lập trước ngày 1/4/2027.
Chủ trương này được đặt ra trong bối cảnh hệ thống giáo dục đại học Việt Nam nhiều năm qua có mô hình quản lý phân tán, với các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc nhiều bộ, ngành và địa phương khác nhau. Thực tế, không ít trường đào tạo cùng lĩnh vực nhưng thuộc các cơ quan chủ quản khác nhau, khiến đầu mối quản lý chưa thống nhất và mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học còn phân tán.
