Đội ngũ cán bộ quản lý trường học giữ vai trò quyết định trong việc tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục. Chất lượng quản lý không chỉ tác động đến hiệu quả hoạt động chuyên môn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa nhà trường, động lực làm việc của giáo viên và sự phát triển của học sinh.
Tuy nhiên, Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT ngày 24/3/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ giới hạn nhiệm kỳ đối với hiệu trưởng, còn phó hiệu trưởng đã không còn giới hạn nhiệm kỳ/ 1 đơn vị. Chính vì thế, phó hiệu trưởng có thể được bổ nhiệm lại nhiều lần ở tại một đơn vị.
Trong khi, công tác quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, sử dụng và đánh giá cán bộ quản lý luôn là nội dung đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục. Vậy nên, việc phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn có thể đảm nhiệm ba nhiệm kỳ liên tiếp tại cùng một trường cũng là những băn khoăn hiện nay.
Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn đảm nhận 3 nhiệm kỳ liên tiếp tại một trường học rất khó tạo nên những đột phá cho nhà trường
Trong bối cảnh hiện nay, cán bộ quản lý ở các nhà trường phổ thông không chỉ cần kinh nghiệm mà còn phải có tư duy đổi mới, khả năng thích ứng nhanh và tinh thần dám thay đổi. Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đang bước vào giai đoạn hoàn thiện, chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá liên tục thay đổi.
Tuy nhiên, thực tiễn quản trị trường học cho thấy, khi một cán bộ quản lý giữ vị trí quá lâu, nguy cơ đầu tiên là tâm lý bằng lòng với những gì đã và đang có.
Không ít trường, nhiều năm không thay đổi các kế hoạch chuyên môn, phương pháp triển khai kiểm tra nội bộ, cách đánh giá giáo viên. Cho dù nhà trường vẫn hoàn thành nhiệm vụ, nhưng thiếu những bước phát triển mang tính đột phá.
Điều đáng lưu ý là sự trì trệ này thường diễn ra âm thầm. Các chỉ tiêu vẫn hoàn thành, phong trào vẫn được duy trì, nhưng tinh thần đổi mới trong đội ngũ dần suy giảm. Giáo viên quen với cách làm cũ, ít tham mưu, đề xuất vì cho rằng mọi việc đã được “định hình”. Đây chính là biểu hiện của sự ổn định quá mức, trong khi giáo dục lại là lĩnh vực luôn cần đổi mới.
Một vấn đề khác cần được nhìn nhận nghiêm túc là công tác quy hoạch đội ngũ kế cận. Một phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn làm ba nhiệm kỳ liên tiếp đồng nghĩa với việc vị trí này có thể được giữ trong khoảng thời gian mười lăm năm. Trong khoảng thời gian đó, nhiều tổ trưởng chuyên môn, giáo viên cốt cán có năng lực sẽ không có cơ hội thử thách, rèn luyện và trưởng thành.
Đội ngũ quản lý không thể phát triển nếu không có môi trường thực tiễn để cọ xát. Khi cơ hội thăng tiến quá ít, nhiều giáo viên giỏi sẽ giảm động lực phấn đấu, thậm chí không còn mặn mà với công tác quản lý. Về lâu dài, nhà trường sẽ thiếu nguồn nhân lực kế cận, phụ thuộc vào một vài cá nhân và gặp khó khăn khi có sự thay đổi đột xuất.
Thực tế ở nhiều đơn vị cho thấy, những trường xây dựng tốt đội ngũ kế cận thường có hoạt động chuyên môn sôi nổi hơn, nhiều giải pháp hơn và khả năng thích ứng với sự thay đổi cũng nhanh hơn.
Một khía cạnh khác cần được quan tâm là kiểm soát quyền lực trong quản trị nhà trường. Quyền lực trong giáo dục không lớn về kinh tế nhưng có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường làm việc của giáo viên.
Người phụ trách chuyên môn tham gia phân công giảng dạy, đánh giá giờ dạy, xét thi đua, giới thiệu giáo viên cốt cán, đề xuất quy hoạch và nhiều nội dung quan trọng khác. Nếu một người giữ vị trí này quá lâu, dù có cố gắng đến đâu thì vẫn khó tránh khỏi những mối quan hệ quen thuộc, những ảnh hưởng mang tính cá nhân hoặc tâm lý nể nang trong quá trình điều hành.
Ngược lại, việc có sự thay đổi hợp lý về nhân sự sẽ góp phần tăng tính khách quan, tạo niềm tin cho tập thể và hạn chế nguy cơ trì trệ, lợi ích nhóm trong các trường học.
Nhà trường "ổn định" quá an toàn sẽ khó có đổi mới
Trong những năm gần đây, ngành giáo dục luôn có sự thay đổi về chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học, chuyển đổi công nghệ số… Vì thế, những cán bộ quản lý nếu vẫn quen với nếp cũ sẽ gặp khó khăn trong việc quản lý, điều hành.
Một phó hiệu trưởng có năng lực, có uy tín, luôn đổi mới và được tập thể tín nhiệm hoàn toàn có thể tiếp tục được xem xét bổ nhiệm. Tuy nhiên, điều đó phải được chứng minh bằng kết quả thực chất chứ không chỉ dựa vào thâm niên công tác.
Trước khi quyết định bổ nhiệm tiếp nhiệm kỳ thứ ba, cơ quan quản lý cần trả lời rõ những câu hỏi sau: Nhà trường có thực sự cần tiếp tục sự ổn định đó hay không? Người được bổ nhiệm lại còn giữ được khát vọng đổi mới hay chỉ duy trì những thành quả cũ?
Nếu chỉ “giữ ổn định” thì đó chưa phải là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác cán bộ hiện nay. Vì vậy, việc bổ nhiệm lại vị trí phó hiệu trưởng chuyên môn lần thứ 3 cũng cần cân nhắc thấu đáo.
Thứ nhất: cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn theo hướng định lượng và thực chất, không chỉ dựa trên hồ sơ thi đua hay mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Cần bổ sung các tiêu chí về đổi mới quản trị, phát triển đội ngũ, chất lượng sinh hoạt chuyên môn, hiệu quả chuyển đổi số, sự hài lòng của giáo viên và mức độ lan tỏa các giải pháp, sáng kiến trong đơn vị.
Thứ hai: cần thực hiện quy hoạch cán bộ kế cận từ sớm. Tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và giáo viên cốt cán cần được giao nhiệm vụ quản lý từng phần, tham gia điều hành các hoạt động chuyên môn, từ đó hình thành năng lực lãnh đạo và tạo nguồn cán bộ chất lượng.
Thứ ba: cần nghiên cứu cơ chế luân chuyển cán bộ quản lý giữa các trường, điểm trường khi điều kiện cho phép. Luân chuyển không phải để “điều động cho đủ quy trình” mà nhằm tạo môi trường học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm, khắc phục tư duy cục bộ và nâng cao chất lượng quản trị.
Thứ tư: quá trình xem xét bổ nhiệm nhiệm kỳ tiếp theo cần lấy ý kiến tập thể một cách thực chất, bảo đảm tính dân chủ, công khai và minh bạch. Uy tín của cán bộ quản lý phải được đo bằng sự tín nhiệm của đội ngũ và hiệu quả công việc chứ không chỉ bằng thời gian giữ chức vụ.
Một nhà trường phát triển không phụ thuộc vào một cá nhân, dù người đó giỏi đến đâu. Giá trị lớn nhất của người lãnh đạo không phải là giữ được chức vụ trong bao lâu mà là xây dựng được một tập thể đoàn kết, một đội ngũ kế cận vững vàng và một cơ chế quản trị đủ mạnh để nhà trường tiếp tục phát triển ngay cả khi mình không còn đảm nhiệm vị trí đó.
Vì vậy, theo quan điểm người viết bài, việc để một phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn có thể đảm nhiệm ba nhiệm kỳ liên tiếp chỉ nên là trường hợp ngoại lệ, không nên trở thành thông lệ trong công tác cán bộ trong bối cảnh thực hiện chính quyền 2 cấp như hiện nay. Mỗi quyết định bổ nhiệm cần được cân nhắc trên cơ sở đánh giá toàn diện, khách quan và vì lợi ích lâu dài của nhà trường, của đội ngũ giáo viên và của sự nghiệp giáo dục.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
