Việc xác định bậc trình độ 7 đối với các chương trình đào tạo chuyên sâu theo Quyết định số 39/2026/QĐ-TTg về Khung trình độ quốc gia Việt Nam được bác sĩ, cơ sở đào tạo đánh giá là phù hợp, phản ánh đúng về giá trị và khối lượng kiến thức của chương trình đào tạo.
Cụ thể, theo Quyết định số 39/2026/QĐ-TTg, người tốt nghiệp chương trình đào tạo chuyên sâu của giáo dục đại học được xếp ở bậc 6 hoặc bậc cao hơn, căn cứ vào trình độ đầu vào, khối lượng học tập và mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra của bậc trình độ tương ứng.
Trong đó, Phụ lục mô tả các bậc trình độ và khối lượng học tập tối thiểu của Khung trình độ quốc gia Việt Nam quy định, khối lượng học tập tối thiểu ở bậc trình độ 7 được chia thành 2 nhóm: chương trình đào tạo có đầu vào trình độ đại học, với 60 tín chỉ đối với định hướng nghiên cứu và 45 tín chỉ đối với định hướng ứng dụng; chương trình đào tạo có đầu vào là người tốt nghiệp trung học phổ thông, với 162 tín chỉ đối với định hướng nghiên cứu, bao gồm cả chương trình tích hợp cấp bằng thạc sĩ và 150 tín chỉ đối với định hướng ứng dụng, bao gồm cả chương trình đào tạo chuyên sâu trong một số ngành, lĩnh vực.
Khẳng định giá trị học thuật và giá trị nghề nghiệp của quá trình đào tạo bác sĩ
Trước vấn đề trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Bác sĩ Trần Vương Thế Vinh - Tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc) cho hay, điểm tích cực lớn của Quyết định 39/2025/QĐ-TTg là giúp cho những chương trình đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực sức khỏe như bác sĩ, dược sĩ được định vị một cách chính thức trong Khung trình độ Quốc gia.
Theo Bác sĩ Vinh, trước đây, các chương trình đào tạo bác sĩ, đặc biệt là các chương trình tích hợp hoặc chuyên sâu dù kéo dài nhiều năm, có khối lượng học tập rất lớn nhưng chưa có một vị trí rõ ràng trong khung trình độ. Điều này khiến việc so sánh với các chương trình đào tạo khác trong nước cũng như đối chiếu với hệ thống giáo dục quốc tế còn nhiều khó khăn.
Vậy nên, việc quy định các chương trình đào tạo chuyên sâu có tối thiểu 150 tín chỉ được xếp ở bậc trình độ 7 đã tạo ra một chuẩn tham chiếu thống nhất. Đây không chỉ là vấn đề về tên gọi hay bậc trình độ, mà quan trọng hơn là khẳng định giá trị học thuật và giá trị nghề nghiệp của quá trình đào tạo bác sĩ. Người học, cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý và đơn vị sử dụng lao động đều có một căn cứ rõ ràng để đánh giá trình độ và năng lực của người tốt nghiệp.
"Tôi cho rằng ý nghĩa lớn hơn của quy định này nằm ở việc chuyển từ đánh giá theo thời gian đào tạo sang đánh giá theo chuẩn năng lực đầu ra. Trong lĩnh vực y khoa, chỉ riêng số lượng tín chỉ hay số năm học chưa phản ánh đầy đủ năng lực của bác sĩ.
Điều quan trọng là sau khi tốt nghiệp, người học phải có khả năng giải quyết các vấn đề lâm sàng phức tạp, làm việc độc lập, dẫn dắt chuyên môn trong phạm vi lĩnh vực của mình và có khả năng nghiên cứu, cập nhật tri thức mới. Những yêu cầu đó đã được mô tả khá rõ trong chuẩn đầu ra của bậc 7", Bác sĩ Vinh bày tỏ.
Cũng theo Bác sĩ Vinh, Quyết định 39 mới chỉ là bước khởi đầu. Nếu nhìn ra quốc tế, chúng ta sẽ thấy vẫn còn những khác biệt trong cách định vị văn bằng bác sĩ. Ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước sử dụng mô hình Doctor of Medicine (MD), văn bằng bác sĩ mang danh xưng “Doctor” và trong một số hệ thống được đối sánh ở trình độ cao nhất của khung trình độ quốc gia. Trong khi đó, Việt Nam hiện lựa chọn cách tiếp cận gần với khung trình độ châu Âu, trong đó bậc 8 chủ yếu dành cho các chương trình đào tạo tiến sĩ định hướng nghiên cứu, còn các chương trình đào tạo chuyên môn hành nghề được xếp ở bậc thấp hơn. Đây là điểm hoàn toàn có thể tiếp tục được nghiên cứu trong tương lai.
Trên thực tế, đào tạo bác sĩ có những đặc thù mà rất ít ngành nghề khác có được như thời gian đào tạo kéo dài, khối lượng học tập rất lớn, yêu cầu tích hợp giữa khoa học cơ bản, y học lâm sàng và thực hành nghề nghiệp, đồng thời người tốt nghiệp phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với tính mạng người bệnh. Vì vậy, việc tiếp tục đánh giá xem chuẩn đầu ra của chương trình bác sĩ Việt Nam đã tiệm cận đến đâu so với các chương trình "professional doctorate" trên thế giới sẽ là một chủ đề đáng được đặt ra.
Bác sĩ Vinh cho rằng, khi chuẩn đầu ra của bác sĩ Việt Nam được mô tả minh bạch, được đối sánh với các khung trình độ quốc tế và được các nước khác dễ dàng công nhận, người hưởng lợi cuối cùng sẽ là chính đội ngũ bác sĩ và hệ thống y tế Việt Nam.
Xa hơn nữa, Bác sĩ Vinh kỳ vọng, Quyết định 39 sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục rà soát toàn bộ hệ thống đào tạo y khoa theo chuẩn quốc tế. Khi đó, không chỉ vấn đề xếp hạng trình độ mà cả chương trình đào tạo, chuẩn năng lực hành nghề, công nhận văn bằng và khả năng dịch chuyển nguồn nhân lực y tế cũng sẽ được chuẩn hóa đồng bộ.
Nhiều thuận lợi cho người học sau khi tốt nghiệp chương trình đào tạo chuyên sâu bậc 7
Trường Đại học Đông Á là một trong những cơ sở giáo dục đại học đang triển khai đào tạo cả chương trình kỹ sư với 153 tín chỉ và chương trình dược sĩ với 162 tín chỉ.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Đỗ Trọng Tuấn – Phó Hiệu trưởng thường trực Trường Đại học Đông Á cho rằng, việc xếp các chương trình đào tạo chuyên sâu có khối lượng tối thiểu 150 tín chỉ vào bậc 7 sẽ tạo ra những tác động đáng kể đối với các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt mang lại nhiều ý nghĩa đối với người học, trước hết là về giá trị và vị thế của văn bằng.
Theo thầy Tuấn, các văn bằng chuyên sâu như kỹ sư, dược sĩ sẽ được ghi nhận ở bậc trình độ cao hơn, phản ánh rõ hơn tính chuyên môn của chương trình đào tạo. Qua đó, góp phần trả lại đúng vị thế cho những văn bằng có thời gian đào tạo dài, khối lượng kiến thức lớn và yêu cầu chuyên môn cao.
Bên cạnh đó, quy định mới cũng mở ra thêm cơ hội cho người học trong quá trình tiếp tục học tập. Đơn cử, đối với người tốt nghiệp chương trình đào tạo kỹ sư bậc 7 ở một số ngành, nếu tiếp tục học chương trình thạc sĩ, khối lượng học tập, số lượng học phần có thể được giảm thiểu.
Thầy Tuấn cho rằng, việc xây dựng khung trình độ mới cũng được đặt trong mối tương quan với thông lệ quốc tế. Đây không phải là cách tiếp cận được xây dựng riêng biệt mà có sự tham chiếu các chuẩn mực quốc tế. Vì vậy, việc xác định các chương trình đào tạo chuyên sâu ở bậc 7 được đánh giá là phù hợp với xu hướng chung của quốc tế.
Tuy nhiên, theo thầy Tuấn, việc xếp chương trình kỹ sư vào bậc 7 cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với các cơ sở giáo dục đại học. Trong đó, yêu cầu về đội ngũ giảng viên là một trong những vấn đề đáng chú ý, khi chương trình đào tạo ở bậc này đòi hỏi đội ngũ tham gia giảng dạy phải đáp ứng yêu cầu cao về trình độ chuyên môn, với tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ ở mức 100%.
Điều này cũng tạo động lực để các trường tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ, cơ sở vật chất và năng lực đào tạo nếu muốn triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu.
Thông tin thêm, thầy Tuấn cho biết, thay vì chỉ đào tạo chương trình cấp bằng kỹ sư ở một số ngành kỹ thuật, hiện nay một số trường đại học đã bắt đầu mở thêm chương trình cử nhân cho những ngành học đó nhằm tạo sự linh hoạt hơn trong việc đáp ứng nhu cầu của người học, đồng thời phù hợp với tình hình đội ngũ giảng viên thực tế.
Người học có thể lựa chọn chương trình cử nhân với thời gian đào tạo khoảng 4 năm hoặc chương trình kỹ sư kéo dài khoảng 4,5-5 năm, tùy theo mục tiêu và định hướng nghề nghiệp. Những người muốn rút ngắn thời gian học có thể lựa chọn chương trình cử nhân, trong khi những người có nhu cầu đào sâu chuyên môn có thể lựa chọn chương trình kỹ sư.
Theo đó, việc đa dạng hóa chương trình đào tạo sẽ tạo thêm nhiều lựa chọn cho người học, thay vì giới hạn trong một mô hình đào tạo duy nhất.
Tuy nhiên, thầy Tuấn cũng lưu ý một vấn đề cần tiếp tục được hoàn thiện. Đó là hiện chưa có quy định rõ ràng về bảng lương đối với người tốt nghiệp chương trình đào tạo đại học chuyên sâu được xếp ở bậc 7. Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng bảng lương riêng cho nhóm đối tượng này, bảo đảm có sự phân biệt phù hợp với người tốt nghiệp chương trình cử nhân ở bậc 6 và người có trình độ thạc sĩ.
“Việc xếp các chương trình đào tạo chuyên sâu, với khối lượng tối thiểu 150 tín chỉ, vào bậc 7 của Khung trình độ quốc gia Việt Nam là phù hợp và đúng đắn. Quy định cũng góp phần tạo động lực nâng cao chất lượng cho các trường đại học, đồng thời tăng tính linh hoạt cho người học có nhiều lựa chọn phù hợp hơn”, thầy Tuấn nhận định
