Vừa qua, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đăng tải bài viết "Nhiều giảng viên lớn tuổi giữ vị trí chủ chốt trong đào tạo Y - Dược, Trường Đại học Đại Nam nói gì?", phản ánh việc bố trí và sử dụng đội ngũ giảng viên lớn tuổi giữ vai trò chủ chốt và tham gia giảng dạy các chương trình đào tạo thuộc Khối ngành VI (gồm y khoa, dược học, điều dưỡng) tại Trường Đại học Đại Nam.
Ngay sau khi bài viết được đăng tải, nhiều độc giả bày tỏ băn khoăn khi những giảng viên đã ở độ tuổi khá cao vẫn đảm nhiệm vị trí chủ chốt trong đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe. Trong khi đó, đây là nhóm ngành đòi hỏi yêu cầu nghiêm ngặt về chuyên môn, thực hành lâm sàng cũng như khả năng cập nhật thường xuyên các tiến bộ y học.
Theo dữ liệu công khai của Trường Đại học Đại Nam cho thấy, ngành Y khoa hiện có 30 giảng viên toàn thời gian, trong đó 15 giảng viên cơ hữu đang trong độ tuổi lao động, chiếm 50%. Ngành Dược học có 159 giảng viên toàn thời gian, song chỉ 68 giảng viên cơ hữu thuộc độ tuổi lao động, tương ứng 42,8%. Với ngành Điều dưỡng, tổng số giảng viên toàn thời gian là 37 người, trong đó 16 giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động, chiếm 43,2%.
Đáng chú ý, trong cơ cấu đội ngũ của Trường Đại học Đại Nam, một số giảng viên có tuổi khá cao vẫn đang giữ các vị trí chủ chốt ngành đào tạo y, dược, điều dưỡng, thậm chí có trường hợp tính đến năm 2026 đã 73 tuổi, 78 tuổi.
Phía Trường Đại học Đại Nam cũng có những chia sẻ về vấn đề này, trong đó nhà trường cho biết đã tiếp thu kiến nghị của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc trẻ hóa đội ngũ chủ trì ngành.
Theo Nghị định 50/2022/NĐ-CP ngày 2/8/2022 của Chính phủ về việc nghỉ hưu ở tuổi cao hơn đối với viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập, giáo sư và phó giáo sư được kéo dài thời gian công tác tối đa không quá 5 năm (60 tháng).
Còn theo Luật Nhà giáo có hiệu lực 1/1/2026, quy định chế độ nghỉ hưu ở tuổi cao hơn đối với nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập là tối đa không quá 7 tuổi đối với nhà giáo có chức danh phó giáo sư và không quá 10 tuổi đối với nhà giáo có chức danh giáo sư.
Tại Khoản 4, Điều 27, Luật Nhà giáo quy định, trong thời gian công tác kéo dài, nhà giáo không được đảm nhiệm chức vụ quản lý.
Như vậy, nhà giáo trong thời gian công tác kéo dài chỉ có thể tập trung vào công tác chuyên môn, giảng dạy, nghiên cứu.
Để rộng đường dư luận về vấn đề này, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã ghi nhận ý kiến của một số chuyên gia trong lĩnh vực sức khỏe nhằm có thêm góc nhìn chuyên môn về việc sử dụng đội ngũ giảng viên lớn tuổi trong đào tạo y, dược.
Tránh mượn danh giáo sư, phó giáo sư để đáp ứng điều kiện nhân sự trên giấy tờ
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thầy thuốc ưu tú, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Viết Nho, Hiệu trưởng Trường Y Dược - Đại học Đà Nẵng cho rằng, việc sử dụng đội ngũ giảng viên lớn tuổi trong đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe cần được nhìn nhận một cách thận trọng và thực chất.
Theo đó, trên thực tế vẫn có những thầy cô dù đã cao tuổi nhưng vẫn bảo đảm sức khỏe, còn tham gia hoạt động chuyên môn và thực hành nghề nghiệp. Tuy nhiên, cũng có trường hợp giảng viên tuy còn đủ sức khỏe nhưng không còn trực tiếp làm nghề hoặc không cập nhật kịp những định hướng phát triển mới của ngành. Do đó, điều đáng lưu ý không nằm ở tuổi tác mà ở việc người đảm nhiệm vai trò chủ trì ngành có thực sự tham gia vào hoạt động chuyên môn, giảng dạy hay chỉ đứng tên?
Thầy Nho cho biết, trong các cơ sở đào tạo y khoa công lập, yêu cầu đối với người chủ trì ngành thường được đặt ra khá khắt khe, đặc biệt là tiêu chí phải tham gia thực hành nghề nghiệp và trực tiếp gắn với quá trình đào tạo. Tuy nhiên, trong thực tế quản lý, việc chứng minh người chủ trì ngành có thực sự tham gia vào hoạt động giảng dạy, chuyên môn hay không lại không dễ dàng, nhất là ở cơ sở đào tạo y khoa tư thục.
“Các thầy cô nhiều tuổi vẫn đảm nhiệm vai trò chủ trì ngành thì khả năng tham gia trực tiếp vào hoạt động chuyên môn thường gặp nhiều hạn chế. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp là chuyên gia giỏi, kinh nghiệm dày dặn, vẫn có thể tham gia công việc chuyên môn nếu còn đủ năng lực và thực sự làm nghề. Điều quan trọng là chúng ta cần xác định được họ có thực làm và làm đúng chuyên môn hay không. Bởi, đâu đó vẫn tồn tại tình trạng có người chỉ đứng tên chủ trì ngành, nhưng không còn trực tiếp tham gia hoạt động nghề nghiệp”, thầy Nho chia sẻ.
Hiệu trưởng Trường Y Dược nhìn nhận việc này liên quan trực tiếp đến chất lượng đào tạo, đặc biệt tại các cơ sở đào tạo tư thục. Thầy Nho cho rằng đội ngũ giảng viên lớn tuổi là nguồn lực đáng trân trọng bởi nhiều người vẫn rất tâm huyết, năng động và có thể đóng góp tích cực cho đào tạo. Tuy nhiên, cần làm rõ vai trò cụ thể của từng người, tránh tình trạng chỉ mượn danh giáo sư, phó giáo sư để đáp ứng điều kiện nhân sự trên giấy tờ.
Tại Trường Y Dược - Đại học Đà Nẵng, nhà trường vẫn mời một số giảng viên đã quá tuổi kéo dài thời gian công tác tham gia hoạt động đào tạo. Nhưng chủ yếu ở các vai trò như cố vấn chuyên môn, thành viên hội đồng tư vấn hoặc giảng dạy những học phần phù hợp với sở trường.
“Cách làm của nhà trường sẽ tận dụng kinh nghiệm của các chuyên gia cao tuổi, đồng thời vẫn bảo đảm người trực tiếp điều hành, chủ trì ngành là những giảng viên đang làm nghề, đủ tuổi đời và tham gia thường xuyên vào hoạt động đào tạo”, thầy Nho cho biết.
Bố trí giảng viên kéo dài thời gian công tác như thế nào?
Theo Luật Nhà giáo, giáo sư, phó giáo sư thực hiện thời gian công tác kéo dài sẽ không được giữ các chức vụ quản lý. Một số chuyên gia cho rằng, chỉ nên bố trí giảng viên chức danh giáo sư, phó giáo sư kéo dài thời gian công tác, hoặc vượt quá quy định kéo dài thời gian công tác vào những vị trí như cố vấn chuyên môn, tham gia hội đồng tư vấn, chia sẻ với sinh viên.
Về vấn đề này, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Văn Khải, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Hải Phòng khẳng định, khi bước sang một giai đoạn nhất định của đời người, thể lực, sức khỏe và khả năng thích ứng với những thay đổi của môi trường làm việc đều có sự biến chuyển. Chính vì thế, các quốc gia đều thiết lập một ngưỡng tuổi nghỉ hưu nhất định sao cho phù hợp.
"Trong phân bố phát triển nghề nghiệp, mỗi giai đoạn tuổi có những đặc điểm riêng, có giai đoạn đạt đỉnh về năng lực, nhưng cũng có giai đoạn bắt đầu suy giảm. Trong đào tạo lĩnh vực y dược luôn đòi hỏi nhiều yếu tố đổi mới, cập nhật và ứng dụng công nghệ. Những yêu cầu này cần có lực lượng giảng viên năng động, khả năng tiếp cận nhanh với tri thức và phương pháp đào tạo mới để triển khai hiệu quả”, thầy Khải chia sẻ.
Các cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe cần chú trọng xây dựng đội ngũ kế cận trẻ để chủ trì ngành. Bởi, lực lượng giảng viên trẻ thường mang theo nhiệt huyết nghề nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực trong giai đoạn trưởng thành và đóng góp lâu dài cho hoạt động đào tạo cũng như nghiên cứu.
Bên cạnh đó, thầy Khải cũng cho rằng, cần nhìn nhận thực tế phương pháp giảng dạy trong giáo dục đại học hiện nay đã có nhiều thay đổi so với trước đây. Do đó, việc cập nhật tri thức, công nghệ, phương pháp giảng dạy mới trở thành yêu cầu quan trọng đối với giảng viên. Nếu giảng viên, đặc biệt là giảng viên lớn tuổi không thường xuyên cập nhật, việc truyền đạt kiến thức cho người học sẽ gặp nhiều hạn chế.
Quy định tại Điểm a, Khoản 1, Điều 1 Thông tư số 12/2024/TT-BGDĐT ngày 10/10/2024 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 02/2022/TT-BGDĐT ngày 18/01/2022 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định điều kiện, trình tự, thủ tục mở ngành đào tạo, đình chỉ hoạt động của ngành đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ, nêu rõ:
"d) Giảng viên chủ trì xây dựng, tổ chức thực hiện chương trình đào tạo và giảng viên chủ trì giảng dạy chương trình đào tạo phải là giảng viên cơ hữu không quá tuổi nghỉ hưu tối đa theo quy định của Chính phủ về nghỉ hưu ở tuổi cao hơn đối với viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập; hằng năm trực tiếp giảng dạy trọn vẹn một số học phần bắt buộc hoặc hướng dẫn chính luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ trong chương trình đào tạo".
Trước băn khoăn hiện nay có thể xuất hiện tình trạng giảng viên lớn tuổi được bố trí giữ vai trò chủ trì ngành chủ yếu để đáp ứng điều kiện nhân sự phục vụ công tác tuyển sinh, trong khi mức độ tham gia trực tiếp vào hoạt động giảng dạy hoặc phát triển chương trình đào tạo còn hạn chế, thầy Khải khẳng định:
"Đội ngũ giảng viên cao tuổi vẫn có thể đóng góp tích cực cho hoạt động đào tạo nếu được bố trí ở những vai trò phù hợp như cố vấn chuyên môn, chuyên gia tư vấn, hoặc tham gia các hội đồng khoa học, hội đồng bảo vệ luận văn, luận án sau đại học. Khi đó sẽ tận dụng được kinh nghiệm và tri thức tích lũy của các thầy cô nhiều năm trong nghề. Đồng thời vẫn bảo đảm hoạt động giảng dạy trực tiếp được đảm nhiệm bởi đội ngũ giảng viên đang có đủ sức khỏe, năng lực cập nhật và khả năng triển khai các phương pháp đào tạo mới".
Đồng tình với những chia sẻ trên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Tiến - Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Y Dược Thái Bình cho hay, việc quản lý đội ngũ giảng viên trong các cơ sở giáo dục đại học được thực hiện theo cơ chế hậu kiểm, căn cứ vào các chuẩn của cơ sở giáo dục đại học và các quy định của pháp luật hiện hành.
Đối với các giảng viên đã đến tuổi nghỉ hưu hoặc được kéo dài thời gian công tác theo quy định, họ sẽ không được tính là cán bộ cơ hữu của nhà trường. Những giảng viên này thường không đảm nhiệm các vị trí quản lý chuyên môn như trưởng ngành hoặc chủ trì ngành đào tạo.
Tại Trường Đại học Y Dược Thái Bình, nhà trường thực hiện nghiêm các quy định liên quan đến việc bố trí nhân sự trong đào tạo, nhất là các vị trí chủ trì ngành.
Thầy Tiến khẳng định, thay vì đảm nhiệm các vị trí chủ chốt như chủ trì hay điều hành ngành đào tạo, những giảng viên đã đến tuổi nghỉ hưu, hết thời gian kéo dài tuổi nghỉ hưu theo quy định chỉ nên tham gia giảng dạy, tư vấn chuyên môn hoặc chia sẻ kinh nghiệm. Cách bố trí này vừa giúp tận dụng được tri thức và kinh nghiệm tích lũy của các chuyên gia nhiều năm trong nghề, vừa bảo đảm các vị trí quản lý học thuật và phát triển chương trình đào tạo được đảm nhiệm bởi đội ngũ giảng viên đang trong độ tuổi lao động, có điều kiện cập nhật tri thức mới và triển khai các phương pháp đào tạo hiện đại.
