Ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học là một lĩnh vực trọng yếu trong khối ngành kỹ thuật, tập trung vào nghiên cứu, thiết kế, vận hành và tối ưu hóa các quy trình sản xuất hóa chất, vật liệu, thực phẩm… Theo đánh giá từ các cơ sở giáo dục, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới. Vì vậy, sinh viên theo học ngành này không chỉ có nhiều cơ hội việc làm sau tốt nghiệp mà còn được hưởng mức thu nhập cạnh tranh.
Phát triển bền vững và hóa học xanh đang đặt ra yêu cầu lớn về nhân lực Công nghệ kỹ thuật hóa học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Huỳnh Văn Tiến – Phó Trưởng khoa Khoa Công nghệ hóa học, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học được xem là một trong những ngành cốt lõi của nền kinh tế, với phạm vi công việc rộng và gắn với nhiều lĩnh vực sản xuất khác nhau. Đây cũng là ngành luôn đòi hỏi sự đổi mới, sáng tạo và cải tiến công nghệ trong quá trình phát triển.
Trong bối cảnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày càng được đẩy mạnh, nhu cầu đối với đội ngũ kỹ sư công nghệ hóa học vẫn đang ở mức cao. Dự báo trong khoảng 5–10 năm tới, thậm chí trong dài hạn hơn, thị trường lao động ngành này vẫn tiếp tục cần một lượng lớn nhân lực có chuyên môn trong lĩnh vực này để phục vụ các ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế.
Thực tế cho thấy, sinh viên của khoa sau khi ra trường đều nhanh chóng tìm được việc làm, phần lớn có việc làm ổn định trong vòng khoảng 6 tháng sau tốt nghiệp.
Cũng theo thầy Tiến, sinh viên tốt nghiệp ngành này có thể đảm nhiệm các vị trí như: Kỹ sư công nghệ, quản lý điều hành sản xuất (quản lý sản xuất, giám sát công nghệ, vận hành dây chuyền công nghệ, nghiên cứu cải tiến sản xuất, quản lý nhà máy, quản lý chất lượng sản phẩm, quản trị doanh nghiệp) tại các doanh nghiệp trong lĩnh vực dầu khí, dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm, phân bón, hóa chất….
Đặc biệt, với ngành đặc thù rất cần nguồn nhân lực có trình độ cao, sinh viên hoàn toàn có thể tiếp tục học thạc sĩ, nghiên cứu sinh ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học để trở thành nghiên cứu viên, giảng viên tại các viện nghiên cứu, các trường đại học và cao đẳng
Cùng bàn về nhân lực ngành này, Tiến sĩ Huỳnh Văn Nam - Giám đốc chương trình đào tạo ngành Công nghệ Kỹ thuật hóa học, Trường Đại học Quy Nhơn cho biết, hiện nay, ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học được đánh giá là một trong những lĩnh vực kỹ thuật có nhu cầu tuyển dụng lớn trên thị trường lao động.
Nhiều doanh nghiệp sản xuất và tập đoàn công nghiệp hiện nay liên tục tìm kiếm nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực Công nghệ kỹ thuật hóa học. Nhu cầu tuyển dụng lớn khiến thị trường lao động của ngành được đánh giá đang ở trạng thái “khát” nhân lực.
Đồng thời, hiện nay nhiều khu công nghiệp, các nhà máy lọc hóa dầu đang được đầu tư và phát triển mạnh mẽ. Vì vậy không chỉ dừng lại ở nhu cầu hiện tại, trong khoảng 5–10 năm tới, nhu cầu nhân lực của ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh, gắn với các xu hướng phát triển công nghiệp mới.
Đặc biệt, xu hướng phát triển bền vững và hóa học xanh đang đặt ra yêu cầu lớn đối với các chuyên gia có khả năng nghiên cứu, thiết kế và vận hành các quy trình sản xuất thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu chất thải.
Bên cạnh đó, sự phát triển của các lĩnh vực như vật liệu nano, vật liệu composite, polyme thông minh và các vật liệu tiên tiến khác cũng mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp cho kỹ sư công nghệ kỹ thuật hóa học.
Đồng thời, ngành này đang chứng kiến sự giao thoa ngày càng mạnh giữa kỹ thuật hóa học truyền thống với công nghệ sinh học, tự động hóa và các công nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và khả năng thích ứng với các công nghệ mới.
Với vai trò là một ngành công nghiệp lõi, Công nghệ kỹ thuật hóa học được đánh giá là lĩnh vực có tính ổn định cao, khó có thể thay thế và nhiều khả năng tiếp tục nằm trong nhóm ngành có cơ hội việc làm rộng mở cùng mức thu nhập hấp dẫn trong tương lai.
Ngoài ra, đây cũng là một trong những ngành có tính quốc tế cao. Những người làm việc trong lĩnh vực này có nhiều cơ hội để có thể làm việc trong môi trường năng động, sáng tạo, đa văn hóa, và thu nhập cao.
Vì vậy, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học có việc làm luôn ở mức rất cao do nhu cầu nhân lực kỹ thuật tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên và phía Nam tăng mạnh. Gần như 100% sinh viên sau khi tốt nghiệp đều tìm được việc làm tại các doanh nghiệp trong và ngoài khu vực.
Tốt nghiệp ngành này, sinh viên có cơ hội nghề nghiệp đa dạng như: Quản lý và vận hành thiết bị, nghiên cứu phát triển sản phẩm (R&D), kiểm soát chất lượng (QA, QC) tại các nhà máy, xí nghiệp trong các lĩnh vực hóa chất, nhựa, phân bón, thực phẩm, dược phẩm, dầu khí.
Ngoài ra, cơ hội việc làm còn mở rộng tại tại các cơ quan quản lý và viện nghiên cứu như Viện Hóa học, Viện Môi trường, Viện Vật liệu, các Sở Khoa học và Công nghệ Ban quản lý khu công nghiệp. Sinh viên còn có khả năng tự khởi nghiệp, tham gia giảng dạy tại các trường đại học, cao đẳng, hoặc tiếp tục học tập lên trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, giúp mở rộng con đường sự nghiệp đa dạng và bền vững.
“Vì là ngành học đặc thù nên trường còn gặp phải một số thách thức trong đào tạo. Với vị trị địa lý ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên hiện vẫn còn tương đối ít các khu công nghiệp so với phía Bắc và phía Nam, khiến cơ hội thực tập, thực tế của sinh viên vẫn còn hạn chế.
Bên cạnh đó, ngành kỹ thuật yêu cầu sinh viên có tư duy logic, khả năng phân tích và sự kiên trì cao. Những yêu cầu này khiến việc thu hút thí sinh trở nên khó khăn hơn so với các ngành kinh tế, dịch vụ hoặc một số ngành xã hội
Tuy nhiên, nhờ thế mạnh về mạng lưới hợp tác chặt chẽ với nhiều nhà máy và xí nghiệp, nhà trường luôn tạo điều kiện để sinh viên tham gia thực tập cơ sở, thực tập kỹ thuật và thực tập tốt nghiệp một cách thực tế và hiệu quả. Một số đối tác tiêu biểu gồm Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kurz Việt Nam, Nhà máy Đạm Phú Mỹ, Nhà máy Xử lý Khí Dinh Cố, Xí nghiệp tổng kho xăng dầu Nhà Bè (PV Oil Nhà Bè), Nhà máy bột ngọt Ajinomoto... Đồng thời, các phòng thí nghiệm hiện đại được trang bị đầy đủ thiết bị tiên tiến giúp sinh viên vừa học tập độc lập, vừa thực hành nghiên cứu chuyên sâu, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp ngay từ sớm”, thầy Nam chia sẻ.
Ngành Công nghệ kỹ thuật Hoá học được đào tạo như thế nào?
Theo Tiến sĩ Huỳnh Văn Nam, ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học tại Trường Đại học Quy Nhơn được chia làm hai chuyên ngành chính gồm Công nghệ Hữu cơ —Hóa dầu và Công nghệ Môi trường. Trong quá trình học tập, sinh viên được trang bị hệ thống kiến thức từ nền tảng như toán, lý, hóa đại cương đến các học phần cơ sở ngành gồm hóa vô cơ, hóa hữu cơ, hóa lý và hóa phân tích ứng dụng, trước khi đi sâu vào các học phần chuyên ngành theo định hướng đã lựa chọn.
Điểm nhấn của chương trình đào tạo ngành này tại nhà trường là sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, trong đó sinh viên được tham gia nhiều học phần thí nghiệm, thực tập kỹ thuật, trải nghiệm thực tế sản xuất tại nhà máy và thực tập tốt nghiệp.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, chương trình cũng chú trọng phát triển các kỹ năng cần thiết cho người kỹ sư như vận hành thiết bị, tính toán và thiết kế quy trình công nghệ, phân tích và đánh giá chất lượng sản phẩm.
Đồng thời, sinh viên được rèn luyện các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, làm việc nhóm, giao tiếp, năng lực khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Các kỹ năng thực tiễn như lấy mẫu, xử lý mẫu, tuân thủ an toàn phòng thí nghiệm và tác phong làm việc chuyên nghiệp cũng được chú trọng trong suốt quá trình đào tạo.
Ngoài ra, để đáp ứng chương trình đào tạo và đảm bảo chất lượng giảng dạy cho sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học, nhà trường luôn chú trọng phát triển đội ngũ. Hiện tại, ngành có 17 giảng viên cơ hữu, trong đó có 2 phó giáo sư, 11 tiến sĩ và 4 thạc sĩ (01 giảng viên đang làm nghiên cứu sinh).
Còn tại Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh, thầy Tiến cho biết, về kiến thức chuyên ngành, sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học được trang bị hệ thống kiến thức cơ sở ngành vững chắc nhằm hình thành nền tảng chuyên môn của một kỹ sư hóa học, trước khi đi sâu vào các định hướng chuyên ngành cụ thể.
Chương trình đào tạo của Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh được thiết kế với 6 chuyên ngành gồm: Quá trình thiết bị và Dầu khí, Công nghệ hữu cơ, Hóa mỹ phẩm, Công nghệ vô cơ, Kỹ thuật phân tích và đảm bảo chất lượng, và Công nghệ Polymer.
Sinh viên được trang bị kiến thức chuyên sâu về hóa lý, hóa phân tích, hóa hữu cơ, hóa vô cơ, công nghệ điện hóa, vật liệu học, hóa mỹ phẩm, hóa dầu, công nghệ nano, xử lý ô nhiễm môi trường... Bên cạnh đó, sinh viên có nhiều cơ hội thực hành trên hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại với các thiết bị tiên tiến như UV-VIS, AAS, HPLC, GC-MS, SEM, FTIR, XRD…
Qua đó, sinh viên có điều kiện rèn luyện các kỹ năng nghề nghiệp cốt lõi của một kỹ sư hóa học như thiết kế, mô phỏng và điều khiển thiết bị, làm chủ các quá trình công nghệ, sẵn sàng thích ứng với những công nghệ mới trong sản xuất.
Trong quá trình triển khai chương trình, nhà trường cũng bám sát chuẩn đầu ra về kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp, qua đó giúp sinh viên sau khi tốt nghiệp có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động trong nước cũng như quốc tế.
Tuy nhiên, ngành Công nghệ kỹ thuật hoá học là ngành đặc thù, chính vì vậy, sinh viên cần có kiến thức nền tảng tốt về Toán, Hóa học, Vật lý. Đồng thời, sinh viên cần sẵn sàng tiếp cận với các công nghệ mới, phương pháp mô phỏng và thiết kế hiện đại, nhằm đảm bảo có thể đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và thích ứng nhanh với môi trường làm việc sau khi ra trường. Chính những yêu cầu này vừa là thử thách, vừa là cơ hội để sinh viên rèn luyện bản thân và phát triển toàn diện các kỹ năng cốt lõi của một kỹ sư hóa học.
Đặc biệt, để nhanh chóng tìm kiếm công việc phù hợp, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường ngoài kiến thức chuyên môn, sinh viên cần chú trọng rèn luyện một số kỹ năng như làm việc nhóm, giao tiếp. Đồng thời, cần nâng cao năng lực ngoại ngữ để đáp ứng yêu cầu công việc, thuận lợi trong trao đổi chuyên môn cũng như thích ứng với môi trường làm việc có yếu tố quốc tế.
“Hiểu được tầm quan trọng của ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học cũng như vai trò thiết yếu trong việc mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh luôn đặt trọng tâm vào việc tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận thực tiễn một cách toàn diện.
Đặc biệt, với bề dày kinh nghiệm trong đào tạo và hợp tác, nhà trường sở hữu mạng lưới kết nối rộng lớn với hơn 100 doanh nghiệp uy tín. Mỗi năm, hơn 300 sinh viên được gửi đi thực tập dài ngày tại các doanh nghiệp, sinh viên được áp dụng kiến thức đã học cũng như rèn luyện kỹ năng thực hành và phát triển tư duy chuyên môn.
Hầu hết sinh viên nhà trường đều được doanh nghiệp đánh giá cao về kiến thức, kỹ năng và thái độ làm việc. Nhiều sinh viên, nhờ sự chuẩn bị vững chắc này, thậm chí được doanh nghiệp giữ lại làm việc ngay khi chưa tốt nghiệp, minh chứng cho hiệu quả đào tạo thực tiễn và sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và cộng đồng doanh nghiệp”, thầy Tiến chia sẻ.
Cũng theo thầy Huỳnh Văn Tiến, với đội ngũ lãnh đạo giàu kinh nghiệm và tầm nhìn chiến lược, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh luôn triển khai chính sách đãi ngộ hợp lý, thu hút nhân tài về công tác và đồng thời phát triển đội ngũ giảng viên tại chỗ một cách bền vững. Nhà trường đặt mục tiêu hướng đến việc có hơn 50% giảng viên đạt trình độ tiến sĩ, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Riêng Khoa Công nghệ Hóa học hiện nay sở hữu đội ngũ giảng viên gồm 6 phó giáo sư, 19 tiến sĩ và 19 thạc sĩ, tức là gần 60% giảng viên có trình độ tiến sĩ trở lên.
Dưới góc nhìn của người học, bạn Huỳnh An Khang, lớp Công nghệ kỹ thuật hóa học K46, Trường Đại học Quy Nhơn chia sẻ, vì là ngành có tên gọi rất đặc thù nên khi mới tìm hiểu, nhiều sinh viên sẽ nghĩ phải học những kiến thức khá khó và phải tiếp xúc với hóa chất độc hại. Tuy nhiên, đây là ngành học có sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết hóa học và ứng dụng công nghệ - kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất, có thể đáp ứng tốt nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghiệp và nghiên cứu.
Để học tốt ngành này, theo Khang, các bạn học sinh bậc trung học phổ thông đang có định hướng theo học cần học tốt một số môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là Hóa học và Vật lý, Toán học. Đây là những môn nền tảng giúp sinh viên tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn trong quá trình học và làm việc sau này.
“Là sinh viên năm 3, em cũng đã dần tìm hiểu những yêu cầu nghề nghiệp cho ngành này để trang bị cho mình những kiến thức, kỹ năng thật tốt. Hiện các tập đoàn lọc dầu lớn đều tuyển kỹ sư hóa dầu với chế độ đãi ngộ rất tốt nư nhà ở, xe đưa đón, đào tạo liên tục, thu nhập, ngày nghỉ,...
Theo tìm hiểu, để trở thành một kỹ sư hóa học, người làm việc trong ngành này ngoài đáp ứng những yêu cầu của nhà tuyển dụng thì cần phải có kiến thức tốt về phân tích dụng cụ, polymer và hóa lý. Đồng thời cần có sức khỏe tốt, không dị ứng với môi trường làm việc hóa chất.
Ngoài ra, người làm trong ngành kỹ thuật hoá học đòi hỏi phải có khả năng phân tích để hiểu rõ bản chất của các quy trình phản ứng và vận hành sản xuất. Kỹ sư hóa học cần biết cách áp dụng các phương pháp tính toán và công cụ kỹ thuật để đánh giá hiệu quả, phát hiện bất thường và đưa ra giải pháp cải tiến quy trình. Việc phân tích chính xác giúp tối ưu hóa hiệu suất sản xuất, cũng như đảm bảo an toàn, chất lượng và tiết kiệm chi phí trong toàn bộ hệ thống công nghiệp.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh hội nhập và phát triển của ngành công nghiệp hóa chất, kỹ sư hóa học cũng cần trau dồi khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh, sẵn sàng làm việc trong môi trường quốc tế và tham gia vào các dự án có tính chuyên môn cao, yêu cầu sự phối hợp với các chuyên gia và đối tác nước ngoài. Việc trang bị đồng thời kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực ngoại ngữ sẽ giúp người học mở rộng cơ hội nghề nghiệp và phát triển bền vững trong lĩnh vực", Khang chia sẻ.
