Trong những năm qua, hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục đại học Việt Nam từng bước được hoàn thiện và vận hành tương đối ổn định trên cơ sở các bộ tiêu chuẩn chung áp dụng cho mọi lĩnh vực đào tạo.
Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao về chuẩn năng lực hành nghề và hội nhập quốc tế, nhiều ý kiến cho rằng cách tiếp cận này vẫn còn những giới hạn, đặc biệt đối với các ngành có tính đặc thù cao như y khoa, nơi kiểm định chương trình đào tạo cần được đặt trong một hệ tiêu chuẩn riêng, tiệm cận thông lệ quốc tế.
Kiểm định theo tiêu chuẩn chung: Nền tảng cần thiết nhưng chưa đủ với y khoa
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính - Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, kiểm định chất lượng chương trình đào tạo trên thế giới hiện được triển khai theo hai mô hình chủ yếu.
Thứ nhất là mô hình kiểm định chất lượng chương trình đào tạo theo bộ tiêu chuẩn chung, áp dụng cho tất cả các ngành, lĩnh vực đào tạo. Thứ hai là mô hình kiểm định chất lượng chương trình đào tạo theo lĩnh vực, được xây dựng riêng cho những ngành có tính đặc thù cao như khoa học sức khỏe, kỹ thuật, tài chính - quản lý…
Theo Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính, Việt Nam hiện đang triển khai tương đối hiệu quả mô hình kiểm định chất lượng chương trình đào tạo theo bộ tiêu chuẩn chung. Các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục trong nước, cũng như các tổ chức kiểm định quốc tế đang hoạt động tại Việt Nam như QAA, AQAS, AUN-QA…, đều thực hiện đánh giá chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận này.
“Mô hình kiểm định chương trình đào tạo theo bộ tiêu chuẩn chung có vai trò quan trọng trong việc giúp cơ sở đào tạo rà soát, hoàn thiện hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong, bảo đảm tính nhất quán và mức độ đáp ứng các yêu cầu tối thiểu về chất lượng”, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính nhận định.
Tuy nhiên, theo thầy Chính, đối với một số lĩnh vực đặc thù, đặc biệt là lĩnh vực khoa học sức khỏe, việc chỉ áp dụng bộ tiêu chuẩn chung chưa phản ánh đầy đủ các yêu cầu về năng lực chuyên môn, chuẩn đầu ra nghề nghiệp và điều kiện hành nghề. Do đó, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã phát triển mô hình kiểm định chất lượng chương trình đào tạo theo lĩnh vực, với các bộ tiêu chuẩn chuyên biệt.
Ở lĩnh vực khoa học sức khỏe, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính cho biết, kết quả kiểm định chương trình đào tạo chỉ được công nhận rộng rãi ở phạm vi quốc tế khi do các tổ chức kiểm định chuyên ngành được Liên đoàn Giáo dục Y khoa Thế giới (WFME) công nhận thực hiện. Khi một tổ chức kiểm định đạt được sự công nhận của WFME, các chương trình đào tạo y khoa được tổ chức đó kiểm định sẽ có giá trị công nhận trên phạm vi toàn cầu.
“Hiện nay, Việt Nam chưa có tổ chức kiểm định chất lượng chương trình đào tạo y khoa nào được WFME công nhận. Điều này tạo ra một hạn chế nhất định, bởi nếu thiếu các tổ chức kiểm định chuyên ngành đạt chuẩn quốc tế, các chương trình đào tạo y khoa trong nước sẽ gặp khó khăn trong việc được thừa nhận ở bình diện quốc tế”, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính phân tích.
Hướng tới xây dựng bộ tiêu chuẩn kiểm định riêng cho đào tạo y khoa
Ở góc nhìn từ hệ thống kiểm định trong nước, Nhà giáo ưu tú, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục Đông A đánh giá, kiểm định chất lượng chương trình đào tạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với lĩnh vực khoa học sức khỏe, bởi đây là lĩnh vực gắn trực tiếp với an toàn và sức khỏe con người.
Liên quan đến việc Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn kiểm định riêng cho lĩnh vực y khoa, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung cho rằng, đây là một khoảng trống cần từng bước được lấp đầy, song không đồng nghĩa với việc công tác kiểm định hiện nay không có cơ sở. Theo chuyên gia, về nguyên tắc, khi kiểm định chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực nào, các tổ chức kiểm định đều phải sử dụng đội ngũ đánh giá viên là chuyên gia trong chính lĩnh vực đó.
Bên cạnh đó, trong từng khối ngành, bao gồm cả khối ngành sức khỏe, đã tồn tại các chuẩn đầu vào và chuẩn chương trình đào tạo, làm căn cứ để các chuyên gia kiểm định đối sánh khi đánh giá chương trình. Dù vậy, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung cho rằng, về lâu dài, Việt Nam vẫn cần xây dựng các bộ tiêu chuẩn kiểm định riêng cho những ngành nghề đặc thù, trong đó có y khoa.
“Kiểm định theo ngành nghề đặc thù là xu hướng phổ biến trên thế giới. Bộ tiêu chuẩn kiểm định cần phản ánh đầy đủ những yêu cầu riêng của nghề nghiệp, tương tự như cách các tổ chức kiểm định y khoa quốc tế đang triển khai”, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung nói.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung, hiện Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cũng đang khuyến khích các trung tâm kiểm định nghiên cứu, phát triển các bộ tiêu chuẩn kiểm định chuyên ngành, phù hợp với định hướng hoàn thiện hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục đại học. Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục Đông A đang từng bước xây dựng đội ngũ đánh giá viên trong lĩnh vực sức khỏe, mở rộng hợp tác quốc tế và tham gia các hoạt động học hỏi kinh nghiệm đánh giá từ các tổ chức nước ngoài, hướng tới mục tiêu được công nhận ở cấp độ quốc gia và từng bước hội nhập quốc tế.
“Về chiến lược dài hạn, các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục không thể chỉ dừng lại ở kiểm định cơ sở giáo dục đại học hoặc kiểm định chương trình đào tạo theo bộ tiêu chuẩn chung, mà cần từng bước đi sâu vào kiểm định các chương trình đào tạo đặc thù theo lĩnh vực nghề nghiệp”, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, đây cũng là định hướng mà Bộ Giáo dục và Đào tạo và hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục Việt Nam đang hướng tới.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, lãnh đạo một trường đào tạo y khoa ở miền Bắc cho biết, đào tạo nhân lực y tế, đặc biệt là đào tạo bác sĩ y khoa, là lĩnh vực có yêu cầu rất cao về chất lượng, đòi hỏi quy trình đào tạo chặt chẽ và được giám sát nghiêm ngặt. Kiểm định chất lượng chương trình đào tạo bác sĩ y khoa vì vậy không chỉ dừng ở việc đánh giá mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, mà còn là công cụ quan trọng để bảo đảm người học được trang bị đầy đủ kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực hành nghề và thái độ, y đức cần thiết, đáp ứng yêu cầu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người dân.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, kiểm định chất lượng chương trình đào tạo y khoa theo các chuẩn mực quốc tế được xem là xu hướng tất yếu, đồng thời là định hướng mà các cơ sở đào tạo y khoa Việt Nam cần từng bước hướng tới nhằm nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và mức độ thừa nhận quốc tế của văn bằng, chứng chỉ.
Mong muốn nâng cao “sức nặng” của bằng bác sĩ y khoa Việt Nam và tăng cường khả năng hội nhập quốc tế cũng phù hợp với các định hướng tại Quyết định số 78/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chương trình phát triển hệ thống bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục đại học và cao đẳng sư phạm giai đoạn 2022-2030. Theo đó, Chính phủ đặt mục tiêu đến giai đoạn 2022-2025 có ít nhất 10% chương trình đào tạo đạt tiêu chuẩn kiểm định nước ngoài, và giai đoạn 2026-2030 nâng tỷ lệ này lên ít nhất 20%.
Thực tế cho thấy, số chương trình đào tạo được kiểm định quốc tế trong giai đoạn 2022-2025 đã vượt mục tiêu 10% đề ra. Tuy nhiên, phần lớn các chương trình được kiểm định chủ yếu theo chuẩn AUN-QA hoặc tập trung ở các lĩnh vực như kỹ thuật, khoa học tự nhiên, quản trị kinh doanh, kinh tế,... Các chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực sức khỏe, đặc biệt là y khoa, vẫn còn rất hạn chế trong bức tranh kiểm định quốc tế, cho thấy sự mất cân đối giữa mục tiêu hội nhập và thực tiễn triển khai.
Trong khi đó, phần lớn các chương trình đào tạo y khoa tại Việt Nam hiện vẫn được đánh giá theo bộ tiêu chuẩn kiểm định chương trình đào tạo đại học áp dụng chung cho tất cả các lĩnh vực, ban hành theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Một số ít chương trình đào tạo y khoa đã tiếp cận kiểm định quốc tế theo bộ tiêu chuẩn của AUN-QA, tuy nhiên phạm vi và mức độ vẫn còn khiêm tốn.
Mặc dù công tác kiểm định đã đạt được những kết quả bước đầu, song theo đánh giá của vị lãnh đạo này, quá trình triển khai vẫn tồn tại không ít “điểm nghẽn”, trong đó đáng chú ý là khoảng cách giữa yêu cầu của bộ tiêu chuẩn kiểm định chung và các chuẩn mực chuyên ngành khắt khe trong đào tạo y khoa, đặc biệt theo khung tiêu chuẩn của Liên đoàn Giáo dục Y khoa Thế giới (WFME).
Từ thực tiễn đó, lãnh đạo cơ sở đào tạo kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Y tế và các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục trong nước nghiên cứu, xây dựng và ban hành bộ tiêu chuẩn kiểm định riêng cho khối ngành sức khỏe, trên cơ sở tham chiếu khung tiêu chuẩn của WFME, đồng thời thiết kế lộ trình triển khai phù hợp với điều kiện và bối cảnh của Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để vừa nâng cao chất lượng đào tạo, vừa thúc đẩy hội nhập quốc tế trong đào tạo y khoa theo hướng bài bản và bền vững.
