Chỉ còn ít ngày nữa, hệ thống đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026 sẽ chính thức đóng lại. Đây cũng là giai đoạn mà hàng trăm nghìn thí sinh trên cả nước đứng trước một trong những quyết định quan trọng nhất: lựa chọn ngành học, lựa chọn trường và sắp xếp nguyện vọng để tối ưu cơ hội trúng tuyển.

Đặc biệt, chỉ trong vài ngày qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố điểm sàn đối với các nhóm ngành Sức khỏe, Sư phạm, Pháp luật; đồng thời nhiều trường đại học cũng đã công bố ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào cùng hàng loạt thông tin tuyển sinh năm 2026. Bên cạnh đó, quy định mới giới hạn tối đa 15 nguyện vọng cũng khiến không ít thí sinh băn khoăn về chiến lược đăng ký trong mùa tuyển sinh năm nay.

Vậy làm sao để lựa chọn ngành, lựa chọn trường phù hợp? Và quan trọng hơn cả, làm thế nào để chốt nguyện vọng một cách thông minh, tránh những sai sót đáng tiếc?

Đó cũng chính là những nội dung mà Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam mong muốn mang đến trong chương trình Talkshow hôm nay với chủ đề: "Chốt nguyện vọng thông minh".

Tham dự chương trình là nhiều thầy cô phụ trách tuyển sinh của nhiều trường đại học, cao đẳng ở khu vực Thành phố Hồ Chí Minh gồm:

Tiến sĩ Mai Đức Toàn – Giám đốc Trung tâm tuyển sinh, Trường Đại học Gia Định.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng – Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng tuyển sinh, truyền thông và quan hệ doanh nghiệp, Trường Đại học Tài chính – Marketing.

Thạc sĩ Nguyễn Thụy Vương Khanh – Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông, Tuyển sinh và Dịch vụ, Trường Cao đẳng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Cô Nguyễn Ngọc Lan Thu Thủy – Trưởng phòng Tuyển sinh, Trường Cao đẳng Bách Việt.

ĐỌC ĐÚNG ĐIỂM SÀN, CHỌN ĐÚNG CƠ HỘI

MC: Thưa quý vị, sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm sàn các nhóm ngành Sức khỏe, Sư phạm, Pháp luật và nhiều trường đại học đồng loạt công bố ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào năm 2026, rất nhiều thí sinh vẫn nhầm lẫn giữa điểm sàn và điểm chuẩn.

Thí sinh nên hiểu điểm sàn và điểm chuẩn như thế nào để xây dựng nguyện vọng phù hợp?

Xin mời Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng và Tiến sĩ Mai Đức Toàn cùng trả lời và cho biết điểm sàn năm 2026 ở trường.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng: Điểm sàn và điểm chuẩn là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau mà thí sinh cần phân biệt rõ trong quá trình đăng ký xét tuyển.

Điểm sàn là ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào, hay nói cách khác là mức điểm tối thiểu để thí sinh đủ điều kiện nộp hồ sơ xét tuyển vào một ngành hoặc một trường. Nếu điểm sàn là 16 mà thí sinh chỉ đạt 15,999 điểm thì vẫn không đủ điều kiện để đăng ký xét tuyển.

Trong khi đó, điểm chuẩn là mức điểm trúng tuyển cuối cùng của từng ngành sau khi kết thúc thời gian đăng ký nguyện vọng, Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện lọc ảo và các trường xét tuyển theo chỉ tiêu. Các trường sẽ lấy thí sinh từ mức điểm cao xuống thấp cho đến khi đủ số lượng tuyển sinh.

Về nguyên tắc, điểm chuẩn có thể bằng hoặc cao hơn điểm sàn nhưng không bao giờ thấp hơn điểm sàn. Mức điểm chuẩn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như số lượng thí sinh đăng ký, chỉ tiêu tuyển sinh và mặt bằng điểm của các thí sinh cùng đăng ký vào ngành đó.

Chẳng hạn, nếu một ngành có 30 chỉ tiêu và chỉ có 30 thí sinh đạt từ điểm sàn trở lên đăng ký thì điểm chuẩn có thể bằng đúng điểm sàn. Ngược lại, với những ngành có sức hút lớn như Marketing, nếu có hàng trăm thí sinh đăng ký trong khi chỉ tiêu có hạn thì trường sẽ xét từ cao xuống thấp và điểm chuẩn có thể cao hơn rất nhiều so với điểm sàn.

Bên cạnh điểm thi, thí sinh cũng cần lưu ý cộng đầy đủ các mức điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng và các khoản điểm thưởng theo quy định, chẳng hạn điểm cộng từ chứng chỉ ngoại ngữ hoặc thành tích học sinh giỏi nếu trường có áp dụng. Có những trường hợp điểm thi thấp hơn điểm chuẩn nhưng sau khi cộng điểm ưu tiên và điểm thưởng vẫn đủ điều kiện trúng tuyển.

Điều quan trọng nhất là thí sinh không nên nhầm lẫn giữa điểm sàn và điểm chuẩn. Việc thấy điểm của mình bằng điểm sàn rồi chỉ đăng ký một nguyện vọng duy nhất sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong thời gian còn lại, các em nên rà soát kỹ danh sách nguyện vọng, sắp xếp theo đúng thứ tự ưu tiên và bổ sung thêm những nguyện vọng phù hợp, đặc biệt nếu mức điểm của mình chỉ ở ngưỡng điểm sàn hoặc thấp hơn đáng kể so với điểm chuẩn của các năm trước, để tăng cơ hội trúng tuyển.

Tiến sĩ Mai Đức Toàn: Thí sinh cần hiểu rõ rằng điểm sàn và điểm chuẩn là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Điểm sàn là mức điểm tối thiểu để thí sinh đủ điều kiện nộp hồ sơ xét tuyển vào ngành học. Điểm chuẩn là mức điểm chính thức trúng tuyển nhà trường công bố sau khi kết thúc quá trình xét tuyển (điểm chuẩn sẽ được lấy từ trên cao xuống theo chỉ tiêu của từng ngành học tại trường).

Hàng năm, tại Trường Đại học Gia Định, điểm chuẩn của các ngành sẽ thường cao hơn điểm sàn, dao động từ 0,5 đến 2 điểm tùy theo ngành

Riêng với các nhóm ngành đặc thù như Sức khỏe, Sư phạm và Pháp luật, ngưỡng này được Bộ giáo dục và Đào tạo quy định nhằm bảo đảm chất lượng đầu vào tối thiểu cho những ngành có yêu cầu cao về năng lực, trách nhiệm nghề nghiệp và ảnh hưởng trực tiếp đến xã hội.

Vì vậy, khi đăng ký nguyện vọng, thí sinh không nên chỉ nhìn vào điểm sàn để chọn ngành, mà cần đối chiếu thêm điểm thi của bản thân, điểm chuẩn các năm gần đây, mức độ yêu thích ngành học, năng lực học tập lâu dài và điều kiện thực tế của gia đình. Nguyên tắc quan trọng là ngành và trường mình yêu thích nhất nên đặt ở nguyện vọng cao hơn, sau đó mới đến các lựa chọn an toàn và dự phòng. Việc sắp xếp nguyện vọng cần có chiến lược, nhưng không nên quá an toàn đến mức bỏ qua ngành mình thật sự mong muốn.

MC: Xin cảm ơn những chia sẻ rất hữu ích từ Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng và Tiến sĩ Mai Đức Toàn.

Sau khi hiểu đúng ý nghĩa của điểm sàn, câu hỏi tiếp theo mà rất nhiều thí sinh có mức điểm ở nhóm trung bình đang băn khoăn giữa việc tiếp tục đăng ký vào một trường đại học hay lựa chọn cao đẳng để có cơ hội trúng tuyển cao hơn.

Theo nhà trường, với nhóm điểm này, thí sinh nên cân nhắc những yếu tố nào để đưa ra quyết định phù hợp, thay vì chỉ đặt mục tiêu "phải vào đại học"?

Xin mời Thạc sĩ Nguyễn Thuỵ Vương Khanh chia sẻ về vấn đề này.

Thạc sĩ Nguyễn Thuỵ Vương Khanh: Theo tôi, với nhóm thí sinh có mức điểm trung bình, điều quan trọng nhất là các em không nên nhìn việc chọn cao đẳng như một phương án “thấp hơn”, mà nên xem đây là một hướng đi thực tế, phù hợp với năng lực, điều kiện và mục tiêu nghề nghiệp của mình.

Khi đưa ra quyết định, thí sinh nên cân nhắc ít nhất bốn yếu tố. Thứ nhất là mức điểm của mình có đủ an toàn để trúng tuyển hay không. Thứ hai là ngành học đó có thật sự phù hợp với năng lực, sở thích và tính cách của bản thân không. Thứ ba là điều kiện tài chính, thời gian học tập và khả năng đi làm sớm sau khi tốt nghiệp. Và thứ tư là cơ hội nghề nghiệp, cơ hội học tiếp hoặc liên thông sau này.

Ở góc độ giáo dục nghề nghiệp, đào tạo cao đẳng hiện nay có lợi thế là thời gian học ngắn hơn, chương trình đào tạo theo hướng ứng dụng, chú trọng kỹ năng thực hành và gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Tại Trường Cao đẳng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, nhà trường là trường công lập, đào tạo nhiều nhóm ngành như kinh tế, quản trị, logistics, marketing, kế toán, tài chính, công nghệ thông tin, ngoại ngữ, du lịch – khách sạn và công tác xã hội. Năm 2026, trường có hai phương thức xét tuyển là xét kết quả học tập cả năm lớp 12 và xét kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Vì vậy, tôi nghĩ điều quan trọng không phải là “bằng mọi giá phải vào đại học”, mà là chọn đúng ngành, đúng môi trường, đúng năng lực. Một lựa chọn vừa sức, học được, làm được và phát triển được lâu dài sẽ có giá trị hơn rất nhiều so với một lựa chọn chỉ dựa trên tâm lý chạy theo bằng cấp.

MC: Có thể thấy, lựa chọn cao đẳng ngày nay không còn đơn thuần là phương án thay thế. Tuy nhiên, không ít phụ huynh vẫn giữ quan niệm rằng chỉ khi không đủ điểm vào đại học thì mới học cao đẳng. Quan điểm này liệu còn phù hợp? Và trong bối cảnh doanh nghiệp ưu tiên năng lực thực hành, những lợi thế nào của đào tạo cao đẳng đang giúp sinh viên sớm có việc làm?

Chúng ta cùng lắng nghe chia sẻ từ cô Nguyễn Ngọc Lan Thu Thuỷ.

Cô Nguyễn Ngọc Lan Thu Thuỷ: Có thể thấy, lựa chọn học cao đẳng ngày nay không còn đơn thuần là một phương án thay thế cho đại học. Đây đang trở thành hướng đi chủ động của nhiều học sinh khi ưu tiên rút ngắn thời gian học, sớm gia nhập thị trường lao động và tích lũy kinh nghiệm thực tế.

Khi doanh nghiệp ngày càng đặt năng lực thực hành và khả năng thích ứng với công việc lên hàng đầu, mô hình đào tạo cao đẳng đang phát huy nhiều lợi thế. Chương trình học chú trọng thực hành, gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, thời gian đào tạo ngắn, chi phí hợp lý và cơ hội thực tập từ sớm giúp sinh viên tích lũy kỹ năng nghề ngay trong quá trình học. Nhờ đó, nhiều sinh viên có thể sớm tìm được việc làm, tạo thu nhập và tiếp tục nâng cao trình độ thông qua các chương trình liên thông khi có nhu cầu.

Trong bối cảnh thị trường lao động không ngừng thay đổi, giá trị của một tấm bằng không chỉ nằm ở bậc học mà còn được thể hiện qua năng lực, kỹ năng và khả năng đáp ứng yêu cầu công việc. Chính vì vậy, lựa chọn học cao đẳng không còn là lựa chọn "thứ hai", mà đang trở thành một quyết định thực tế, phù hợp với xu hướng phát triển nguồn nhân lực hiện đại.

ĐIỀU THÍ SINH QUAN TÂM

MC: Có thể thấy, sau khi biết điểm và hiểu cơ hội của mình, việc tiếp theo mà mỗi thí sinh cần làm là lựa chọn ngành học và môi trường đào tạo phù hợp. Điểm số là một căn cứ quan trọng, nhưng chắc chắn không phải là yếu tố duy nhất. Và đây cũng là nội dung của phần tiếp theo.

Thưa Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, cô có thể chia sẻ cho thí sinh biết khi lựa chọn ngành và trường ở thời điểm này, đâu là những tiêu chí quan trọng nhất mà thí sinh cần cân nhắc, ngoài điểm chuẩn và danh tiếng của trường?

Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng: Khi lựa chọn nguyện vọng, điều quan trọng nhất không phải là điểm chuẩn cao hay thấp, cũng không phải danh tiếng của một trường đại học. Đó chỉ là những yếu tố để tham khảo. Điều cốt lõi mà mỗi thí sinh cần xác định là mình thực sự muốn học ngành gì và có phù hợp với năng lực, sở thích của bản thân hay không.

Thực tế, có nhiều em vì lo không đủ điểm vào ngành yêu thích nên chuyển sang đăng ký một ngành khác dễ trúng tuyển hơn. Tuy nhiên, nếu ngành học đó không đúng với đam mê và năng lực thì quá trình học sẽ rất áp lực. Các em dễ rơi vào tâm lý chán nản, thậm chí bỏ học ngay từ năm đầu tiên. Khi đã không thực sự yêu thích ngành nghề mình theo đuổi thì sau này cũng rất khó tạo được sự nghiêm túc, gắn bó trong công việc và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhà tuyển dụng.

Thay vì chỉ nhìn vào điểm chuẩn giữa các trường để đưa ra quyết định, thí sinh và phụ huynh nên tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo của từng ngành, từ nội dung các học phần cơ sở, chuyên ngành đến tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành. Đồng thời, cần quan tâm đến mức độ kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp để tạo cơ hội thực tập, việc làm cho sinh viên, cũng như các chính sách học bổng, học phí, hoạt động ngoại khóa và điều kiện cơ sở vật chất của trường.

Đối với những thí sinh chưa đủ điều kiện để vào đại học ngay, học cao đẳng cũng là một lựa chọn rất phù hợp. Các em có thể học khoảng 2 đến 2,5 năm để có nghề nghiệp, tham gia thị trường lao động sớm, sau đó tiếp tục học liên thông lên đại học, thạc sĩ hoặc các bậc học cao hơn khi có nhu cầu. Học tập là một quá trình suốt đời và luôn có nhiều con đường để phát triển.

Quan trọng hơn hết, mỗi thí sinh cần xác định rõ mục tiêu nghề nghiệp của mình. Nếu mong muốn sớm có kỹ năng nghề để đi làm và tự chủ tài chính thì hệ cao đẳng sẽ phù hợp. Còn nếu hướng đến các vị trí quản lý, hoạch định chiến lược hay phát triển lâu dài trong doanh nghiệp thì chương trình đại học sẽ trang bị thêm tư duy quản trị, khả năng phân tích và tối ưu hiệu quả hoạt động.

Dù lựa chọn học cao đẳng hay đại học, điều quyết định vẫn là chọn đúng ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và mục tiêu nghề nghiệp của bản thân. Khi có định hướng rõ ràng ngay từ đầu, các em sẽ có nhiều cơ hội phát triển và chinh phục nhà tuyển dụng trong tương lai.

MC: Một trong những cụm từ được nhắc đến nhiều nhất trong mùa tuyển sinh năm nay chính là "AI". Nhiều em lo lắng rằng có những ngành học hôm nay rất "hot", nhưng vài năm nữa có thể bị AI thay thế. Đây cũng là băn khoăn mà rất nhiều phụ huynh gửi về chương trình.

Vậy theo các thầy cô, khi lựa chọn ngành học năm 2026, các em nên nhìn nhận tác động của AI như thế nào? Có nên vì lo AI mà từ bỏ ngành mình yêu thích không?

Xin mời ý kiến từ đại diện Trường Đại học Gia Định và Trường Cao đẳng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Tiến sĩ Mai Đức Toàn: Thực tế, AI đang làm thay đổi thị trường lao động, làm giảm số lượng nhân sự cũng như tăng năng suất và hiệu quả công việc, gây tác động và thay thế con người, nhưng AI không thể thay thế con người biết vận hành AI vào công việc.

Hiện nay, AI đang trở thành công cụ đắc lực trong hầu hết các ngành nghề thuộc các lĩnh vực về công nghệ thông tin, kinh tế, quảng cáo, truyền thông, pháp luật, giáo dục, sức khỏe,... AI vẫn đang học hỏi theo con người, đồng thời con người cũng cần phải học hỏi biết cách vận hành AI để nâng cao hiệu quả công việc và giảm bớt thời gian, chi phí.

Vì vậy, khi lựa chọn ngành học năm 2026, thí sinh không nên chỉ chọn ngành "hot" hay lo sợ AI sẽ thay thế trong tương lai mà hãy lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp lâu dài của bản thân. Hãy đưa ra chiến lược chọn trường phù hợp để tránh những sai lầm khiến bản thân mất phương hướng và lãng phí thời gian, tiền bạc. Trong tương lai, người bị thay thế không hẳn là người học ngành này hay ngành kia, mà là người ngừng học hỏi, ngại thay đổi và không biết sử dụng công nghệ để nâng cấp chính mình.

Hiện nay, AI đang trở thành công cụ đắc lực trong hầu hết các ngành nghề thuộc các lĩnh vực về công nghệ thông tin, kinh tế, quảng cáo, truyền thông, pháp luật, giáo dục, sức khỏe,... AI vẫn đang học hỏi theo con người, đồng thời con người cũng cần phải học hỏi biết cách vận hành AI để nâng cao hiệu quả công việc và giảm bớt thời gian, chi phí.

Vì vậy, khi lựa chọn ngành học năm 2026, thí sinh không nên chỉ chọn ngành "hot" hay lo sợ AI sẽ thay thế trong tương lai mà hãy lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp lâu dài của bản thân. Hãy đưa ra chiến lược chọn trường phù hợp để tránh những sai lầm khiến bản thân mất phương hướng và lãng phí thời gian, tiền bạc. Trong tương lai, người bị thay thế không hẳn là người học ngành này hay ngành kia, mà là người ngừng học hỏi, ngại thay đổi và không biết sử dụng công nghệ để nâng cấp chính mình.

Thạc sĩ Nguyễn Thụy Vương Khanh: Theo tôi, thí sinh không nên vì lo sợ AI mà từ bỏ ngành mình yêu thích. AI chắc chắn sẽ làm thay đổi cách chúng ta học tập và làm việc, nhưng AI không chỉ “lấy đi” cơ hội, mà còn tạo ra nhiều cơ hội mới cho những người biết thích nghi.

Điều các em cần quan tâm không phải là ngành nào sẽ bị AI thay thế hoàn toàn, mà là trong ngành mình chọn, những công việc nào sẽ thay đổi, kỹ năng nào cần được bổ sung. AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, viết nội dung, phân tích thông tin, tự động hóa một số thao tác lặp lại. Nhưng AI khó thay thế hoàn toàn con người ở những năng lực như tư duy phản biện, giao tiếp, sáng tạo, thấu hiểu khách hàng, đạo đức nghề nghiệp, khả năng xử lý tình huống và làm việc với con người.

Ví dụ, với các nhóm ngành kinh tế, quản trị, marketing, logistics, kế toán, tài chính hay công nghệ thông tin, sinh viên không chỉ học kiến thức chuyên môn mà còn cần học cách sử dụng công cụ số, phân tích dữ liệu, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề thực tế. Vì vậy, lời khuyên của tôi là: các em vẫn nên chọn ngành mình yêu thích, nhưng phải học ngành đó với một tâm thế mới – chủ động hơn, thực tế hơn và sẵn sàng cập nhật công nghệ.

Nói cách khác, đừng chọn ngành vì sợ AI, cũng đừng bỏ ngành vì sợ AI. Hãy chọn ngành phù hợp với mình và chuẩn bị cho mình năng lực để làm chủ AI, thay vì bị AI làm mình lo lắng.