Nhân Ngày Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5), phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hoa - giảng viên, nhà nghiên cứu tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH).
Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hoa chia sẻ, Việt Nam đã xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để phát triển kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, việc Đảng và Nhà nước định hướng và xây dựng các chiến lược thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là định hướng đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển công nghệ trong bối cảnh hiện nay.
Theo Tiến sĩ Hoa, trên cương vị là một giảng viên, việc được góp phần đào tạo thế hệ kế cận tiếp nối con đường nghiên cứu khoa học rất ý nghĩa nhưng cũng có phần áp lực .
"Quá trình tiếp xúc với thế hệ trẻ không chỉ giúp tôi hiểu hơn về mong muốn, nguyện vọng của các em, mà còn cho tôi cơ hội là cầu nối, giúp các em hiểu hơn về các lĩnh vực mà mình đang trực tiếp tham gia nghiên cứu", cô chia sẻ.
Nữ tiến sĩ cho rằng, với sự phát triển nhanh của khoa học kỹ thuật, việc học hiện nay không chỉ dừng ở tiếp thu kiến thức đơn thuần mà còn cần mở rộng vốn hiểu biết và nắm bắt được xu thế phát triển khoa học công nghệ trên thế giới.
Đối với cá nhân mình, Tiến sĩ Hoa cho biết cô cảm thấy may mắn khi có cơ hội được nghiên cứu những lĩnh vực yêu thích, đồng thời được hợp tác với nhiều chuyên gia trong và ngoài nước.
"Khoa học không bó hẹp trong một lĩnh vực riêng lẻ mà đòi hỏi cái nhìn đa chiều và sự kết nối giữa nhiều ngành khác nhau. Vì vậy, các hoạt động hợp tác hợp tác sẽ tạo điều kiện thúc đẩy nghiên cứu đa ngành, phát huy tối đa tiềm năng của nhiều lĩnh vực khoa học", tiến sĩ nhấn mạnh.
Từ phòng thí nghiệm đến lời giải nhận diện gạo ST25 giả trên thị trường
ST25 là một trong những sản phẩm gạo thương mại nổi tiếng của Việt Nam trên thị trường nội địa và quốc tế. Đi đôi với nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng cao là nguy cơ bị làm giả và đánh tráo loại gạo thương phẩm này bằng sản phẩm gạo kém chất lượng. Chính vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu ứng dụng phương pháp quang phổ trong việc phân biệt thật giả gạo ST25, từ đó có thể xác định được bộ dữ liệu bước sóng chỉ thị đặc trưng cho gạo và ứng dụng hiệu quả trong các mô hình phân biệt về sau.
Cụ thể, tín hiệu quang phổ Raman được lựa chọn là đầu vào cho các mô hình phân nhóm có giám sát, bên cạnh đó, phương pháp Incremental Association Markov Blanket (IAMB) được sử dụng để phân tách và xác định các bước sóng chỉ thị đặc trưng cho các mẫu gạo đã phân tích tín hiệu Raman ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Thuật toán phân nhóm có giám sát sẽ được sử dụng để đánh giá tính ưu việt của bộ dữ liệu các bước sóng đặc trưng này, từ đó xác định được bộ dữ liệu cho kết quả tối phân nhóm tối ưu.
Ngoài ra, các mẫu gạo cũng được phân tích các thành phần dinh dưỡng chính như hàm lượng đường, protein, lipid… từ đó so sánh mức độ chính xác và ý nghĩa của các mô hình phân nhóm có giám sát cũng như bộ dữ liệu các bước sóng chỉ thị đặc trưng. Kết quả thu được từ nghiên cứu này có thể được sử dụng làm tiền đề để xây dựng quy trình phân biệt các sản phẩm nông nghiệp chủ lực khác của Việt Nam trong tương lai.
Chia sẻ về cơ duyên đến với hướng nghiên cứu liên quan đến nhận diện gạo ST25 giả, Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hoa cho biết, cô bắt đầu tiếp cận lĩnh vực phân biệt thực phẩm thật - giả khi làm việc cùng các đồng nghiệp tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Theo Tiến sĩ Hoa, đây là hướng nghiên cứu mới mẻ, có thể kết hợp kiến thức chuyên môn của nhiều lĩnh vực khác nhau và có tính ứng dụng cao trong bối cảnh Việt Nam là quốc gia có nền nông nghiệp phát triển với nhiều sản phẩm mũi nhọn.
Tiến sĩ lý giải: "Năm 2019, sản phẩm gạo ST25 đã bắt đầu nổi tiếng trên thị trường quốc tế khi nhận được giải Nhất tại Hội nghị Thương mại Gạo thế giới lần thứ 11 tổ chức ở Manila. Tìm hiểu sâu hơn về sản phẩm này, tôi nhận thấy đây là một trong những sản phẩm nông nghiệp giàu tiềm năng do kỹ sư Hồ Quang Cua cùng cộng sự lai tạo nên. Sản phẩm gạo này không chỉ làm hài lòng người tiêu dùng ở độ ngon, dẻo của gạo sau khi nấu chín, mà còn thể hiện sự tính toán kỹ lưỡng của kỹ sư Cua khi khéo léo kết hợp và khai thác mô hình canh tác lúa - tôm, vừa tận dụng được nguồn dinh dưỡng sẵn có, vừa giúp giảm thiểu việc sử dụng các sản phẩm hoá học trong quá trình sản xuất.
Tuy nhiên, một điều dễ nhận thấy là sản phẩm càng nổi tiếng thì nguy cơ bị làm giả càng cao và tràn lan. Điều này không chỉ làm ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng nếu các sản phẩm bị đánh tráo hoặc sử dụng hoá chất độc hại trong quá trình làm giả. Chính vì vậy, tôi đã bắt đầu nghiên cứu, tìm tòi, và phát triển một số phương pháp giúp phân biệt gạo thương mại ST25 với các sản phẩm gạo khác trên thị trường".
Nói về việc đưa nghiên cứu vào thực tiễn, nữ tiến sĩ cho biết ngay từ đầu nhóm nghiên cứu đã định hướng không chỉ phát triển phương pháp giúp nhận diện nhanh gạo ST25 thương mại mà còn đánh giá mức độ phối trộn giữa gạo ST25 với các loại gạo khác. Từ đó, nhóm nghiên cứu lựa chọn các phương pháp phân tích dữ liệu phổ, dữ liệu ảnh kết hợp với học máy và mô hình học sâu để tìm ra các dữ liệu đặc trưng quan trọng.
Theo Tiến sĩ Hoa, sự kết hợp này vừa mang tính áp dụng thực tiễn cao khi dữ liệu phổ có thể thu thập được trong thời gian ngắn, độ đại diện cao, không yêu cầu phá huỷ mẫu, đồng thời khi các dữ liệu đặc trưng được chọn lọc sẽ giúp rút ngắn thời gian phân tích và nâng cao hiệu quả của mô hình phân biệt.
USTH tạo điều kiện để giảng viên phát huy tối đa năng lực nghiên cứu
Làm nghiên cứu khoa học là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên trì qua nhiều lần thử nghiệm trước khi đạt được kết quả cuối cùng. Chia sẻ về quá trình này, Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hoa cho biết nghiên cứu khoa học luôn đi kèm nhiều khó khăn ở từng giai đoạn, từ đọc tài liệu, xác định hướng nghiên cứu, thiết kế thí nghiệm, phân tích dữ liệu đến viết bài, phản biện khoa học cũng như tìm kiếm và giải ngân nguồn tài trợ cho đề tài.
"Tôi nghĩ không chỉ riêng cá nhân tôi mà nhiều đồng nghiệp khác cũng đều đã và đang trải qua những giai đoạn lên xuống gập ghềnh của con đường này", cô Hoa bày tỏ.
Tuy nhiên, điều giúp cô có thêm động lực là được làm việc cùng những đồng nghiệp giỏi và nhiệt huyết, đồng thời nhận được sự hỗ trợ quý báu từ các cộng sự trong và ngoài nước.
Đề cập tới áp lực cân bằng giữa nghiên cứu, giảng dạy và cuộc sống cá nhân, Tiến sĩ Hoa nhìn nhận, không chỉ các nhà khoa học nữ mà cả nam giới đôi khi cũng gặp khó khăn trong việc cân bằng các mục tiêu trong cuộc sống.
Theo vị tiến sĩ này, ở mỗi môi trường, giai đoạn khác nhau, mỗi người cần xác định rõ mục tiêu quan trọng nhất đối với bản thân để tập trung theo đuổi.
Cô bộc bạch: "Trên thực tế, rất khó để đưa ra câu trả lời chung về điều gì là quan trọng nhất cho tất cả mọi người. Vì vậy, mỗi cá nhân cần xác định rõ đâu là ưu tiên của bản thân để có thể tập trung theo đuổi mục tiêu đó. Với riêng tôi, việc cùng lúc đảm nhiệm nhiều vai trò như giảng viên, nhà nghiên cứu và người mẹ luôn là một thử thách không nhỏ. Chính vì thế, tôi đặc biệt khâm phục những nữ khoa học gia vừa hoàn thành tốt vai trò công việc chuyên môn, đóng góp cho xã hội, vừa giữ được gia đình hạnh phúc, nuôi dạy con ngoan và học giỏi, vì điều đó vốn không hề dễ dàng.
Vì vậy, tôi chọn cách thay đổi suy nghĩ của mình một chút, thay vì xem những áp lực trong công việc và cuộc sống là trách nhiệm nặng nề thì coi đó là động lực để tiếp tục học hỏi và khám phá những điều mới. Cách tiếp cận này không chỉ giúp mình phát triển kỹ năng, năng lực chuyên môn mà còn có thêm kiến thức, kinh nghiệm để chia sẻ với sinh viên, đồng thời trở thành tấm gương cho con cái. Tôi cũng rất may khi bên mình vừa có sự hỗ trợ của đồng nghiệp, vừa có sự hậu thuẫn và động viên từ gia đình trên con đường nghiên cứu đầy chông gai cũng cũng rất đỗi ngọt ngào này"..
Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hoa cũng đánh giá cao môi trường nghiên cứu tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội khi nhà trường tạo điều kiện cho giảng viên tận dụng tối đa năng lực nghiên cứu, đầu tư hệ thống trang thiết bị hiện đại và thúc đẩy hợp tác đa ngành, đa lĩnh vực với các nhà khoa học trong và ngoài nước.
Theo Tiến sĩ Hoa, đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên của trường phần lớn được đào tạo ở các môi trường nghiên cứu hiện đại trên thế giới nên bản thân cô có cơ hội học hỏi rất nhiều từ đồng nghiệp.
Gửi gắm tới các bạn trẻ đang quan tâm tới con đường nghiên cứu khoa học, Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hoa cho rằng theo đuổi nghiên cứu khoa học là một lựa chọn đòi hỏi sự can đảm, bởi trên hành trình ấy luôn tồn tại nhiều thử thách và những câu hỏi mà mỗi người phải tự mình tìm lời giải.Tuy nhiên, tiến sĩ cũng tin rằng chính những thành quả đạt được sau khó khăn sẽ trở thành động lực cho những bước tiến tiếp theo trên con đường khoa học.
Theo cô, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội để người trẻ tiếp cận các lĩnh vực nghiên cứu mới. Dẫu vậy đồng thời, khối lượng kiến thức khổng lồ cùng tốc độ thay đổi nhanh chóng của công nghệ cũng dễ khiến nhiều bạn trẻ cảm thấy choáng ngợp, thậm chí hoang mang khi lựa chọn hướng đi cho bản thân.
"Tôi mong các bạn giữ được sự bình tĩnh, sáng suốt, học thật, làm thật, đi chậm nhưng chắc chắn. Quả ngọt xứng đáng vẫn đang chờ đợi các bạn ở phía trước", nữ tiến sĩ nhắn nhủ.
