Cô giáo vùng cao 15 năm “giữ lửa” công tác Đội, dạy học sinh cách tự tin và trưởng thành

Xã Chiềng Sung, tỉnh Sơn La - một trong những xã đặc biệt khó khăn, học sinh chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số, cô Nguyễn Thị Thanh Mai (sinh năm 1984, trú tại xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La) - Giáo viên Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chiềng Sung vẫn bền bỉ “giữ lửa” công tác Đội suốt nhiều năm qua.

Không chỉ tổ chức các hoạt động phong trào, văn nghệ cho học sinh, thông qua sinh hoạt Đội, cô còn giúp các em rèn được sự tự tin và học thêm nhiều kỹ năng sống. Với những đóng góp nổi bật cho công tác Đội và phong trào thiếu nhi, năm 2026, cô Nguyễn Thị Thanh Mai được vinh danh Giải thưởng “Cánh én hồng”. Đây là phần thưởng cao quý của Hội đồng Đội Trung ương dành riêng cho các giáo viên làm Tổng phụ trách Đội có thành tích xuất sắc toàn quốc.

15 năm "giữ lửa", mang hoạt động Đội đến 6 điểm trường vùng cao

​Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Thanh Mai cho biết bản thân tốt nghiệp ngành Sư phạm Âm nhạc, Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hạ Long. Cô bắt đầu sự nghiệp nhà giáo năm 2007, đến năm 2011, cô được giao kiêm nhiệm vai trò Tổng phụ trách Đội và gắn bó với công việc này đến bây giờ.

"Tình yêu với công tác Đội đã được nuôi dưỡng từ khi tôi còn nhỏ. Thời còn là học sinh, tôi từng là thành viên nòng cốt của trường, thường xuyên tham gia các hội thi, hoạt động phong trào và đặc biệt rất ngưỡng mộ cô giáo Tổng phụ trách Đội của mình. Khi ấy, tôi đã mơ ước sau này sẽ trở thành một giáo viên Tổng phụ trách giống như cô. Chính sự yêu thích và gắn bó với hoạt động Đội từ thời học sinh đã trở thành động lực để tôi theo đuổi công việc này suốt nhiều năm qua", cô Mai chia sẻ.

Chia sẻ về hành trình làm Tổng phụ trách Đội, cô Nguyễn Thị Thanh Mai cho biết, năm 2020, cô đến công tác tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chiềng Sung (xã Chiềng Sung, tỉnh Sơn La) và tiếp tục đảm nhiệm song song việc giảng dạy âm nhạc cùng công tác Đội. Làm Tổng phụ trách Đội ở một ngôi trường vùng cao xã đặc biệt khó khăn khiến cô càng thấy rõ những điểm đặc thù.

Cô bộc bạch: "Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Chiềng Sung có học sinh chủ yếu là con em đồng bào dân tộc Thái và dân tộc Mông. Nhiều học sinh còn khá rụt rè, thiếu tự tin khi tham gia hoạt động tập thể. Theo cô, để một học sinh mạnh dạn hơn đôi khi phải mất rất nhiều thời gian động viên, hướng dẫn và đồng hành từng chút một.

Không chỉ hạn chế về kỹ năng, khoảng cách công nghệ cũng là trở ngại lớn đối với học sinh vùng cao. Khi tham gia những hoạt động liên quan đến internet và công nghệ, học sinh còn khá bỡ ngỡ. Có những cuộc thi trực tuyến do Hội đồng Đội Trung ương phát động, nhiều em không thể tham gia vì không có điện thoại thông minh hoặc điều kiện truy cập mạng internet còn hạn chế.

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất của nhà trường hiện cũng chỉ đáp ứng ở mức cơ bản. Trường chưa có nhà đa năng hay phòng sinh hoạt Đội riêng nên hầu hết các hoạt động đều phải tổ chức ngoài sân trường. Những ngày nắng còn có thể duy trì tập luyện, nhưng vào mùa mưa hoặc thời tiết xấu, mọi kế hoạch đều phải tạm dừng. Nhiều lần muốn tổ chức luyện tập văn nghệ hay sinh hoạt tập thể cho học sinh nhưng điều kiện không cho phép, tôi đành phải mượn nhà văn hóa để các em có nơi tập luyện".

Khó khăn càng nhiều hơn khi trường có một điểm trường chính và tới 6 điểm trường lẻ. Với vai trò Tổng phụ trách Đội, mỗi tuần cô Mai đều cố gắng sắp xếp thời gian để đến sinh hoạt tại từng điểm trường cơ sở. Điểm trường gần nhất cách cơ sở chính khoảng 2km, nhưng điểm xa nhất lên tới 9km. Dù phần lớn các tuyến đường đã được đổ bê tông, vẫn còn một điểm trường phải đi bằng đường đất. Mùa mưa, đường trơn trượt, đất đá sạt xuống khiến giáo viên không thể đi xe mà phải dắt bộ hoặc đi bộ hoàn toàn.

Thế nhưng điều khiến cô Mai xúc động nhất là sự mong chờ của học sinh ở các điểm trường lẻ. Mỗi khi cô giáo chủ nhiệm thông báo “Hôm nay có cô Tổng phụ trách Đội đến”, các em đều háo hức chờ đợi. Có những tuần vì công việc đột xuất ở điểm trường chính mà không thể xuống cơ sở, các thầy cô lại nhắn rằng học sinh buồn và nhắc cô Mai mãi. Chính tình cảm giản dị ấy đã trở thành động lực để cô và các đồng nghiệp tiếp tục vượt qua khó khăn, bền bỉ mang các hoạt động Đội đến gần hơn với học sinh vùng cao.

"Mẹ Mai" và hành trình giúp học sinh tự tin hơn qua hoạt động Liên đội

Theo cô Nguyễn Thị Thanh Mai, hoạt động Đội có vai trò rất quan trọng đối với học sinh, đặc biệt trong việc hình thành nhân cách và rèn luyện kỹ năng sống. Thông qua các hoạt động theo chủ điểm hằng tháng như “Uống nước nhớ nguồn”, “Xây dựng tình bạn đẹp”, “Kính trọng thầy cô”… học sinh được giáo dục về truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước, tình yêu thương bạn bè và sự lễ phép với thầy cô. Với cô Mai, đây là nền tảng quan trọng để giúp các em hoàn thiện đạo đức, nhân cách ngay từ những năm đầu đời.

Không chỉ giáo dục về nhận thức, hoạt động Đội còn là môi trường giúp học sinh vùng cao rèn luyện sự tự tin và kỹ năng giao tiếp. Những ngày đầu mới về trường, cô Mai cho hay nhiều học sinh còn khá rụt rè, ngại giao tiếp với cô, thậm chí khi nói chuyện với giáo viên chưa biết dạ thưa lễ phép. Thông qua các buổi sinh hoạt tập thể, chương trình trải nghiệm, các em dần mạnh dạn hơn, biết giao tiếp có kính ngữ, tự tin khi đứng trước đám đông và tích cực tham gia các hoạt động chung của nhà trường.

Trong bối cảnh công nghệ thông tin và mạng xã hội ngày càng phát triển, công tác Đội cũng giúp học sinh nâng cao nhận thức về an toàn trên không gian mạng. Các em được hướng dẫn cách nhận diện thông tin xấu, độc hại, biết tự bảo vệ bản thân và ứng phó với những tình huống nguy hiểm khi sử dụng internet và mạng xã hội.

"Để học sinh cảm thấy hứng thú với các hoạt động của Liên đội, tôi và nhà trường luôn cố gắng đổi mới nội dung tổ chức. Liên đội nhà trường cũng duy trì nhiều mô hình hoạt động phù hợp với lứa tuổi học sinh như Sinh hoạt Đội số, Thư viện xanh thân thiện, Vườn hoa Liên đội, Ngôi nhà kế hoạch nhỏ,… Các mô hình không chỉ tạo sân chơi bổ ích mà còn góp phần giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tinh thần đoàn kết, kỹ năng sống và xây dựng thói quen tốt cho học sinh.

Dù công việc khá bận rộn vì vừa giảng dạy âm nhạc vừa làm Tổng phụ trách Đội, nhưng nhìn thấy học sinh hào hứng tham gia các hoạt động, tôi cảm thấy mọi cố gắng đều xứng đáng. Mỗi tháng, trường đều tổ chức tham quan hoặc sinh hoạt theo chủ đề, theo các sự kiện của địa phương để các em có thêm trải nghiệm thú vị khi ở trường”, cô Mai chia sẻ.

15 năm gắn bó với công tác Đội cũng đã mang đến cho cô Nguyễn Thị Thanh Mai nhiều kỷ niệm đáng nhớ. Bồi hồi nhắc lại quãng thời gian ấy, cô Mai cho biết học sinh thường gọi mình bằng cái tên thân thương “mẹ Mai”. Nếu trong giờ học cô khá nghiêm khắc thì ở những buổi sinh hoạt Đội, cô lại trở nên gần gũi, thân thiết như một người bạn, thậm chí là “người mẹ thứ hai” của các em.

"Tôi nhớ nhất là câu chuyện về em Uyên, hiện đang học lớp 8. Khi còn học lớp 5, Uyên là một cô bé rất nhút nhát. Mỗi lần lớp tập văn nghệ, em chỉ lặng lẽ đứng xem chứ không dám tham gia. Có lần tôi hỏi em có muốn tập cùng các bạn không thì em chỉ tủm tỉm cười, e thẹn mà không nói gì. Dù vậy, qua ánh mắt chăm chú của em mỗi khi nhìn các bạn múa hát, tôi biết Uyên rất thích hoạt động này.

Đến năm Uyên học lớp 6, tôi tiếp tục khích lệ em mạnh dạn đăng ký vào đội văn nghệ và luôn động viên rằng 'không biết thì cô sẽ hướng dẫn, sai thì sửa, cô luôn ở đây với em'. Những ngày đầu tham gia, Uyên vẫn rất rụt rè, ít nói và lúc nào cũng chỉ cười ngại ngùng. Tuy nhiên, qua quá trình luyện tập và được cô cùng các bạn hỗ trợ, em dần thay đổi, tự tin hơn và mạnh dạn hơn trong giao tiếp cũng như biểu diễn trước đám đông.

Hiện nay, Uyên đã trở thành thành viên nòng cốt của đội văn nghệ măng non và còn được giao làm đội trưởng. Mọi hoạt động của đội từ nhắc nhở các bạn tập luyện đến báo cáo tình hình tham gia, em đều thực hiện rất tốt. Với tôi, đó là một kỷ niệm đáng nhớ và cũng là minh chứng rõ nhất cho ý nghĩa công việc của mình", cô Mai tự hào nói.

"Muốn gắn bó với công tác Đội phải thật sự yêu trẻ và kiên trì với học sinh"

Được biết, Giải thưởng "Cánh én hồng" là phần thưởng cao quý của Hội đồng Đội Trung ương nhằm tôn vinh, khen thưởng các giáo viên làm Tổng phụ trách Đội xuất sắc trên cả nước. Năm 2026, giải thưởng đã vinh danh 45 cá nhân có đóng góp tích cực trong công tác Đội và phong trào thiếu nhi. Cô Nguyễn Thanh Mai là một trong số các thầy cô được vinh danh.

Khi nhận được thông tin mình có tên trong danh sách nhận Giải thưởng “Cánh én hồng năm 2026”, cô vô cùng bất ngờ và hạnh phúc. Thời điểm đó, cô đang đứng lớp thì đọc được tin nhắn thông báo kết quả trong nhóm đề cử. Quá xúc động, cô reo lên ngay trong lớp khiến học sinh giật mình hỏi “Cô sao thế ạ?”.

“Khi tôi nói với học sinh rằng mình được nhận giải thưởng, cả lớp đồng loạt vỗ tay chúc mừng. Lúc ấy tôi cảm thấy rất xúc động và tự hào. Giải thưởng “Cánh én hồng” là điều tôi đã mơ ước từ rất lâu nhưng trước đây chưa từng ứng cử vì biết tiêu chuẩn của giải khá cao. Chỉ đến năm nay, khi cảm thấy bản thân đã có thêm nhiều kinh nghiệm và sự tự tin trong công tác Đội, tôi mới quyết định tham gia.

Không chỉ là niềm vui cá nhân, với tôi, danh hiệu này còn là sự ghi nhận dành cho tập thể những người luôn đồng hành cùng mình trong suốt nhiều năm qua. Để có được thành tích hôm nay là nhờ sự quan tâm, tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường, đồng nghiệp, các anh chị ở Tỉnh đoàn và đặc biệt là sự yêu thương, đồng hành của học sinh", cô Mai chia sẻ.

Theo cô Mai, phía sau niềm vui của một giải thưởng là cả một hành trình dài nhiều áp lực, thử thách và sự kiên trì với công tác Đội. Để gắn bó lâu dài với công tác Đội, người giáo viên không chỉ cần kỹ năng chuyên môn mà còn cần nhiều phẩm chất đặc biệt.

"Nếu không thực sự yêu công việc này thì rất khó để gắn bó lâu dài, nhất là tại những ngôi trường vùng cao còn nhiều khó khăn như Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Chiềng Sung. Học sinh ở vùng cao còn nhiều hạn chế nên giáo viên luôn phải hướng dẫn từng chút một. Có những lúc rất áp lực vì các em làm mãi chưa được, nhưng nếu giáo viên nóng vội hoặc bỏ cuộc thì sẽ không thể giúp học sinh tiến bộ”, cô Mai bộc bạch.

Bên cạnh đó, vị trí Tổng phụ trách Đội phần lớn là nhiệm vụ kiêm nhiệm, khối lượng công việc nhiều nên điều giữ chân giáo viên với công việc này không phải là quyền lợi vật chất mà chính là tình yêu nghề và niềm hạnh phúc khi được đồng hành cùng học sinh.

Nhân dịp kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (15/5/1941 - 15/5/2026), cô Mai cũng gửi gắm lời nhắn tới các đồng nghiệp đang làm công tác Tổng phụ trách Đội hãy luôn giữ vững sự nhiệt huyết và “cháy hết mình” với học sinh. Theo cô, dù công tác Đội có nhiều áp lực và vất vả nhưng đây là công việc rất ý nghĩa, góp phần giúp học sinh trưởng thành, tự tin và có thêm nhiều kỹ năng trong cuộc sống.

Đối với các em đội viên, thiếu nhi và nhi đồng, cô mong các em luôn chăm ngoan, học tập tốt, tích cực tham gia các hoạt động Đội để rèn luyện bản thân và góp phần xây dựng tổ chức Đội ngày càng vững mạnh, ý nghĩa hơn.