Đến thời điểm hiện tại, chương trình đào tạo từ xa của Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh đã trải qua một hành trình hơn 35 năm hình thành và phát triển đầy thăng trầm nhưng cũng rất rực rỡ, khẳng định vị thế tiên phong và đóng góp đáng kể cho nền giáo dục nước nhà. Đây không chỉ là mô hình đào tạo mới mà còn là một minh chứng sống động cho triết lý "mang kiến thức đến cho mọi người" của Nhà trường.
Mở lối tiên phong – Kiến tạo đột phá trong giáo dục
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Hà – Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, vào đầu những năm 1990, trong bối cảnh đất nước đang cần nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường sau chính sách đổi mới, việc thành lập Viện Đào tạo Mở Rộng Thành phố Hồ Chí Minh (tiền thân của Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay) là vô cùng cần thiết và kịp thời. Đây được xem là một "cột mốc quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục" và là bước đầu tiên thực hiện chính sách xã hội hóa giáo dục.
Có thể nói, sự ra đời của Viện Đào tạo Mở Rộng Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo nên động lực không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng xu thế của giáo dục thế giới là chuyển từ đại học tinh hoa sang đại học đại chúng. Đây là một trong những khâu đột phá của ngành giáo dục đại học những năm 1990 và là "một mô hình đào tạo mới".
Ngay từ những ngày đầu xây dựng và phát triển chương trình, Nhà trường đã xác định: đào tạo từ xa không chỉ là giải pháp tình thế, mà phải trở thành một phương thức học tập bền vững, linh hoạt, gắn với xã hội học tập. Với quyết tâm ấy, Viện đã nghiên cứu mô hình đại học mở trên thế giới, chọn lọc để hình thành phương thức liên kết “ba bên” (Viện – cơ quan truyền thông – địa phương) và “hai kết hợp” (tự học – học trực tiếp; phương tiện truyền thông – giảng dạy truyền thống).
Theo Giáo sư Nguyễn Minh Hà, ngành học đầu tiên được Nhà trường lựa chọn triển khai đào tạo từ xa là Quản trị kinh doanh. Đây cũng là ngành học đầu tiên được đào tạo theo hình thức này trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam tại thời điểm đó. Chương trình đào tạo được xây dựng dựa trên nghiên cứu quốc tế, kết hợp các môn học bắt buộc của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt chú trọng các chứng chỉ ngoại ngữ và tin học theo tiêu chí 3B (biết quản trị, biết ngoại ngữ, biết tin học).
Qua 5 năm triển khai (1993-1997), đã có trên 5.000 sinh viên đăng ký học chính thức để lấy bằng cử nhân ngành Quản trị kinh doanh từ nhiều tỉnh thành khác nhau như Đà Nẵng, Bình Định, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh. Đến tháng 6 năm 1997, trường đã tổ chức kỳ thi tốt nghiệp đầu tiên cho hơn 470 sinh viên của hệ đào tạo từ xa, với 254 sinh viên tốt nghiệp, đạt tỷ lệ 54%.
Trong những năm tiếp theo, số lượng sinh viên hình thức đào tạo từ xa không ngừng gia tăng, các đơn vị liên kết cũng được mở rộng sang khu vực Tây Nguyên và các vùng hải đảo như Phú Quốc, Côn Đảo. Phạm vi liên kết của trường đã liên tục được mở rộng, từ 11 đơn vị vào năm 1993 lên 52 đơn vị hiện nay, trải dài từ Đà Nẵng đến Cà Mau.
Ở giai đoạn này, trường không ngừng cải tiến, cập nhật nội dung bài học để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và thế giới. Từ đầu năm 2016, trường cũng đã phối hợp với Đài Tiếng nói nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh để tải nội dung phát sóng lên mạng internet, cho phép sinh viên nghe bài học trực tuyến mọi lúc, mọi nơi. Thành quả lớn của giai đoạn này là việc áp dụng một phương thức học tập mới mẻ, phù hợp với mọi đối tượng và thực tiễn Việt Nam, góp phần nâng cao dân trí và đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Thực hiện triết lý giáo dục mở, từ năm 2006, cơ sở đào tạo đã chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, tổ chức nhiều chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm tại các trường đại học mở ở Thái Lan, Trung Quốc, Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc. Năm 2009, đơn vị trở thành thành viên chính thức của Hiệp hội các trường đại học Mở châu Á (AAOU).
Trước thách thức đó, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục chọn con đường giữ vững chất lượng, kiên định chuẩn mực, đồng thời ứng dụng công nghệ để nâng cao trải nghiệm.
Trường ĐH Mở TPHCM tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt về lĩnh vực giáo dục mở và công nghệ giáo dục
Tuy nhiên, vào thời điểm sau năm 2010, hình thức đào tạo từ xa gặp nhiều khó khăn trong khâu tuyển sinh, số lượng tuyển sinh giảm qua từng năm. Nguyên nhân là do ngày càng có nhiều trường đại học tham gia triển khai hình thức đào tạo này, tuy nhiên không phải trường nào cũng chú trọng đến chất lượng đào tạo mà chủ yếu là tăng số lượng và tăng nguồn thu. Việc tổ chức đào tạo không chú trọng đến chất lượng dẫn đến hệ quả là gây ra mất niềm tin của xã hội đối với hình thức đào tạo này.
Năm 2014, Nhà trường bắt tay chuẩn bị hạ tầng cho phương thức đào tạo e-learning. Hai năm sau, Trung tâm Đào tạo trực tuyến chính thức ra đời, mở ra kỷ nguyên mới: từ học liệu giấy và truyền hình chuyển sang nền tảng số với hệ thống quản lý học tập (LMS), cổng đăng ký môn học trực tuyến, cố vấn học tập trực tuyến. Chỉ sau vài năm, hơn 3.300 sinh viên theo học trực tuyến, trong đó có cả học viên tại Nhật Bản, Singapore, Malaysia. Chương trình đào tạo cử nhân trực tuyến khi đó bao gồm 9 ngành: Kinh doanh Quốc tế, Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực, Tài chính – Ngân hàng, Kiểm toán, Kế toán, Luật học, Luật Kinh tế và Ngôn ngữ Anh.
Đến thời điểm hiện tại, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh đã đào tạo cho hơn 65.000 cử nhân, trong đó có gần 40.000 người từ hệ đào tạo từ xa và hơn 10.000 từ hệ vừa làm vừa học. Hiện, trường đang triển khai 22 ngành đào tạo từ xa và 6 ngành vừa làm vừa học thuộc các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật – công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn, ngoại ngữ cùng mạng lưới liên kết với 52 đơn vị tại 26 tỉnh, thành phố đã tạo điều kiện để người học thuận lợi tiếp cận tri thức ngay tại địa phương. Với tầm nhìn khu vực, Nhà trường hướng tới trở thành đại học công lập đa ngành hàng đầu Việt Nam, trong đó đào tạo từ xa phát triển ngang tầm các cơ sở tiên tiến của khu vực Đông Nam Á.
Chuyển đổi số và khát vọng vươn tầm khu vực
Mặt khác, theo Giáo sư Nguyễn Minh Hà, chương trình đào tạo từ xa của Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là thế mạnh truyền thống mà còn sở hữu nhiều ưu điểm và lợi thế nổi bật, giúp Nhà trường khẳng định vị thế dẫn đầu so với các cơ sở giáo dục đại học khác.
Trong bối cảnh giáo dục đại học toàn cầu đang hướng đến mở rộng cơ hội, nâng cao chất lượng và thích ứng nhanh với thay đổi của thị trường lao động, Nhà trường đã sớm xây dựng chiến lược phát triển chương trình đào tạo từ xa theo hướng hiện đại hóa và hội nhập khu vực. Mục tiêu đến năm 2030, hoạt động đào tạo từ xa của trường phát triển ngang tầm với các nước trong khu vực Đông Nam Á, đảm bảo chất lượng đào tạo tương thích với chuẩn mực khu vực và quốc tế.
Để đạt được mục tiêu này, Nhà trường xác định ba trụ cột chính: mở rộng ngành nghề và địa bàn đào tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; thiết kế chương trình linh hoạt, gắn với thực tiễn nghề nghiệp và nhu cầu học tập suốt đời của người dân.
Trên nền tảng đó, trường tiếp tục đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng công nghệ: hệ thống LMS hiện đại, nền tảng e-learning đa dạng, phần mềm quản lý đào tạo thông minh như Edusoft.net, cùng các giải pháp số hóa toàn diện từ khâu tuyển sinh, quản lý, giảng dạy, kiểm tra đánh giá cho đến cấp văn bằng. Người học không chỉ tiếp cận tri thức mọi lúc mọi nơi mà còn được hỗ trợ tối đa trong suốt hành trình học tập, từ cố vấn trực tuyến đến diễn đàn thảo luận, từ các bài giảng số đến thư viện điện tử. Điều này giúp chương trình đào tạo từ xa của trường không chỉ giữ vững mà còn nâng cao uy tín trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, trường định hướng ứng dụng AI để cá nhân hóa lộ trình học tập, hỗ trợ người học tự đánh giá năng lực, điều chỉnh kế hoạch học tập phù hợp, đồng thời giúp giảng viên tối ưu phương pháp giảng dạy. Đây là bước tiến chiến lược để đào tạo từ xa của trường tiệm cận chuẩn quốc tế, hướng tới nền giáo dục thông minh.
Trong thời gian tới, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục kiên định với sứ mạng và tầm nhìn cùng giá trị cốt lõi, triết lý giáo dục hướng đến, đồng thời triển khai những chiến lược phát triển chương trình đào tạo từ xa mang tính đột phá, ứng dụng công nghệ hiện đại để đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu của thị trường lao động và xã hội, nâng cao vị thế của Nhà trường trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, khẳng định chất lượng đào tạo ngang tầm khu vực.
“Chương trình đào tạo từ xa của Nhà trường được kỳ vọng sẽ có những đóng góp quan trọng vào sứ mệnh "mở cơ hội học tập cho mọi người" và nâng cao vị thế của Nhà trường trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam: Kiến tạo xã hội học tập và phổ cập tri thức; Thực hiện xã hội hóa giáo dục đại học; Nâng cao vị thế và khẳng định chất lượng.
Có thể nói, 35 năm qua, chương trình Đào tạo từ xa của Trường Đại học Mở TP.HCM đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng xã hội học tập, phổ cập tri thức, đào tạo nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Trong chặng đường tới, với sự kiên định sứ mệnh “mang tri thức đến cho mọi người”, với triết lý giáo dục “Nhân bản – Rộng mở – Thực tiễn – Hội nhập”, Trường sẽ tiếp tục giữ vững vai trò tiên phong, khẳng định uy tín trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, đồng thời vươn tầm khu vực”, Giáo sư Nguyễn Minh Hà - Hiệu trưởng Nhà trường nhấn mạnh.
