Số liệu được Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh công bố hôm 27/12/2025 cho thấy, trong hơn 17.800 sinh viên tốt nghiệp, tỷ lệ hoàn thành chương trình đúng thời hạn có sự phân hóa mạnh giữa các trường thành viên trong toàn Đại học.
Trường Đại học Khoa học Sức khỏe dẫn đầu hệ thống với 87,5% sinh viên tốt nghiệp đúng hạn. Nhóm có tỷ lệ cao tiếp theo là Trường Đại học Kinh tế - Luật (71,1%) và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (62%).
Ở chiều ngược lại, các trường khối kỹ thuật, công nghệ đạt tỷ lệ thấp. Cụ thể, Trường Đại học Bách khoa chỉ đạt 40,6%, Trường Đại học Quốc tế là 44,7% và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên là 47,2%.[1]
Theo lãnh đạo, đại diện cơ sở đào tạo khối kỹ thuật, đây không phải là thực trạng riêng của các trường thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, mà là vấn đề chung của nhiều cơ sở đào tạo, bắt nguồn từ những đặc thù trong đào tạo khối ngành kỹ thuật.
Yêu cầu học thuật và thực hành cao khiến sinh viên khối kỹ thuật cần nhiều thời gian hoàn thiện năng lực
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng, Phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn là một trong những chỉ số để đánh giá mức độ hiệu quả và sự phù hợp của một chương trình đào tạo.
Trên thế giới, có nhiều cách tiếp cận khác nhau để đánh giá tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn. Chẳng hạn, một số quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) sử dụng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn trên tổng số sinh viên đầu vào. Một “độ đo” khác được sử dụng như tại Mỹ, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn được tính trên tổng số sinh viên tốt nghiệp.
Nếu tính trên tổng số sinh viên tốt nghiệp, tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn ở mức cao thể hiện rõ năng lực tổ chức đào tạo và mức độ hỗ trợ của nhà trường. Trong trường hợp tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn được tính trên tổng số sinh viên đầu vào, con số này thường khó có thể cao. Bởi lẽ, có rất nhiều yếu tố tác động, không hoàn toàn xuất phát từ chất lượng đào tạo hay năng lực của nhà trường.
Ở nước ta, một số sinh viên có định hướng đi du học nhưng do khác biệt về lịch bắt đầu học kỳ giữa các quốc gia, nhiều sinh viên vẫn thi và học đại học trong nước một thời gian ngắn, thậm chí hoàn thành khối kiến thức đại cương trong nước để nâng cao năng lực, sau đó chuyển tiếp sang học ở nước ngoài.
Hoặc có những trường hợp, sinh viên sau năm nhất quyết định nghỉ học để thi lại trường khác hoặc chọn ngành học khác do năng lực, sở trường không phù hợp với ngành học hiện tại. Những biến động này khiến quy mô sinh viên tốt nghiệp giảm, kéo theo việc tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn tính theo sinh viên đầu vào tất yếu sẽ giảm theo.
Ngoài ra, yếu tố tài chính và chuẩn đầu ra tiếng Anh cũng là nguyên nhân ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn.
Thầy Thắng chia sẻ: “Đối với trường đào tạo khối kỹ thuật nói riêng cũng như những lĩnh vực đòi hỏi tay nghề và năng lực thực hành cao nói chung, quá trình học tập không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu kiến thức, mà còn cần thời gian “thẩm thấu” để chuyển hóa kiến thức thành năng lực và kỹ năng cá nhân. Quá trình này ở mỗi người học là khác nhau, có sinh viên hoàn thiện năng lực trong khung thời gian đào tạo chuẩn, nhưng cũng có người cần thêm thời gian để kiến thức thực sự trở thành kỹ năng vững chắc.
Vì vậy, những ngành yêu cầu cao về kỹ năng, tay nghề thường có tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn thấp hơn so với một số nhóm ngành khác”.
Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, máy móc phục vụ thực hành, thí nghiệm và thực tập tại một số cơ sở đào tạo vẫn còn những hạn chế nhất định. Để bảo đảm sinh viên khi ra trường có đủ năng lực nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, một bộ phận sinh viên dành thêm thời gian tại phòng thí nghiệm, xưởng thực hành để nâng cao tay nghề.
“Tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh), khối ngành kỹ thuật công nghệ, khoa học tự nhiên chiếm quy mô đào tạo lớn nhất. Tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn ở khối kỹ thuật thường thấp hơn nhóm ngành kinh tế và quản lý.
Nguyên nhân là những ngành càng đòi hỏi cao về tay nghề, năng lực kỹ thuật và kỹ năng thực hành, sinh viên càng cần nhiều thời gian hơn để nắm vững và làm chủ kiến thức.
Cũng cần nói thêm, mỗi sinh viên có tốc độ học tập khác nhau, bên cạnh những sinh viên tốt nghiệp không đúng hạn, cũng có nhiều sinh viên của trường đạt trình độ chuyên môn cao ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường và ra trường trước thời hạn”, thầy Thắng nói.
Cùng bàn về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Đức Lung - Giảng viên cao cấp, nguyên Chủ tịch Hội đồng trường, Trường Đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, nguyên nhân đầu tiên khiến tỷ lệ sinh viên khối kỹ thuật tốt nghiệp đúng hạn còn thấp hơn khối ngành khác là mức độ khó và khối lượng kiến thức chuyên môn cao.
Khối ngành kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, học máy…, đòi hỏi nền tảng toán học vững chắc với nhiều công thức phức tạp, tích phân, đạo hàm nhiều lớp, cùng lượng kiến thức mới liên tục cập nhật. So với nhóm ngành xã hội hay kinh tế, yêu cầu học thuật của khối kỹ thuật cao hơn rõ rệt.
Nguyên nhân thứ hai đến từ tính đặc thù của đào tạo kỹ thuật, nơi mọi sai sót dù rất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng trong thực tế, như trong lĩnh vực cơ khí, ô tô hay công nghệ. Vì vậy, giảng viên khối kỹ thuật thường có yêu cầu rất nghiêm ngặt về độ chính xác và chuẩn mực chuyên môn. Việc đánh giá vì thế cũng chặt chẽ hơn, và tỷ lệ sinh viên không đạt yêu cầu ở một số học phần đôi khi có thể lên tới 70-80%.
“Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn khối ngành kỹ thuật nhìn chung vẫn thấp hơn so với các khối ngành khác”, thầy Lung nhận định.
Thực trạng này không chỉ diễn ra tại các trường thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, mà còn ở cơ sở giáo dục khác có đào tạo khối ngành kỹ thuật. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Bá Thìn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức cho hay: “Những năm qua, nhà trường nỗ lực cải thiện tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn. Năm 2025, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn của toàn trường đạt trên 85%, trong đó khối ngành kỹ thuật đạt trên 65%”.
Theo thầy Thìn, đào tạo khối ngành kỹ thuật có nhiều yêu cầu đặc thù. Trước hết, chương trình đào tạo phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới về khoa học, công nghệ và kỹ thuật; nội dung học phần gắn chặt với thực tiễn. Các vấn đề kỹ thuật thường có tính phức tạp cao, đòi hỏi sinh viên phải có nền tảng vững chắc về khoa học tự nhiên, khả năng tổng hợp và vận dụng kiến thức vào giải quyết bài toán thực tế.
Tại nhà trường, sinh viên khối ngành kỹ thuật được đào tạo và cấp bằng kỹ sư, vì vậy khối lượng học tập lớn hơn so với chương trình cử nhân, thời gian đào tạo cũng kéo dài hơn. Khối lượng học phần nhiều khiến tỷ lệ sinh viên phải học lại cao hơn, từ đó ảnh hưởng đến tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn. Do đó, sinh viên theo học các ngành này phải có ý thức tự học, sự chăm chỉ và khả năng chịu áp lực cao hơn.
Bên cạnh đó, chương trình đào tạo gắn với thực tiễn nên tỷ trọng thực hành, thí nghiệm, bài tập lớn, thực tập và đồ án chiếm phần đáng kể. Điều kiện để được thực tập và làm đồ án tốt nghiệp khá chặt chẽ, yêu cầu sinh viên phải tích lũy đủ khối lượng kiến thức cần thiết. Trong quá trình học, không ít sinh viên chưa đáp ứng kịp các điều kiện này, dẫn đến việc thực tập và làm đồ án chậm hơn kế hoạch, khiến tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn chưa cao. Tuy nhiên, thời gian kéo dài thêm thường chỉ khoảng 1-2 học kỳ.
Chuẩn đầu ra của khối ngành kỹ thuật yêu cầu sinh viên có khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn, sử dụng thành thạo phần mềm chuyên ngành và một số thiết bị, máy móc cơ bản; một số ngành còn đòi hỏi năng lực thiết kế, sáng tạo sản phẩm. Vì vậy, yêu cầu đối với đề thi, bài tập lớn và đồ án tốt nghiệp cũng tương ứng ở mức cao. Nhờ đó, trên 90% sinh viên khối ngành kỹ thuật của nhà trường có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, thậm chí nhiều em được doanh nghiệp mời làm việc bán thời gian khi còn đang học.
Trường đại học tăng cường hỗ trợ để cải thiện tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn
Trước thực trạng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn ở khối ngành kỹ thuật chưa cao, Trưởng phòng, Phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) cho hay, đội ngũ giảng viên và nhà trường đã liên tục rà soát, cải tiến chương trình đào tạo để xác định đâu là “điểm nghẽn” cốt lõi, từ đó tác động đúng và trúng vào vấn đề. Nhà trường đã và đang triển khai nhiều biện pháp nhằm cải thiện vấn đề này.
Ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, từng được xem là rào cản lớn đối với sinh viên khối kỹ thuật. Tuy nhiên, nhà trường xác định rõ định hướng quốc tế hóa đào tạo nhằm giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận tri thức, công nghệ tiên tiến của thế giới. Nhờ cải tiến trong giảng dạy và hỗ trợ, ngoại ngữ - đặc biệt là tiếng Anh không còn là rào cản lớn đối với sinh viên kỹ thuật của nhà trường.
Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, trường đặt mục tiêu 72% sinh viên đạt năng lực tiếng Anh vượt chuẩn và đạt sớm hơn thời gian quy định để sẵn sàng cho giai đoạn tốt nghiệp. Hiện nay, nhà trường đang từng bước tiến gần mốc này và nhiều khả năng sẽ đạt được sớm hơn kế hoạch đề ra.
Cùng với đó, trường cũng chú trọng hỗ trợ sinh viên gặp khó khăn về tài chính. Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) có mạng lưới cựu sinh viên đông đảo và gắn kết đã lập quỹ tín dụng cho sinh viên nhà trường với cơ chế bảo lãnh vay học phí với lãi suất ưu đãi. Đặc biệt, với sinh viên có kết quả học tập tốt, khoản vay này thậm chí được chuyển thành hỗ trợ không hoàn lại.
Song song với đó, nhà trường tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, với tỷ lệ tiến sĩ cao và không ngừng gia tăng, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, mời giảng viên, chuyên gia nước ngoài tham gia giảng dạy. Các câu lạc bộ học thuật đến những lớp học bổ trợ, học ngoài giờ cũng được mở để hỗ trợ sinh viên học yếu.
Công tác tuyển sinh cũng được điều chỉnh theo hướng đánh giá đúng năng lực đa dạng của người học, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đầu vào và kết quả học tập của sinh viên trong những năm gần đây.
Thầy Thắng nhấn mạnh: “Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn cần được theo dõi thường xuyên để phục vụ công tác cải tiến, nâng cao chương trình đào tạo nhưng không nên coi việc nâng tỷ lệ này là mục tiêu tối thượng. Bởi lẽ, bảo đảm chất lượng đào tạo không chỉ gắn với tiến độ tốt nghiệp, mà còn phải đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và nhu cầu phát triển của xã hội.
Trọng tâm của nhà trường vẫn là đầu tư cho chất lượng, trong đó ưu tiên quốc tế hóa chương trình, hiện đại hóa nội dung đào tạo và đầu tư mạnh cho cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, xưởng thực hành, thông qua nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng cựu sinh viên để sinh viên có nhịp độ học tập phù hợp với năng lực cá nhân”.
Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Đức Lung thông tin: “Sau các đợt đánh giá, kiểm định chất lượng, Trường Đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) đã tiếp thu ý kiến của đoàn đánh giá và triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao tỷ lệ sinh viên hoàn thành chương trình đúng thời gian quy định. Từ khi thành lập đến trước năm 2020, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn của trường ở mức dưới 50%, nhưng từ năm 2020 tỷ lệ này đã tăng lên hơn 50% và đến năm 2025 là trên 60%”.
Việc cải thiện tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn là kết quả tổng hợp của nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, trường đẩy mạnh xây dựng hệ thống bài giảng trực tuyến, giúp sinh viên có thể học tập linh hoạt mọi lúc, mọi nơi. Phần lớn các học phần hiện nay đều có bài giảng được ghi hình và tích hợp trên hệ thống học tập trực tuyến của trường.
Đáng chú ý, hệ thống này được thiết kế theo hướng tăng cường tương tác, với câu hỏi ngắn xuất hiện trong quá trình học để kiểm tra mức độ tiếp thu của sinh viên. Sinh viên tham gia học trực tuyến, hoàn thành bài tập và tương tác đầy đủ còn được khuyến khích bằng điểm cộng, qua đó tạo động lực học tập và giúp người học có thể luyện tập nhiều lần.
Bên cạnh đó, chất lượng đầu vào của sinh viên được cải thiện rõ rệt trong những năm gần đây, với điểm tuyển sinh ngày càng cao và phần lớn sinh viên có nền tảng học tập tốt, tác động trực tiếp đến kết quả đầu ra. Năng lực tiếng Anh của sinh viên đầu vào và đầu ra đều được nâng lên đáng kể, thậm chí không ít sinh viên đã đạt chuẩn ngoại ngữ ngay từ khi nhập học.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức cho hay: “Trong những năm qua, nhà trường liên tục đổi mới chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và công tác kiểm tra, đánh giá, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ. Trường cũng đầu tư cơ sở vật chất, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong quá trình tổ chức đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, nhà trường linh hoạt điều chỉnh kế hoạch dạy học theo nhu cầu xã hội, từ lịch học, lịch thực tập - thực hành, rèn nghề đến thời điểm xét công nhận tốt nghiệp”.
Hiện nay, Trường Đại học Hồng Đức đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ sinh viên trong quá trình học tập. Trường bố trí cố vấn học tập là những giảng viên giàu kinh nghiệm, nắm vững chương trình đào tạo, được bố trí để tư vấn cho sinh viên xây dựng kế hoạch học tập, đăng ký môn học và điều chỉnh lộ trình phù hợp.
Bên cạnh đó, trường đầu tư trang thiết bị dạy học, phòng thí nghiệm - thực hành hiện đại, đồng thời xây dựng các bài giảng điện tử trực quan, giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận kiến thức, công nghệ và kỹ thuật mới.
Nhà trường cũng tăng cường liên kết với doanh nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên tham quan, thực tập và trải nghiệm môi trường làm việc thực tế.
Ngoài ra, sinh viên được tạo điều kiện đăng ký học vượt, trả nợ học phần trong học kỳ phụ (học kỳ hè) và trường tổ chức nhiều đợt xét điều kiện để sinh viên đủ tiêu chuẩn đi thực tập, làm đồ án tốt nghiệp đúng lộ trình.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://vnexpress.net/gan-60-sinh-vien-bach-khoa-tp-hcm-ra-truong-muon-4999046.html
