Trong bối cảnh công nghiệp hiện đại đòi hỏi tính tự động hóa cao và ứng dụng công nghệ mới nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, ngành Kỹ thuật cơ điện tử giữ vai trò vô cùng quan trọng. Đây là lĩnh vực gắn liền với các hệ thống máy móc, dây chuyền tự động, thiết bị thông minh và công nghệ tích hợp AI trong sản xuất và đời sống.
Vì vậy, nhu cầu nhân lực cơ điện tử tại các nhà máy, doanh nghiệp hiện rất lớn, đặc biệt ở các lĩnh vực sản xuất tự động, ô tô, điện tử, logistics và công nghệ cao. Đồng thời, việc phát triển và đào tạo nguồn nhân lực cho ngành này cũng mang ý nghĩa chiến lược đối với các cơ sở giáo dục đại học.
Ngành Kỹ thuật cơ điện tử mang tính liên ngành, có nhiều tiềm năng phát triển
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Hiền - Trưởng khoa, Khoa Cơ khí, Trường Đại học Giao thông vận tải chia sẻ: "Ngành Kỹ thuật cơ điện tử là ngành kết hợp các nền tảng Cơ khí, Điện - Điện tử và Khoa học máy tính để thiết kế, chế tạo và phát triển các thiết bị, hệ thống tự động.
Điểm khác biệt của ngành Kỹ thuật cơ điện tử so với các ngành kỹ thuật khác nằm ở tính tích hợp liên ngành. Nếu như ngành Kỹ thuật cơ khí, Kỹ thuật điện - điện tử hay Công nghệ thông tin thường phát triển theo các hướng chuyên sâu riêng biệt, thì Kỹ thuật cơ điện tử hướng tới việc kết nối và đồng bộ các lĩnh vực này trong một hệ thống thống nhất, có khả năng vận hành tự động và thông minh. Nói cách khác, kỹ sư cơ điện tử không chỉ thiết kế từng bộ phận mà còn làm chủ toàn bộ quá trình từ phần cứng đến điều khiển và phần mềm.
Chính nhờ lợi thế tích hợp liên ngành đó, sinh viên tốt nghiệp ngành Kỹ thuật cơ điện tử sẽ có cơ hội làm việc ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Có thể kể đến như thiết kế và vận hành hệ thống tự động hóa, robot công nghiệp; tích hợp hệ thống trong các nhà máy thông minh; phương tiện giao thông thông minh; thiết bị thi công, thiết bị y sinh, nông nghiệp công nghệ cao".
Chia sẻ thêm về chương trình đào tạo ngành học này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Hiền thông tin, chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật cơ điện tử tại Trường Đại học Giao thông vận tải đã được kiểm định chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế AUN-QA. Bên cạnh đó, chương trình thường xuyên được cập nhật, đối sánh với các trường trong và ngoài nước, đồng thời tham khảo ý kiến chuyên gia và doanh nghiệp sử dụng lao động nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu hướng công nghệ mới. Nội dung đào tạo bảo đảm nền tảng kiến thức về cơ khí, điện - điện tử và công nghệ thông tin, cùng sự phân bổ hợp lý giữa lý thuyết và thực hành trong từng học phần cũng như toàn khóa học.
"Với đặc thù của khối ngành kỹ thuật, bên cạnh kiến thức lý thuyết, sinh viên cần được rèn luyện kỹ năng thực hành và khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các bài toán thực tiễn. Vì vậy, Khoa Cơ khí nói riêng và Trường Đại học Giao thông vận tải nói chung đặc biệt chú trọng phần thực hành trong chương trình đào tạo, bao gồm thực hành các học phần tại trường, thực tập cơ sở và thực tập tốt nghiệp tại doanh nghiệp.
Hệ thống cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm được đầu tư với trang thiết bị hiện đại, bảo đảm cập nhật công nghệ mới. Ngoài ra, sinh viên năm cuối có kết quả học tập tốt và đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ còn có cơ hội tham gia các chương trình thực tập tại nước ngoài", thầy Hiền cho hay.
Mặt khác, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Hiền, việc ứng dụng AI, IoT và các công nghệ mới cho phép hệ thống cơ điện tử làm việc thông minh, chính xác và hiệu quả hơn. Ví dụ ứng dụng AI trong giám sát, chẩn đoán hệ thống gia công; ứng dụng AI, IoT trong phát triển phương tiện tự hành. Do đó, trước xu hướng phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới, sinh viên cần được trang bị theo hướng liên ngành và thực tiễn.
"Bên cạnh nền tảng vững về cơ khí, điện - điện tử và điều khiển, người học cần được bổ sung kiến thức về lập trình, xử lý dữ liệu, tích hợp hệ thống và tư duy thuật toán để có thể làm việc với các hệ thống thông minh. Về kỹ năng, người học cần đặc biệt chú trọng khả năng tư duy hệ thống, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và thích ứng công nghệ mới.
Ngoài ra, ngoại ngữ, cùng với kỹ năng tự học và cập nhật công nghệ liên tục là những yếu tố mang tính quyết định trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh. Có thể nói, kỹ sư trong thời đại mới không chỉ là người vận hành công nghệ, mà phải là người có khả năng học hỏi, tích hợp và sáng tạo trên nền tảng công nghệ, qua đó mở rộng cơ hội nghề nghiệp và đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường lao động.
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển mạnh mẽ, kỹ thuật cơ điện tử là một lĩnh vực có nhiều tiềm năng, tuy nhiên cơ hội luôn đi kèm với yêu cầu cao về năng lực. Vì vậy, sinh viên muốn theo học ngành này cần định hướng rõ ràng và có sự chuẩn bị nghiêm túc ngay từ đầu, trong quá trình học tập cũng cần tích cực chủ động thực hành, đổi mới sáng tạo để có thể phát triển tốt trong ngành và nắm bắt được nhiều cơ hội nghề nghiệp trong tương lai", Trưởng khoa, Khoa Cơ khí, Trường Đại học Giao thông vận tải nhấn mạnh.
Sinh viên cần chú trọng ba nhóm kỹ năng để mở rộng cơ hội nghề nghiệp
Trường Kỹ thuật, Đại học Phenikaa cũng đào tạo ngành Kỹ thuật cơ điện tử. Chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng ứng dụng, bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và tiếp cận công nghệ hiện đại.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Lê Huy - Trưởng khoa, Khoa Cơ khí - Cơ điện tử, Trường Kỹ thuật, Đại học Phenikaa thông tin: "Sinh viên theo học ngành Kỹ thuật cơ điện tử được trang bị nền tảng kiến thức toàn diện về cơ khí, điện - điện tử, lập trình, điều khiển tự động và tích hợp hệ thống ngay từ những năm đầu đào tạo. Chương trình học được thiết kế theo hướng kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp người học không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phát triển khả năng ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và nghiên cứu công nghệ.
Để đáp ứng yêu cầu đào tạo gắn với thực tiễn, nhà trường chú trọng đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, xưởng thực hành với nhiều thiết bị hiện đại như robot công nghiệp, dây chuyền tự động hóa và các mô hình điều khiển thông minh. Thông qua quá trình trực tiếp thao tác, vận hành và thực hành trên thiết bị thực tế, sinh viên có cơ hội tiếp cận công nghệ mới ngay trong quá trình học tập, đồng thời rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, tư duy kỹ thuật và khả năng giải quyết các bài toán thực tiễn. Đây cũng là điều kiện quan trọng giúp sinh viên thực hiện đúng định hướng “học đi đôi với hành”, từng bước thích nghi với môi trường làm việc trong lĩnh vực công nghiệp hiện đại.
Bên cạnh môi trường học tập tại trường, sinh viên còn có cơ hội thực tập tại các nhà máy, xí nghiệp thuộc Tập đoàn Phenikaa cùng nhiều doanh nghiệp đối tác khác. Song song với quá trình học tập, nhà trường cũng tạo cơ hội cho người học tham gia các dự án nghiên cứu khoa học, cuộc thi sáng tạo kỹ thuật và chương trình thực tập tại doanh nghiệp".
Cũng theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Lê Huy, với tính chất liên ngành của cơ điện tử, sinh viên tốt nghiệp có thể làm việc ở nhiều vai trò như kỹ sư thiết kế, bảo trì, vận hành hệ thống sản xuất, hệ thống cơ điện tử; thiết kế, phát triển sản phẩm; cán bộ kỹ thuật; chuyên viên nghiên cứu,... tại các nhà máy sản xuất, cơ khí, tự động hóa, nhà máy chế tạo ô tô, xe máy,... thuộc khu công nghiệp, hay nhà máy trong nước hoặc liên doanh nước ngoài.
Để đáp ứng được yêu cầu của các vị trí trên, người học không chỉ cần vững chuyên môn kỹ thuật mà còn phải có tư duy công nghệ và khả năng thích ứng linh hoạt với những thay đổi của thị trường lao động. Trong đó, có ba nhóm kỹ năng quan trọng, đầu tiên là lập trình, điều khiển thông minh và phân tích dữ liệu, đặc biệt là khả năng tích hợp, ứng dụng AI vào các hệ thống tự động hóa, bởi nhà máy, doanh nghiệp đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển sản xuất thông minh.
Nhu cầu nhân lực Kỹ thuật tàu thủy tăng, trường ĐH chuyển từ đào tạo gia công sang làm chủ công nghệ
Nhóm kỹ năng thứ hai là ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành cũng đóng vai trò cần thiết giúp người học tiếp cận tài liệu, công nghệ mới và có cơ hội làm việc trong môi trường quốc tế hoặc tại doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài.
Thứ ba là nhóm kỹ năng mềm như làm việc nhóm, tư duy sáng tạo, quản lý dự án và khả năng tự học suốt đời. Đây là những yếu tố quan trọng giúp người học nâng cao năng lực thích ứng, chủ động trước sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường lao động hiện nay.
Về thu nhập, thầy Huy cho biết, ngành Kỹ thuật cơ điện tử hiện có mức lương khởi điểm khá hấp dẫn, dao động khoảng 10 - 20 triệu đồng/tháng tùy theo năng lực và vị trí công việc. Sau khoảng 2 năm kinh nghiệm, mức thu nhập có thể tăng lên từ 15 - 30 triệu đồng/tháng và tiếp tục cải thiện theo năng lực chuyên môn, kinh nghiệm thực tế cũng như khả năng thích ứng với công nghệ mới.
Dưới góc nhìn của người học, em Nguyễn Văn Quyến - sinh viên năm 4 ngành Kỹ thuật cơ điện tử, Trường Kỹ thuật, Đại học Phenikaa chia sẻ: "Em lựa chọn theo học ngành này vì niềm đam mê tìm tòi, khám phá công nghệ và mong muốn được thực hiện chế tạo robot tham gia các cuộc thi cũng như ứng dụng trong đời sống thực tiễn.
Trước đó, em đã dành nhiều thời gian tìm hiểu và cân nhắc kỹ lưỡng bởi Kỹ thuật cơ điện tử là ngành có tính liên ngành cao, đòi hỏi khối lượng kiến thức tương đối lớn. Tuy nhiên, trong quá trình học tập, em nhận thấy chương trình đào tạo của trường được xây dựng hợp lý, kiến thức được phân bổ phù hợp theo từng giai đoạn học tập nhưng vẫn bảo đảm định hướng đào tạo kỹ sư cơ điện tử đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Cũng theo nam sinh chia sẻ, phần lớn các học phần cơ sở ngành và chuyên ngành đều có nội dung thực hành, giúp em trực tiếp thao tác, vận hành máy móc và tiếp cận thiết bị thực tế. Bên cạnh hệ thống phòng thí nghiệm, nhà trường còn có các phòng Lab nghiên cứu để sinh viên học tập, nghiên cứu, đặc biệt Khoa Cơ khí - Cơ điện tử hằng năm còn tổ chức cuộc thi “SDC MEM - Student Design Competition MEM” nhằm tạo sân chơi cho sinh viên vận dụng kiến thức đã học vào thiết kế và chế tạo robot theo yêu cầu của cuộc thi.
Từ trải nghiệm cá nhân, Văn Quyến cho rằng, ngoài kiến thức trên giảng đường, sinh viên theo học ngành Kỹ thuật cơ điện tử cần chủ động tự học, trau dồi thêm các kỹ năng nền tảng như lập trình, thiết kế kỹ thuật hay tư duy công nghệ. Đồng thời, người học cũng nên tích cực tham gia các dự án, cuộc thi và hoạt động nghiên cứu để tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, rèn luyện kỹ năng làm việc và tạo lợi thế khi bước vào thị trường lao động.
