Trong Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15/9/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông về trường phổ thông có nhiều cấp học đang còn hiệu lực và Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT ngày 24/3/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học sẽ có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, danh mục hồ sơ của giáo viên không còn sổ dự giờ. Nhiều người cho rằng, không còn hồ sơ dự giờ, dự giờ bắt buộc thì nhu cầu học hỏi chuyên môn của giáo viên có thể bị ảnh hưởng. Trên thực tế, người viết là giáo viên trung học phổ thông nhận thấy, không có quy định dự giờ định mức nhưng vẫn có hoạt động khác là sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Hiện nay, hoạt động này ở một số nơi tổ chức có phần hình thức và buộc giáo viên dự giờ như cũ. Theo người viết, điều này đi ngược lại với tư duy đổi mới trong quản trị giáo dục.
Bắt buộc dự giờ dễ biến tiết học thành buổi dạy "trình diễn"
Danh mục hồ sơ của giáo viên được quy định tại khoản 3 Điều 21 Thông tư 32 có: Kế hoạch giáo dục của giáo viên (theo năm học); Kế hoạch bài dạy (giáo án); Sổ theo dõi và đánh giá học sinh; Sổ chủ nhiệm (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp). Rõ ràng, sổ dự giờ đã bị loại bỏ, tức là không bắt buộc giáo viên phải dự giờ theo định mức từ năm 2020.
Tiếp nối tinh thần đó, tại khoản 2 Điều 21 Thông tư 15 (có hiệu lực từ 10/5), danh mục hồ sơ của giáo viên cũng không có sổ dự giờ. Cụ thể, danh mục hồ sơ của giáo viên có: Kế hoạch bài dạy (giáo án); Sổ chủ nhiệm (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp); Sổ công tác Đội (đối với Tổng phụ trách Đội).
Nhiều năm đứng lớp, giữ vai trò tổ trưởng chuyên môn - người viết nhận thấy, khi dự giờ trở thành một tiêu chí thi đua, nó dễ mang tính hình thức. Nhiều giáo viên năm nào cũng dự giờ của thầy cô cũ, thậm chí bài dạy và phương pháp không có gì thay đổi. Cho nên, không ít giáo viên có thỏa thuận ngầm, trao đổi giáo án để chép cho đủ số lượng.
Đáng nói khi giáo viên bị buộc phải đăng ký tiết dạy tốt thì tiết dạy dễ thành buổi dạy "trình diễn”. Học sinh ở lớp dự giờ cũng giỏi đột xuất, sau mỗi câu hỏi có 100% cánh tay đưa lên, trả lời lưu loát như trả bài cũ. Một tiết dạy hoàn hảo, những lời khen cho “vừa lòng nhau”. Trong khi đó, thực tế vẫn lớp đó, giáo viên lại thường than phiền học sinh không học bài, không chuẩn bị bài, hay ngủ trong lớp và thụ động…
Theo người viết, dự giờ những tiết học như này không giúp cải tiến phương pháp dạy cho giáo viên. Nó trở nên nhàm chán, gây lãng phí thời gian và nuôi bệnh hình thức.
Từ “dự giờ theo số lượng” chuyển sang “nghiên cứu bài học” đi vào thực chất
Thực tế, việc bỏ sổ dự giờ không có nghĩa là bỏ học hỏi chuyên môn lẫn nhau của giáo viên. Nhiều năm nay, việc sinh hoạt chuyên môn từ dự giờ đã được chuyển sang nghiên cứu bài học. Từ đó, không chỉ giảm áp lực hồ sơ mà tạo ra môi trường trao đổi chuyên môn có chiều sâu.
Thứ nhất, Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8/10/20214 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng.
Theo đó, Công văn hướng dẫn nội dung sinh hoạt chuyên môn qua mạng gồm 5 bước: Sinh hoạt chuyên đề dạy học, Biên soạn câu hỏi/bài tập, Thiết kế tiến trình dạy học, Tổ chức dạy học và dự giờ, Phân tích và rút kinh nghiệm bài học. Sau khi thống nhất 3 bước đầu, tại bước 4 (Tổ chức dạy học và dự giờ) thầy cô phải đi dự giờ và thực hiện bước 5 (Phân tích và rút kinh nghiệm bài học).
Tại bước 4, Công văn nêu rõ: “Khi dự giờ, cần tập trung quan sát hoạt động học của học sinh thông qua việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ học tập”. Những hoạt động của học sinh trong tiết học theo trình tự 4 bước như sau: Chuyển giao nhiệm vụ học tập, Thực hiện nhiệm vụ học tập, Báo cáo kết quả và thảo luận, Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập. Mục đích dự giờ đã thay đổi, người dự không đánh giá (chấm điểm) người dạy mà chuyển sang quan sát, đánh giá người học. Vì thế, người dự giờ cũng không còn ngồi ở cuối lớp mà có thể đứng xung quanh lớp để theo dõi, thậm chí tham gia vào việc hướng dẫn học sinh thực hành.
Thứ hai, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18/12/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường cũng đề cập đến việc sinh hoạt chuyên môn.
Trong đó, tại nội dung Kế hoạch của tổ chuyên môn có đoạn: “Thực hiện sinh hoạt tổ/nhóm chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học; định kỳ sinh hoạt chuyên môn để xây dựng bài học minh họa, tổ chức dạy học và dự giờ để phân tích, rút kinh nghiệm giờ dạy dựa trên phân tích hoạt động học của học sinh. Việc dự giờ, thăm lớp của giáo viên được thực hiện theo kế hoạch sinh hoạt chuyên môn của tổ/nhóm chuyên môn”. Theo công văn, hoạt động dự giờ được duy trì theo định kỳ chứ không phải bỏ. Điểm khác biệt là nó không còn là hoạt động đơn lẻ mà phải “thực hiện theo kế hoạch sinh hoạt chuyên môn của tổ/nhóm chuyên môn”. Điều này có nghĩa là giáo viên không tự ý xin dự giờ mà phải tham gia dự giờ có kế hoạch - một bước trong quy trình “nghiên cứu bài học” của tổ chuyên môn.
Quy trình nghiên cứu bài học gồm 4 bước, cụ thể: Tổ chuyên môn cùng thảo luận, xây dựng một kế hoạch bài dạy (giáo án) mẫu; Cử một giáo viên đại diện dạy, cả tổ cùng dự giờ; Tổ họp thảo luận về tiết dạy minh họa (chú ý đánh giá học sinh, không đánh giá giáo viên dạy); Giáo viên áp dụng vào tiết dạy của mình sao cho hiệu quả hơn. Mô hình sinh hoạt này tổ chức định kỳ, có thể từ 1 đến 2 lần/học kỳ/môn.
Có thể thấy, việc dự giờ của giáo viên bộ môn là cách để học hỏi chuyên môn. Không chỉ có giáo viên bộ môn mà giáo viên chủ nhiệm cũng phải dự giờ lớp chủ nhiệm nhằm sâu sát tình hình học tập của các em. Tại khoản 2 Điều 29 của Thông tư 32 quy định giáo viên chủ nhiệm lớp: “Được dự các giờ học, hoạt động giáo dục khác của học sinh lớp do mình làm chủ nhiệm”. Và nội dung này tiếp tục được khẳng định tại điểm b khoản 2 Điều 26 Thông tư 15. Tiết dạy minh họa cũng được quy đổi ra tiết định mức. Theo Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học, một tiết “Dạy minh họa tại buổi sinh hoạt chuyên môn theo kế hoạch” được quy đổi bằng 1,5 tiết định mức. Rõ ràng, hoạt động chuyên môn của giáo viên đều được ghi nhận, quy đổi đầy đủ.
Tóm lại, việc bỏ sổ dự giờ không có nghĩa là xóa bỏ hoạt động học hỏi chuyên môn mà cách thức tổ chức có sự chuyển dịch đi vào thực chất. Điều này sẽ giúp giáo viên tự nguyện và hào hứng tham gia tiết dự giờ để nâng cao chất lượng giáo dục.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
