Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên các cơ sở giáo dục đại học là hoạt động thường niên, do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức nhằm khuyến khích và phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của sinh viên, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên số và đổi mới sáng tạo.
Năm 2025, Giải thưởng thu hút 628 công trình nghiên cứu tiêu biểu đến từ 112 cơ sở giáo dục đại học trên cả nước.
Trong khuôn khổ Giải thưởng, nhóm sinh viên Khoa Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh (HUIT) đã xuất sắc giành giải Nhì với đề tài “Xây dựng quy trình phân tích Rhodamine B trong thực phẩm bằng phương pháp UV-VIS”.
Đề tài do nhóm sinh viên Hoàng Gia Huy, Nguyễn Nhật Lâm Hào, Trần Trí Dũng, Châu Hà Quốc Khánh thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên Khoa Công nghệ thực phẩm là Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh và Tiến sĩ Vũ Hoàng Yến.
Góp phần giúp cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn chất lượng thực phẩm
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, em Hoàng Gia Huy - đại diện nhóm sinh viên chia sẻ, đề tài “Xây dựng quy trình phân tích Rhodamine B trong thực phẩm bằng phương pháp UV-VIS” ra đời xuất phát từ thực trạng Rhodamine B vẫn bị sử dụng một cách tràn lan trong một số nhóm thực phẩm, đặc biệt là các sản phẩm có màu đỏ hoặc hồng như tương ớt, ớt bột, rim ớt…điều này có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc phát hiện Rhodamine B hiện nay còn gặp không ít khó khăn do yêu cầu phải sử dụng các thiết bị phân tích hiện đại, chi phí cao và đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật, điều này khiến nhiều phòng thí nghiệm chưa có điều kiện triển khai thường xuyên.
Từ những bất cập nêu trên, nhóm nhận thấy nhu cầu cấp thiết là phải phát triển một quy trình phân tích Rhodamine B theo hướng nhanh chóng, đơn giản, độ chính xác cao và thân thiện với môi trường. Quy trình này đủ độ tin cậy và khả thi về mặt thiết bị và chi phí, có thể triển khai trong các phòng thí nghiệm, trung tâm kiểm nghiệm và đơn vị kiểm soát chất lượng thực phẩm. Thông qua đó, đề tài không chỉ góp phần hỗ trợ công tác giám sát chất lượng thực phẩm mà còn đóng góp vào mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao ý thức an toàn thực phẩm trong xã hội.
Chia sẻ thêm về tính thực tiễn của dự án, Huy cho biết, Rhodamine B là một chất màu tổng hợp bị cấm sử dụng trong thực phẩm, tuy nhiên thực tế cho thấy chất này vẫn bị một số cơ sở sản xuất và kinh doanh lạm dụng trong nhiều loại thực phẩm khác nhau.
Việc phân tích Rhodamine B trong nền mẫu thực phẩm hiện nay còn nhiều hạn chế vì các phương pháp truyền thống thường đòi hỏi thiết bị phân tích có chi phí cao, sử dụng dung môi độc hại và tiêu tốn nhiều thời gian để xử lý mẫu.
Do đó, việc xây dựng một phương pháp kiểm nghiệm nhanh, đơn giản và hiệu quả là hết sức cần thiết nhằm phát hiện kịp thời các hành vi gian lận, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Trong số các kỹ thuật phân tích hiện có, phương pháp UV-VIS được đánh giá là tương đối đơn giản và phù hợp để phân tích các chất màu. Tuy nhiên, nhược điểm lớn của phương pháp này là độ chọn lọc thấp do phổ hấp thụ của Rhodamine B thường bị chồng chéo với các chất màu khác có trong thực phẩm.
Trước những hạn chế đó, nhóm đã tiến hành nghiên cứu các kỹ thuật đạo hàm vi sai với phương pháp phổ hấp thụ phân tử UV-VIS để khắc phục nhược điểm trên, từ đó tăng tính chọn lọc và độ chính xác của phương pháp.
Cũng theo Huy, một trong những điểm đặc biệt giúp đề tài giành giải Nhì là việc ứng dụng phương pháp UV–VIS kết hợp với kỹ thuật đạo hàm vi sai - một kỹ thuật phân tích nhanh, nhạy và đặc biệt hiệu quả trong việc nâng cao độ chọn lọc của phép đo trên các nền mẫu thực phẩm phức tạp.
Ngoài ra, phương pháp mà nhóm phát triển còn tuân thủ theo nguyên tắc hóa học xanh, giảm lượng dung môi, ưu tiên dung môi ít độc hại hơn, rút ngắn thời gian phân tích. Nhờ đó, các cơ sở kiểm nghiệm vừa tiết kiệm được chi phí, vừa nâng cao hiệu quả kiểm tra mà vẫn thân thiện với môi trường. Trong quá trình thực hiện, nhóm đã áp dụng phương pháp vào một số mẫu thực tế trên địa bàn thành phố và đã phát hiện một số mẫu tương ớt dương tính với Rhodamine B trong các chai lọ không nhãn mác, được sử dụng tại một số quán ăn vỉa hè. Điều này cho thấy phương pháp không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn hỗ trợ thiết thực cho cơ quan quản lý trong việc phát hiện sớm các trường hợp vi phạm, từ đó kiểm soát tốt hơn chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Góp phần giảm nguy cơ bệnh lý do các thực phẩm có chứa Rhodamine B gây ra
Chia sẻ về những thách thức trong quá trình thực hiện đề tài, Huy cho biết: “Do phải kết hợp giữa việc học lý thuyết trên lớp và làm việc trong phòng thí nghiệm, nhóm chúng em gặp không ít khó khăn trong việc sắp xếp thời gian để cân bằng giữa học tập và tham gia nghiên cứu khoa học. Tuy vậy, điều thú vị là trong quá trình thực hiện đề tài, chúng em có cơ hội vận dụng trực tiếp những kiến thức đã học trên giảng đường vào thực tiễn thí nghiệm. Chính sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành này đã trở thành động lực giúp chúng em vượt qua những khó khăn ban đầu.
Đối với chúng em, việc xây dựng được một phương pháp khả thi và áp dụng thành công trên các mẫu thực tế là minh chứng rõ ràng nhất cho giá trị của việc học đi đôi với hành. Kết quả này không chỉ thể hiện nỗ lực của cả nhóm mà còn khẳng định ý nghĩa của việc vận dụng lý thuyết vào thực tiễn trong nghiên cứu khoa học”.
Đại diện nhóm cũng bày tỏ mong muốn về những giá trị và tác động tích cực mà dự án có thể mang lại cho xã hội, Huy chia sẻ, việc sử dụng các chất màu bị cấm trong thực phẩm là một hành vi gian lận nguy hiểm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng và cộng đồng. Nhóm kỳ vọng rằng quy trình phân tích Rhodamine B theo hướng đơn giản, nhanh chóng và thân thiện với môi trường mà nhóm phát triển sẽ góp phần hỗ trợ công tác định lượng chất màu bị cấm này một cách hiệu quả hơn.
Với khả năng phát hiện sớm các mẫu thực phẩm nhiễm Rhodamine B, phương pháp không chỉ giúp cơ quan quản lý kịp thời xử lý vi phạm mà còn góp phần bảo vệ người dân trước nguy cơ ung thư và nhiều bệnh lý khác liên quan đến việc tiêu thụ thực phẩm không an toàn. Nhóm hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ đóng góp thiết thực vào nỗ lực xây dựng một môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh cho cộng đồng.
“Giải thưởng lần này là một dấu ấn tự hào của sinh viên Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh, qua đó khẳng định nỗ lực, tinh thần học hỏi và niềm đam mê nghiên cứu của tập thể nhóm nói riêng và nhà trường nói chung.
Khi nhận được giải thưởng, nhóm chúng em vô cùng vui mừng và tự hào. Chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Nhà trường, Khoa Công nghệ thực phẩm và quý thầy, cô hướng dẫn đã luôn đồng hành, tạo điều kiện và hỗ trợ tận tình để nhóm hoàn thành đề tài”, đại diện nhóm bày tỏ.
Cũng bày tỏ niềm vinh dự và tự hào khi nhóm sinh viên đạt giải Nhì tại Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên các cơ sở giáo dục đại học năm 2025, Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh -Giảng viên Khoa Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Với cương vị giảng viên hướng dẫn, tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc khi những nỗ lực của nhóm sinh viên đã mang lại những thành quả đầu tiên và được ghi nhận xứng đáng.
Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học là cuộc thi uy tín và thường niên do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Vì vậy, việc đạt giải tại sân chơi này mang lại vinh dự lớn và có ý nghĩa đặc biệt đối với cá nhân sinh viên, Khoa Công nghệ thực phẩm cũng như nhà trường.
Đối với sinh viên, giải thưởng là sự ghi nhận xứng đáng cho quá trình nỗ lực nghiên cứu khoa học, thể hiện khả năng vận dụng kiến thức lý thuyết để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Đây cũng là dấu mốc quan trọng khích lệ tinh thần sáng tạo và niềm đam mê nghiên cứu của các em.
Về phía Khoa và nhà trường, thành tích này là minh chứng thuyết phục cho chất lượng đào tạo, năng lực chuyên môn của sinh viên và sự tận tâm của đội ngũ giảng viên, phù hợp với định hướng phát triển của trường đại học theo mô hình ứng dụng. Nhà trường và Khoa luôn chú trọng tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và kinh phí để hỗ trợ sinh viên theo đuổi các ý tưởng nghiên cứu".
Cũng theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh, trong suốt quá trình thực hiện đề tài, điều khiến thầy ấn tượng sâu sắc nhất ở nhóm nghiên cứu chính là tinh thần ham học hỏi và sự chủ động trong mọi giai đoạn triển khai.
Bên cạnh đó, vấn đề mà nhóm lựa chọn nghiên cứu rất gần gũi và xuất phát trực tiếp từ thực tiễn của ngành công nghệ thực phẩm. Trong bối cảnh hiện nay, khi tình trạng hàng giả, hàng nhái và mất an toàn thực phẩm ngày càng phổ biến, việc phát triển các công cụ phân tích đơn giản, cho phép phát hiện nhanh và chính xác trở nên vô cùng cấp thiết.
Phương pháp mà các em hướng tới là sử dụng kỹ thuật đạo hàm vi sai để nâng cao tính chọn lọc cho một phương pháp phổ biến trong phòng thí nghiệm là phương pháp UV–VIS. Đây có thể chính là một trong những yếu tố quan trọng thuyết phục Hội đồng Khoa học, giúp đề tài xuất sắc đạt Giải Nhì tại cuộc thi.
