Công việc của nhà giáo lâu nay không chỉ gói gọn trên bục giảng hay trong những tiết học cố định. Sau mỗi giờ lên lớp, giáo viên vẫn tiếp tục dành nhiều thời gian tại nhà để soạn giáo án, chấm chữa bài, nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị học liệu và không ngừng tự bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp.
Chính đặc thù này khiến công việc của giáo viên từ trước đến nay chủ yếu được quản lý theo định mức tiết dạy, thay vì ràng buộc cứng nhắc vào khung giờ hành chính.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, câu chuyện liên quan đến việc một trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu giáo viên có mặt “đúng giờ tuyệt đối” đã thu hút nhiều sự quan tâm của dư luận. Thực chất, quy định này đồng nghĩa với việc áp dụng mô hình làm việc giờ hành chính đối với giáo viên, yêu cầu họ hoàn tất toàn bộ nhiệm vụ chuyên môn từ giảng dạy, hội họp, sinh hoạt chuyên môn đến hướng dẫn, hỗ trợ học sinh và bồi dưỡng nghiệp vụ trong thời gian hành chính tại nhà trường.
Phương án khả thi nếu tổ chức hợp lý
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Bích Huệ - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Phủ Thông (Thái Nguyên) cho biết: Hiện nay, chế độ làm việc của giáo viên chủ yếu được quản lý thông qua định mức tiết dạy, thay vì khung thời gian làm việc cụ thể. Theo hướng dẫn tại Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT, định mức tiết dạy trung bình trong một tuần đối với giáo viên tiểu học là 23 tiết, giáo viên trung học cơ sở là 19 tiết và giáo viên trung học phổ thông là 17 tiết.
Theo cô Huệ, với định mức này, nếu giáo viên thực hiện đầy đủ trách nhiệm chuyên môn thì tổng thời gian làm việc thực tế cũng không hề ít. Trong điều kiện được tổ chức, sắp xếp hợp lý, khung giờ hành chính hoàn toàn có thể bảo đảm sự cân đối giữa thời gian làm việc và thời gian nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động cho đội ngũ nhà giáo.
Tuy nhiên, chính cách quản lý lao động dựa chủ yếu vào “định mức tiết dạy” lại đang tạo ra một khoảng trống pháp lý tương đối lớn. Cụ thể, giáo viên không bị ràng buộc chặt chẽ bởi giờ hành chính như các nhóm viên chức khác, trong khi cũng không có một khung thời gian làm việc tổng thể được xác định rõ ràng, minh bạch và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Điều này dẫn đến sự khác biệt trong cách tổ chức, điều hành giữa các cơ sở giáo dục, thậm chí phát sinh những cách hiểu và cách áp dụng chưa đồng nhất.
Từ góc độ đó, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Phủ Thông cho rằng, nếu quy định giáo viên làm việc theo giờ hành chính cũng là một phương án có thể xem xét. Theo đó, ngoài việc thực hiện số tiết giảng dạy theo quy định, giáo viên có thể bố trí thời gian trong giờ hành chính (8 tiếng/ngày) để thực hiện các nhiệm vụ giáo dục khác như chấm bài, phụ đạo học sinh, chuẩn bị học liệu, sinh hoạt chuyên môn hoặc triển khai các nội dung giáo dục theo kế hoạch của nhà trường.
“Nếu có một khung thời gian làm việc rõ ràng trong giờ hành chính, thì ngoài quỹ thời gian đó, giáo viên sẽ có điều kiện chủ động sắp xếp cuộc sống cá nhân, dành thời gian cho gia đình hoặc tham gia các hoạt động lao động hợp pháp, chính đáng khác. Cách làm này không chỉ tạo sự minh bạch, thống nhất trong toàn ngành mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm quyền lợi chính đáng của đội ngũ nhà giáo”, cô Huệ nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, thầy Phạm Long Hổ - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lê Hữu Trác (Đắk Lắk) cũng cho rằng, trên thực tế, khối lượng công việc của giáo viên hiện nay hoàn toàn có thể được giải quyết trong giờ hành chính tại nhà trường, không nhất thiết phải mang công việc về nhà.
Theo đó, định mức giảng dạy của giáo viên các cấp học đã được tính toán tương đối phù hợp. Chưa kể trong quá trình xây dựng thời khóa biểu, các nhà trường vẫn có sự sắp xếp linh hoạt, tạo điều kiện để giáo viên có những khoảng thời gian trống hoặc thời gian xen kẽ giữa các tiết dạy. Đây chính là quỹ thời gian cần thiết để giáo viên thực hiện các nhiệm vụ phát sinh như chuẩn bị bài, sinh hoạt chuyên môn, họp tổ nhóm hay hỗ trợ học sinh, thay vì phải làm việc ngoài giờ hành chính.
Theo thầy Hổ, nếu các hoạt động chuyên môn được tổ chức và triển khai trong giờ hành chính thì xét về mặt pháp lý là phù hợp, bởi nhà trường có thể huy động đầy đủ đội ngũ tham gia. Đồng thời, trong khung giờ này, cán bộ quản lý luôn có mặt tại trường, thuận lợi cho việc theo dõi, chỉ đạo và hỗ trợ kịp thời các hoạt động chuyên môn của giáo viên.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Trường Trung học phổ thông Lê Hữu Trác cũng cho rằng, mặc dù khối lượng công việc giảng dạy và biên soạn bài của giáo viên hiện nay là không nhỏ, song quá trình chuyển đổi số trong giáo dục đã và đang mang lại những hỗ trợ thiết thực cho đội ngũ nhà giáo. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, học liệu số cùng các phần mềm quản lý đã giúp giáo viên rút ngắn đáng kể thời gian dành cho khâu chuẩn bị bài giảng, kiểm tra, đánh giá và quản lý lớp học.
Nhờ đó, quỹ thời gian trong giờ hành chính nhìn chung khá linh hoạt, chỉ còn một số ít công việc phát sinh cần xử lý ngoài giờ, nhưng không mang tính phổ biến.
“Trong khoảng 10 năm trở lại đây, tại Trường Trung học phổ thông Lê Hữu Trác, phần lớn các nhiệm vụ chuyên môn đều được tổ chức và hoàn thành trong giờ hành chính. Ngoại trừ một số hoạt động mang tính phong trào, trải nghiệm hoặc các sự kiện đặc thù buộc phải triển khai ngoài giờ học, nhà trường không đặt nặng yêu cầu giáo viên làm việc ngoài khung thời gian hành chính.
Cách làm này đã góp phần tạo điều kiện để giáo viên cân bằng tốt hơn giữa công việc chuyên môn và đời sống cá nhân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng các hoạt động giáo dục”, thầy Hổ thông tin.
Cơ sở vật chất là điều kiện tiên quyết khi tính đến giờ hành chính cho giáo viên
Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng thời gian làm việc của đội ngũ nhà giáo, vấn đề đặt ra là làm thế nào để giáo viên được sử dụng quỹ thời gian một cách linh hoạt, gắn trách nhiệm với khối lượng và chất lượng công việc, thay vì chỉ đo đếm bằng số giờ làm việc.
Theo cô Nguyễn Thị Bích Huệ, nếu giáo viên làm việc tập trung tại trường và bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ trong khung giờ hành chính, họ hoàn toàn có thể chủ động, linh hoạt trong việc sử dụng quỹ thời gian của mình. Bởi lẽ, khối lượng công việc sẽ gắn trực tiếp với trách nhiệm của từng cá nhân phụ trách. Trong trường hợp giáo viên không giải quyết xong nhiệm vụ trong giờ hành chính, việc tiếp tục hoàn thành công việc tại nhà là điều tất yếu.
Tuy nhiên, theo xu thế quản lý hiện đại, mỗi người cần được tạo điều kiện để hoàn thành tốt công việc tại cơ sở giáo dục, qua đó dành quỹ thời gian ngoài giờ cho việc nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình hoặc các hoạt động cá nhân chính đáng khác.
Thực tế hiện nay cho thấy, việc huy động giáo viên làm việc trong giờ hành chính đã dần trở thành thông lệ tại nhiều cơ sở giáo dục. Trước đây, giáo viên có thể linh hoạt làm việc tại trường hoặc tại nhà, song hiện nay xu hướng chung là tập trung xử lý công việc ngay tại đơn vị để nâng cao hiệu quả và hiệu suất làm việc.
Vì vậy, việc tổ chức cho giáo viên làm việc 8 tiếng/ngày theo giờ hành chính tại trường không còn là điều xa lạ, thậm chí đã được một số đơn vị triển khai và bước đầu cho thấy sự phù hợp. Các công việc như soạn bài, chấm bài, chuẩn bị học liệu vốn thường được thực hiện tại nhà nay có thể được bố trí thực hiện tại trường, giúp giáo viên chủ động hơn trong sắp xếp công việc và giảm áp lực thời gian ngoài giờ.
Thầy Phạm Long Hổ cho rằng bất cập, thách thức lớn nhất cho việc giáo viên làm việc giờ hành chính ở trường nằm ở điều kiện cơ sở vật chất. Thực tế tại nhiều cơ sở giáo dục cho thấy, số lượng phòng làm việc và không gian nghỉ ngơi dành cho giáo viên còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu nếu tổ chức cho giáo viên làm việc tập trung cả ngày tại trường. Trong điều kiện đó, việc yêu cầu giáo viên thực hiện chế độ làm việc theo giờ hành chính sẽ gặp không ít khó khăn.
Bên cạnh yếu tố cơ sở vật chất, thầy Phạm Long Hổ cũng cho rằng nếu áp dụng chế độ làm việc theo giờ hành chính, cơ chế đánh giá giáo viên buộc phải thay đổi tương ứng. Hiện nay, việc đánh giá viên chức nói chung và giáo viên nói riêng vẫn chưa được xây dựng theo hệ thống chỉ số hiệu quả công việc (KPI) rõ ràng như ở nhiều lĩnh vực khác. Sản phẩm lao động của giáo viên không phải lúc nào cũng thể hiện trực tiếp, dễ đo lường trong ngắn hạn.
Trên thực tế, công tác đánh giá, thi đua đối với giáo viên hiện vẫn chủ yếu dựa trên việc hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy và chất lượng dạy học trong từng năm học, đặc biệt gắn với kết quả cuối kỳ hoặc kỳ thi tốt nghiệp, trong khi thời gian xét thi đua phần lớn chỉ tập trung trong khoảng 9 tháng của năm học.
Ngoài ra, cơ chế đánh giá hiện hành chưa có quy định cụ thể, toàn diện về hiệu quả công việc ngoài số tiết giảng dạy, mà chủ yếu vẫn dựa vào định mức tiết dạy làm căn cứ. Theo thầy Hổ, đây là vấn đề cần được nghiên cứu, điều chỉnh đồng bộ nếu hướng đến xem xét giáo viên làm việc hành chính tại trường.
Trong khi đó, thầy Lê Đình Khương – Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Yên Dũng số 2 (Bắc Ninh) cho rằng, việc quy định giáo viên làm việc theo giờ hành chính có thể mang lại một số mặt tích cực, như giúp giải tỏa áp lực thời gian và tạo ranh giới rõ ràng hơn giữa công việc và đời sống cá nhân. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải mọi nhiệm vụ chuyên môn của giáo viên đều có thể hoàn thành gói gọn trong một buổi hay trong khung giờ hành chính cố định.
Theo thầy Khương, việc tổ chức thời gian làm việc của giáo viên cần được xem xét linh hoạt, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng cơ sở giáo dục cũng như đặc thù của từng môn học. Chẳng hạn, với các môn học như thể dục, sau khi hoàn thành tiết dạy theo thời khóa biểu, giáo viên có thể kết thúc công việc trong ngày. Ngược lại, đối với các môn bồi dưỡng học sinh giỏi hoặc các môn học có yêu cầu cao về cá thể hóa, việc giảng dạy và chuẩn bị bài không thể áp dụng một khuôn mẫu chung. Giáo án trong những trường hợp này phải được thiết kế riêng, phù hợp với trình độ, năng lực của từng nhóm học sinh, từng lớp học, đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian để nghiên cứu nội dung, lựa chọn phương pháp giảng dạy và điều chỉnh học liệu.
Bên cạnh yếu tố đặc thù chuyên môn, thầy Lê Đình Khương cũng nhấn mạnh đến bài toán cơ sở vật chất – một điều kiện tiên quyết nếu muốn triển khai quy định làm việc theo giờ hành chính đối với giáo viên. Thực tế hiện nay, tại không ít trường học, phòng làm việc dành cho giáo viên còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu làm việc tập trung cả ngày.
