Vừa qua, câu chuyện liên quan đến giáo viên một trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh phản ánh việc nhà trường yêu cầu có mặt đúng giờ thu hút được nhiều sự quan tâm của dư luận.
Việc quy định giáo viên đúng giờ tuyệt đối của một ngôi trường trên thực chất là yêu cầu giáo viên làm việc giờ hành chính, hoàn tất toàn bộ công việc từ giảng dạy, hội họp, sinh hoạt chuyên môn, hướng dẫn, giúp đỡ học sinh học tập, sinh hoạt, trải nghiệm, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ,…trong giờ hành chính tại cơ sở giáo dục.
Một số ý kiến không đồng thuận việc giáo viên là ngành đặc thù, chỉ dạy theo tiết định mức, làm việc giờ hành chính không phù hợp quy định, nhiều nơi không có phòng làm việc, nghỉ ngơi cho giáo viên,…
Một số ý kiến khác cho rằng giáo viên cũng như các viên chức khác nếu thiếu kỷ luật giờ giấc, làm việc tại trường giờ hành chính giải quyết hết công việc là cần thiết.
Giáo viên là viên chức làm việc theo định mức tiết dạy và theo các quy định khác
Theo hướng dẫn của Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT, định mức tiết dạy trung bình trong 01 tuần đối với giáo viên trường tiểu học là 23 tiết, giáo viên trường trung học cơ sở là 19 tiết, giáo viên trường trung học phổ thông là 17 tiết;
Giáo viên trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học là 21 tiết, giáo viên trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở là 17 tiết, giáo viên trường phổ thông dân tộc nội trú trung học cơ sở là 17 tiết, giáo viên trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông là 15 tiết;
Ngoài việc dạy theo định mức tiết dạy quy định như trên, giáo viên trường phổ thông dân tộc bán trú, trường phổ thông dân tộc nội trú còn tham gia thực hiện nhiệm vụ khác của trường phổ thông dân tộc bán trú, trường phổ thông dân tộc nội trú gồm quản lý học sinh, phụ đạo, bồi dưỡng học sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục đặc thù của trường phổ thông dân tộc bán trú, trường phổ thông dân tộc nội trú theo phân công của hiệu trưởng để bảo đảm hoạt động chung của nhà trường;
Giáo viên trường, lớp dành cho người khuyết tật là 21 tiết đối với cấp tiểu học, 17 tiết đối với cấp trung học cơ sở, 15 tiết đối với cấp trung học phổ thông.
Định mức tiết dạy đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trong 01 tuần được quy định hiệu trưởng là 02 tiết; phó hiệu trưởng là 04 tiết.
Ngoài định mức tiết dạy còn thực hiện các nhiệm vụ khác như: chuẩn bị bài, chấm bài, dự giờ, sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu, công tác chủ nhiệm, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hồ sơ sổ sách, tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, công tác phổ cập, bồi dưỡng thường xuyên,…
Ngoài ra còn có trách nhiệm giáo dục học sinh lòng yêu nước, yêu thể dục thể thao, trải nghiệm, kỹ năng sống,…
Và thực hiện các công việc theo quy định của Luật Lao động, Luật Giáo dục, Luật Viên chức,…
Nhìn chung, thời gian làm việc tổng thể của giáo viên cũng không ít, nếu làm hết trách nhiệm thì thời gian giờ hành chính là đảm bảo giữa làm việc và nghỉ ngơi.
Tuy nhiên, quy định “định mức tiết dạy” này lại tạo ra một khoảng trống pháp lý lớn: giáo viên không bị ràng buộc chặt chẽ bởi giờ hành chính, trong khi lại không có một khung thời gian làm việc được xác định rõ ràng, minh bạch và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Một số giáo viên thì công việc quá nhiều làm không hết, một số lại có rất nhiều thời gian rảnh, chưa công bằng và khoa học.
Đặc thù thời gian làm việc không rõ ràng dẫn đến nhiều băn khoăn
Câu chuyện hiệu trưởng yêu cầu giáo viên phải đúng giờ, có mặt đầy đủ giờ hành chính,…gây nhiều ý kiến trái chiều.
Người viết không phân tích, bàn luận đúng sai nhưng chỉ nêu quan điểm rằng giáo viên không làm việc giờ hành chính gây ra nhiều bất cập và cả sự so sánh.
Trong khi mọi công chức, viên chức khác phải làm giờ hành chính thì một bộ phận giáo viên lại dùng giờ hành chính kiếm thu nhập công khai, cũng khiến nảy sinh không ít vấn đề.
Một số trường hợp dùng giờ hành chính gây bức xúc như:
Thứ nhất, giáo viên lấy giờ hành chính để dạy thêm thu tiền
Một trong những hệ lụy dễ nhận thấy nhất của việc không xác định rõ giờ hành chính là giờ làm việc của giáo viên, đó là tình trạng dạy thêm, học thêm diễn ra trong giờ hành chính, dưới nhiều hình thức khác nhau.
Không ít phụ huynh phản ánh, có giáo viên xin nghỉ buổi họp, buổi trực, buổi sinh hoạt chuyên môn để đi dạy thêm; dạy thêm trong giờ hành chính vì cho rằng “ngoài tiết dạy thì là thời gian cá nhân”; hợp thức hóa việc dạy thêm bằng các lớp “bồi dưỡng”, “kỹ năng”, “nâng cao” để thu tiền,...
Dư luận bức xúc không chỉ vì vấn đề thu tiền, mà vì cảm giác giáo viên đang sử dụng thời gian được trả lương từ ngân sách nhà nước cho hoạt động mang tính tư lợi cá nhân. Trong khi đó, về mặt pháp lý, rất khó xử lý triệt để bởi không có quy định cụ thể khẳng định giờ hành chính là giờ làm việc bắt buộc của giáo viên.
Chính sự nhập nhằng này khiến công tác quản lý dạy thêm, học thêm vốn đã phức tạp lại càng trở nên khó khăn, dễ phát sinh tiêu cực.
Thứ hai, giáo viên sử dụng giờ hành chính cho các hoạt động không liên quan giáo dục
Không chỉ dạy thêm, thực tế còn ghi nhận tình trạng một bộ phận giáo viên dùng giờ hành chính để: Tham gia bán hàng online trong giờ hành chính; làm cộng tác viên, môi giới, kinh doanh tự do; tham gia các hoạt động không liên quan đến chuyên môn giáo dục trong thời gian lẽ ra phải dành cho công việc,…
Thứ ba, tạo một sự bất bình đẳng giữa giáo viên và các nhóm viên chức khác
Cần nói rõ, quyền làm thêm chính đáng của giáo viên không bị phủ nhận, nhất là trong bối cảnh thu nhập còn chưa tương xứng nhất là đối với giáo viên trẻ, mới ra trường,...Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: nếu giờ hành chính không được xác định là giờ làm việc chính thức, thì rất khó để phân biệt đâu là quyền cá nhân, đâu là trách nhiệm công vụ.
Điều này tạo ra một nghịch lý: Viên chức hành chính khác bị ràng buộc nghiêm ngặt về giờ giấc trong khi đó, giáo viên cũng là viên chức nhưng dùng giờ hành chính làm các việc cá nhân hoặc tự do kiếm thu nhập.
Sự khác biệt trong cách quản lý thời gian làm việc còn dẫn tới cảm giác bất bình đẳng trong nội bộ khu vực công.
Ngay tại cơ sở giáo dục, giáo viên chỉ dạy vài buổi trong tuần, còn nhân viên trường học có thu nhập thấp lại phải làm việc giờ hành chính, làm việc xuyên dịp hè cho thấy sự chưa công bằng từ cơ sở và cả đối với công chức, viên chức khác.
Giờ hành chính là giờ làm việc, nhưng không đồng nghĩa với “ngồi đủ 8 tiếng tại trường”
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, đã đến lúc cần xác định rõ giờ hành chính là giờ làm việc của giáo viên nhằm: tạo công bằng hơn giữa viên chức các ngành nghề; đảm bảo kỷ cương lao động; bảo vệ uy tín nghề giáo; tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, việc xác định này không nên hiểu máy móc theo hướng bắt buộc tất cả giáo viên phải có mặt tại trường đủ 8 giờ/ngày trong mọi điều kiện.
Bởi lẽ, đặc thù lao động sư phạm có những công việc: Cần không gian yên tĩnh; có thể làm hiệu quả hơn tại nhà; không nhất thiết phải thực hiện tại trường.
Soạn bài, chấm bài, xây dựng kế hoạch giáo dục, viết nhận xét học sinh, làm báo cáo chuyên môn… là những công việc hoàn toàn có thể cho phép giáo viên thực hiện ngoài trường, miễn là đảm bảo tiến độ, chất lượng và chịu sự giám sát phù hợp.
Do đó, người viết cho rằng nếu trường nào có đủ điều kiện về cơ sở vật chất, có đủ phòng làm việc, nghỉ ngơi, sân chơi, bãi tập cho giáo viên và học sinh,…thì có thể mạnh dạn quy định giáo viên có thể làm việc giờ hành chính tại trường, toàn bộ hồ sơ sổ sách từ bài soạn (giáo án) và các hồ sơ chuyên môn, hồ sơ chủ nhiệm thực hiện và để tại trường, giáo viên không mang việc về nhà, hết thời gian làm việc, giáo viên được nghỉ ngơi,…
Còn đối với một số trường học còn chưa đảm bảo cơ sở vật chất thì các trường mạnh dạn tham mưu cấp có thẩm quyền đầu tư đảm bảo đạt chuẩn và có đầy đủ thiết bị, phương tiện tiến tới giáo viên làm việc giờ hành chính tại trường. Nếu vẫn chưa đảm bảo thì có thể quy định: Quy định giờ hành chính là giờ làm việc chính thức của giáo viên đồng thời cho phép hiệu trưởng căn cứ vào điều kiện cơ sở vật chất, phòng làm việc, quy mô trường lớp để quyết định mức độ tập trung giáo viên tại trường và cần cho phép giáo viên làm việc linh hoạt, kết hợp giữa làm việc tại trường và làm việc tại nhà.
Tuy nhiên, thời gian giờ hành chính tại nhà cũng được xác định giờ làm việc, giáo viên không nên được “đặc quyền, đặc lợi” hay đặc thù quá mức trong việc dùng giờ hành chính để dạy thêm thu tiền hay làm các công việc khác thu tiền trong giờ hành chính.
Quyền làm thêm là quyền chính đáng của viên chức nhưng phải làm việc ngoài giờ hành chính, giáo viên không nên có ngoại lệ.
Từ câu chuyện yêu cầu giáo viên “đúng giờ tuyệt đối”, có thể thấy: vấn đề không nằm ở kỷ luật hay không kỷ luật, mà nằm ở chỗ khung pháp lý về thời gian làm việc của giáo viên còn nhiều điều chưa phù hợp với thực tiễn.
Đã đến lúc cần mạnh dạn nhìn lại và xác định rõ giờ hành chính là giờ làm việc của giáo viên, nhưng với cách tiếp cận linh hoạt, tôn trọng đặc thù nghề nghiệp, chính là chìa khóa để nâng cao kỷ cương, giảm tiêu cực, bảo vệ danh dự nhà giáo và quan trọng nhất, nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
