Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành dự thảo Thông tư quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất việc cơ sở giáo dục được quyết định phương thức tuyển sinh liên thông nhưng phải công khai tiêu chí đánh giá, điều kiện xét tuyển, nguyên tắc công nhận kết quả học tập, học phần bổ sung và trách nhiệm giải trình về chất lượng đầu vào. Việc tuyển sinh liên thông phải bảo đảm đánh giá được khả năng đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.
Hiện vấn đề này đang thu hút sự quan tâm của nhiều lãnh đạo cơ sở giáo dục, đặc biệt là với trường trung cấp, cao đẳng. Đa phần các ý kiến bày tỏ sự ủng hộ và đánh giá cao với đề xuất này của Bộ Giáo dục và Đào tạo và hy vọng sẽ sớm tạo ra các hành lang thông thoáng để các trường tăng cường năng lực tuyển sinh.
Đề xuất phù hợp với thực trạng tuyển sinh khó khăn của trường cao đẳng
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hằng - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Việt - Đức Nghệ An cho rằng, đây là đề xuất phù hợp thực trạng của các trường cao đẳng hiện nay, đồng thời mong quy định này sớm được áp dụng vào thực tế.
"Tôi thấy đề xuất này đúng và phù hợp với chủ trương là đẩy mạnh tự chủ với các cơ sở giáo dục. Đặc biệt là với các trường cao đẳng công lập đang thực hiện tự chủ nhưng gặp khó trong tuyển sinh thì đây là một định hướng đúng đắn, góp phần nâng cao hiệu quả tuyển sinh cho các trường", thầy Hằng cho hay.
Cũng theo lãnh đạo Trường Cao đẳng Việt - Đức Nghệ An, một người học có quyền được sở hữu nhiều loại văn bằng hoặc chứng nhận ở các trình độ khác nhau tùy theo nhu cầu nghề nghiệp. Việc công nhận các học phần đã học, năng lực đã tích lũy và kinh nghiệm thực tiễn giúp họ không phải bắt đầu lại từ đầu mỗi khi chuyển đổi lĩnh vực. Khi có các phương thức tuyển sinh linh hoạt phù hợp với thực tế của nhà trường thì người học có thể quay lại trường học ở bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc sống để bổ sung năng lực mới mà không bị rào cản bởi các lộ trình đào tạo cứng nhắc.
Ngoài ra, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Việt - Đức Nghệ An cũng cho rằng, khi được tự quyết phương thức tuyển sinh liên thông thì bản thân các trường cũng sẽ có sự điều chỉnh thích hợp các tiêu chí, khi đó hiệu quả tuyển sinh cũng tăng lên.
Tuy nhiên, theo thầy Hằng, việc các trường được tự quyết trong việc lựa chọn phương thức tuyển sinh liên thông sẽ tạo ra một số bất cập. Điều này cần cơ quan quản lý phải có những phương án giám sát các đơn vị để tránh việc trường học vì lo sợ tuyển sinh kém mà đưa ra các phương thức tuyển sinh bằng mọi giá để "kéo" người học. Nếu không quản lý tốt việc này, nó sẽ tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các cơ sở giáo dục với nhau.
"Để quản lý tốt việc này thì công tác hậu kiểm cần được thắt chặt hơn nữa. Ngoài ra, việc giám sát các trường trong việc tuyển sinh không được vượt quá quy mô đào tạo. Việc công khai tiêu chí đánh giá, điều kiện xét tuyển của các nhà trường phải được giám sát chặt chẽ để đảm bảo đó là những con số đúng thực chất", thầy Hằng nhấn mạnh.
Đồng tình với nội dung trong dự thảo, Tiến sĩ Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu nghị cho rằng, quy định dự thảo Thông tư có định hướng đúng, phù hợp với xu thế phát triển của giáo dục hiện đại.
Qua đó, lãnh đạo Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu nghị cũng đã nêu ra một số góp ý để bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong quá trình thực hiện nếu các quy định của dự thảo được áp dụng vào thực tế.
Thầy thư cho hay: "Thứ nhất, cần quy định cụ thể hơn về tiêu chí công nhận kết quả học tập và xác định sự tương đương giữa các chương trình đào tạo. Trên thực tế, cùng một tên học phần nhưng chuẩn đầu ra, thời lượng, mức độ đạt được năng lực có thể khác nhau giữa các cơ sở đào tạo. Nếu không hướng dẫn chi tiết sẽ dẫn tới tình trạng mỗi trường áp dụng một cách khác nhau, ảnh hưởng đến tính công bằng, minh bạch của hệ thống.
Thứ hai, đối với việc công nhận kinh nghiệm nghề nghiệp, đây là chủ trương rất tiến bộ nhưng cũng là nội dung cần được kiểm soát chặt chẽ nhất. Theo đó, kinh nghiệm làm việc thực tế có thể phản ánh năng lực của người học, nhưng cần quy định rõ điều kiện, thời gian công tác, hồ sơ minh chứng, phương pháp đánh giá, trách nhiệm của hội đồng chuyên môn. Việc công nhận nên dựa trên đánh giá năng lực thực chất thay vì chỉ dựa trên giấy xác nhận công tác.
Thứ ba, cần có quy định hoặc hướng dẫn riêng đối với các ngành đặc thù như sức khỏe, sư phạm, luật và một số ngành có yêu cầu cao về chuẩn nghề nghiệp. Đây là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân nên việc công nhận tín chỉ, công nhận kinh nghiệm nghề nghiệp, tổ chức liên thông cần được thực hiện thận trọng hơn.
Thứ tư, tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ sở trong hoạt động tuyển sinh, đào tạo liên thông. Các quyết định công nhận tín chỉ, công nhận kết quả học tập hoặc kinh nghiệm nghề nghiệp cần được lưu trữ đầy đủ, công khai minh bạch, sẵn sàng phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm định chất lượng".
Ngoài ra, để việc tuyển sinh liên thông đạt hiệu quả thực chất, Tiến sĩ Phạm Kim Thư cũng cho rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu học tập quốc gia để kết nối dữ liệu giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để việc công nhận kết quả học tập, chuyển đổi tín chỉ, liên thông được thực hiện thuận lợi, minh bạch, thống nhất trên cả nước.
Cần có quy trình giám sát, hậu kiểm chặt chẽ để tránh tình trạng tuyển sinh ồ ạt
Còn theo đánh giá của Thạc sĩ Lê Bá Năm - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Thủ đô, đề xuất này là một quy định hợp lý, có nhiều thuận lợi với nhà trường nếu quy định này được áp dụng vào thực tế.
Ngoài ra thầy Năm cũng cho rằng, đối với người học nó cũng sẽ có những mặt tích cực nhất định, bởi lẽ khi các trường tự đưa ra các phương thức tuyển sinh hợp lý mà không phải theo các khuôn khổ chung như trước đây thì sẽ cho người học có thêm sự lựa chọn phù hợp để liên thông lên trình độ cao hơn. Việc thuận lợi trong công tác tuyển sinh liên thông còn giúp người học rút ngắn thời gian học tập nhưng vẫn đạt được nguyện vọng bản thân.
"Tôi thấy rằng, nếu quy định này được áp dụng vào thực tế thì nó sẽ có tác động tạo ra sự kết nối liền mạch giữa các bậc học bao lâu nay đang rời rạc, đảm bảo thuận lợi cho người học theo đuổi với đam mê học tập suốt đời.
Cùng với việc cho các cơ sở giáo dục chủ động trong quyết định phương thức tuyển sinh liên thông thì trong quy định của dự thảo còn có thêm nội dung về nguyên tắc miễn trừ và công nhận một phần khối lượng học tập đã tích lũy. Qua đó hạn chế tình trạng học chồng lấn, học lại những nội dung tương đồng. Hai quy định này trong dự thảo có tính bổ trợ cho nhau, đảm bảo cho người học tiết kiệm chi phí học tập, không nhàm chán vì phải học lại các học phần đã từng học", thầy Năm bày tỏ.
Tuy nhiên, lãnh đạo Trường Trung cấp Thủ đô cũng cho rằng, hiện nay việc tuyển sinh của các trường trung cấp đang bị lấn át bởi các trường cao đẳng, đại học, điều này đến từ tâm lý sính bằng cấp của một bộ phận phụ huynh. Vì thế, để các quy định của dự thảo được thực hiện một cách nghiêm túc nếu áp dụng vào thực tế thì rất cần sự quản lý sát sao từ cơ quan quản lý. Điều này là để đảm bảo tính cạnh tranh công bằng trong tuyển sinh giữa các cơ sở giáo dục.
Thầy Năm nêu góp ý: "Khi được chủ động trong việc quyết định thì các cơ sở giáo dục có thể đưa ra các phương thức tuyển sinh với các tiêu chí mang tính "dễ đậu, dễ trúng", tuyển sinh ồ ạt. Vì thế, khâu hậu kiểm và giám sát, đánh giá mức độ thực chất của các tiêu chí, điều kiện trong phương thức tuyển sinh mà các trường đưa ra cần được cơ quan quản lý siết chặt hơn.
Ngoài ra, theo tôi, để các trường trung cấp không bị đuối trong "cuộc đua" tuyển sinh với các trường cao đẳng, đại học thì cơ quan quản lý cũng nên có các hướng dẫn và khống chế mức độ tuyển sinh của các trường.
Đó có thể là đưa ra các mức đảm bảo về điểm số xét tuyển liên thông với từng trường. Chẳng hạn như, nếu điểm số của các thí sinh chỉ ở mức là dưới 15 thì chỉ đảm bảo là trúng vào các trường trung cấp, điểm số từ 15 đến 20 điểm thì chỉ đảm bảo trúng vào các trường cao đẳng. Còn mức điểm trên 20 thì mới đảm bảo trúng vào trường đại học. Nếu như vậy thì tính phân luồng học sinh theo năng lực mới thực hiện được thực chất. Ngoài ra cũng tránh được các trường "vét" học sinh bằng mọi giá, tạo ra sự bất công bằng trong công tác tuyển sinh liên thông".
