Theo đánh giá của những giáo viên này, hệ thống câu hỏi giữa hai đề gần như tương đương. Điều này làm dấy lên nhiều băn khoăn, trăn trở trong giới chuyên môn.
Trùng lặp ngữ liệu giữa hai đề thi tuyển sinh
Thứ nhất, ngữ liệu 2 đề thi trùng khít. Trong khi đó, nguyên tắc cốt lõi “sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa” nhằm đánh giá thực chất năng lực của học sinh, tránh tình trạng học tủ, học vẹt. Vì vậy, việc đề thi của một tỉnh lại lặp lại hoàn toàn ngữ liệu đề thi của một địa phương khác trong khoảng thời gian quá ngắn là điều rất đáng suy ngẫm.
Cụ thể, cả hai đề thi cùng chung một đoạn trích trong truyện ngắn “Bà ốm” của nhà văn Vũ Tú Nam (trích từ tập “Những truyện hay viết cho thiếu nhi”, NXB Kim Đồng, 2019). Hai văn bản có dung lượng bằng nhau, đều bắt đầu từ câu: “Loan tưởng bà nội chỉ bị cảm cúm sơ sơ...” và kết thúc ở câu: “Bà ơi, cháu yêu bà, cháu thương bà quá!”.
Thứ hai, hệ thống câu hỏi đi kèm theo đánh giá của người viết là giáo viên Ngữ văn thì thấy có sự tương đồng lớn ở cả phần Đọc hiểu và phần Viết.
Ví dụ, ở câu hỏi tái hiện, câu 1 của cả 2 trong đề thi vào 10 của tỉnh Tây Ninh đều yêu cầu xác định ngôi kể với cùng một mẫu câu: “Xác định ngôi kể trong văn bản trên”.
Hoặc, ở câu hỏi thông hiểu, cả 2 đề đều hướng vào việc phân tích nhân vật. Như câu 3 đề Tây Ninh yêu cầu “chỉ ra nét tính cách của nhân vật Loan”, trong khi câu 4 đề Huế yêu cầu “nhận xét người bà là người như thế nào”. Đến phần Viết đoạn văn nghị luận văn học, đề Tây Ninh yêu cầu “phân tích nhân vật người bà”; còn đề Huế yêu cầu “phân tích tâm trạng của nhân vật Loan”. Đó là một sự hoán đổi đối tượng tương đối rập khuôn.
Hoặc, ở câu hỏi vận dụng, cả 2 đề đều hỏi về thông điệp hoặc bài học rút ra từ câu chuyện. Câu 4 đề Tây Ninh yêu cầu: “Em hãy rút ra một thông điệp có ý nghĩa nhất đối với bản thân sau khi đọc văn bản trên”, trong khi đó câu 5 đề Huế là: “Thông điệp nào từ câu chuyện trên có ý nghĩa nhất đối với em? Vì sao?”.
Xét về lý thuyết, đề thi của Tây Ninh vẫn tuân thủ đúng nguyên tắc cốt lõi của Chương trình 2018 là “sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa”. Tuy nhiên, việc trùng lặp hoàn toàn ngữ liệu và nhiều ý câu hỏi như vậy khiến dấy lên không ít băn khoăn.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh nói gì?
Để có thêm thông tin khách quan về phản ánh của bạn đọc, phóng viên đã gửi thông tin đến lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh. Ngày 9/6, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Phước – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh cho hay, để đáp ứng các yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đề thi môn Ngữ văn phải sử dụng ngữ liệu ở bên ngoài sách giáo khoa nhằm đánh giá năng lực đọc hiểu thực chất của học sinh, tránh cho việc “học vẹt”.
Tuy nhiên, một văn bản được chọn làm đề thi tuyển sinh vào lớp 10 cũng cần phải đáp ứng những tiêu chí như: vừa sức, mang tính giáo dục và tính an toàn. Do đó, việc người ra đề thi ở hai tỉnh khác nhau cũng cùng “bắt gặp”, tâm đắc với một văn bản hay là một sự đồng điệu ngẫu nhiên trong tư duy sư phạm, không phải là sự sao chép.
Đồng thời, các câu hỏi về ngôi kể và thông điệp là những dạng câu hỏi được xuất hiện phổ biến, căn cứ vào yêu cầu cần đạt của Chương trình Ngữ văn 2018. Cụ thể:
Câu hỏi về Ngôi kể (Mức độ nhận biết): Bất cứ khi nào khai thác một văn bản truyện/tự sự, yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất để tạo nên văn bản chính là người kể chuyện (ngôi kể). Đây là đơn vị kiến thức cơ bản nhất mà học sinh cấp trung học cơ sở cần phải nắm được. Bất kỳ người ra đề nào, khi đối diện với văn bản đó cũng sẽ nghĩ đến việc hỏi về ngôi kể để gỡ điểm cho học sinh làm bài.
Câu hỏi về Thông điệp (Mức độ vận dụng): Mục đích của việc đọc hiểu là rút ra bài học ứng xử cho bản thân. Đây là dạng câu hỏi mang tính mở, thường dùng để đánh giá thái độ và khả năng tư duy độc lập của học sinh.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh khẳng định, quy trình làm đề thi tuyển sinh vào lớp 10 luôn tuân thủ nguyên tắc cách ly tuyệt đối. Người ra đề và người phản biện không được phép mang theo các thiết bị điện tử, có kết nối internet vào khu vực làm đề. Việc không thể tra cứu toàn bộ ngân hàng đề thi của các tỉnh, thành phố trong những năm trước, để đối chiếu xem văn bản của mình chọn đã từng được sử dụng làm đề thi hay chưa, là do giới hạn khách quan của con người, hoàn toàn không vi phạm quy định.
Cuối cùng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh nhấn mạnh, sự việc này không làm ảnh hưởng đến tính phân hóa của đề thi, cũng như quyền lợi và sự công bằng của toàn bộ thí sinh tỉnh Tây Ninh. Việc trùng lặp một số yêu cầu nhận biết, vận dụng cơ bản là hiện tượng có thể xảy ra về mặt chuyên môn. Đánh giá tính độc lập của đề thi cần dựa trên tổng thể cấu trúc đề, ma trận năng lực, hệ thống câu hỏi và quy trình xây dựng đề, thay vì chỉ dựa trên sự tương đồng của một vài câu hỏi riêng lẻ.
