Đào tạo tiến sĩ đóng vai trò vô cùng quan trọng, là thước đo năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của các cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, áp lực tài chính thường là "nút thắt" khiến nhiều tài năng khoa học trẻ còn e dè khi dấn thân vào con đường nghiên cứu.
Nhằm tháo gỡ khó khăn này, Đại học Bách khoa Hà Nội đã quyết định miễn học phí cho tất cả nghiên cứu sinh trúng tuyển từ năm 2026. Chính sách mang tính đột phá này không chỉ thể hiện sự đầu tư mạnh mẽ của nhà trường vào các công trình khoa học, mà còn tạo tiền đề quan trọng để thu hút nhân tài, tiệm cận thông lệ quốc tế.
Giải pháp thu hút nhân tài, tiệm cận thông lệ quốc tế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phong Điền - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, trong những năm qua, nhà trường đặt mục tiêu tuyển sinh khoảng 150 nghiên cứu sinh mỗi năm. Tuy nhiên, do chịu tác động từ nhiều yếu tố đặc thù trong đào tạo bậc học cao nhất ở Khung trình độ quốc gia Việt Nam, số nghiên cứu sinh nhà trường tuyển được những năm trở lại đây chỉ dao động trong khoảng 70 đến 80 chỉ tiêu.
Trước thực trạng đó, Đại học Bách khoa Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ việc chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo đến đẩy mạnh các hoạt động quảng bá tuyển sinh. Nhờ những nỗ lực này, tình hình đã có chuyển biến tích cực khi đến năm 2025, số lượng nghiên cứu sinh trúng tuyển vào trường đã tăng lên, đạt khoảng 115 người/năm.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phong Điền - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: website nhà trường.
Chia sẻ về quyết định miễn học phí cho nghiên cứu sinh trúng tuyển từ năm 2026, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phong Điền cho biết, chính sách này được trường xây dựng trên tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Là một đại học trọng điểm của Việt Nam trong lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ, nhà trường luôn đề cao mục tiêu gia tăng quy mô đào tạo sau đại học và chú trọng các chương trình thạc sĩ và kỹ sư chuyên sâu.
Đối với nhà trường, những người làm công tác nghiên cứu chuyên sâu ở bậc tiến sĩ chính là lực lượng nòng cốt, được kỳ vọng trở thành những chuyên gia khoa học và đổi mới sáng tạo hàng đầu trong tương lai.
Việc miễn học phí cho nghiên cứu sinh từ năm 2026 nhằm tạo động lực thu hút những cá nhân có năng lực nghiên cứu xuất sắc gia nhập đội ngũ nghiên cứu của trường, từ đó khẳng định vai trò dẫn dắt trong hệ thống giáo dục đại học.
Thầy Điền cũng cho biết thêm, mục tiêu của Đại học Bách khoa Hà Nội là tạo điều kiện để nghiên cứu sinh có thể nghiên cứu toàn thời gian và toàn tâm toàn ý cho công việc chuyên môn. Đây vốn là mô hình phổ biến tại các đại học hàng đầu thế giới để đảm bảo chất lượng và hiệu quả nghiên cứu cao nhất.
Tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, nghiên cứu sinh thường không phải đóng học phí, thậm chí còn được cấp học bổng hoặc lương nghiên cứu để thể toàn tâm cho công tác nghiên cứu. Trong bối cảnh thực tế tại Việt Nam, không ít nghiên cứu sinh gặp khó khăn về kinh tế, buộc phải vừa làm vừa học để trang trải cuộc sống. Việc phân tán thời gian giữa mưu sinh và nghiên cứu chuyên sâu gây ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công trình.
Do đó, việc được miễn học phí là bước đi quan trọng, giúp gỡ bỏ "nút thắt" về tài chính đối với nghiên cứu sinh. Trên tinh thần phát triển đội ngũ nhân lực kỹ thuật và công nghệ chất lượng cao, Đại học Bách khoa Hà Nội đã tiên phong thực hiện bước đi này. Chính sách miễn học phí không chỉ là sự khích lệ, động viên về mặt tài chính mà còn giúp nhà trường thu hút những sinh viên, học viên giỏi, có năng lực xuất sắc bước vào con đường nghiên cứu. Qua đó, nhà trường kỳ vọng sẽ xây dựng được một thế hệ nghiên cứu sinh chất lượng, góp phần nâng tầm vị thế đào tạo sau đại học nói chung và đào tạo tiến sĩ nói riêng của trường.
Để dự tuyển vào chương trình đào tạo tiến sĩ tại Đại học Bách khoa Hà Nội, người dự tuyển cần tốt nghiệp thạc sĩ, hoặc có bằng đại học loại giỏi trở lên hoặc tốt nghiệp trình độ tương đương bậc 7 theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam phù hợp chương trình đào tạo tiến sĩ đăng ký dự tuyển.
Có kinh nghiệm nghiên cứu thể hiện qua luận văn thạc sĩ của chương trình đào tạo định hướng nghiên cứu hoặc có tên trong bài báo, báo cáo khoa học đã công bố; hoặc có thời gian công tác từ 2 năm trở lên là giảng viên, nghiên cứu viên của các cơ sở đào tạo, tổ chức khoa học và công nghệ.
Đối với điều kiện về ngoại ngữ, người dự tuyển cần có bằng tốt nghiệp trình độ đại học trở lên do một cơ sở đào tạo nước ngoài, phân hiệu của cơ sở đào tạo nước ngoài ở Việt Nam hoặc cơ sở đào tạo của Việt Nam cấp cho người học toàn thời gian bằng tiếng nước ngoài;
Bằng tốt nghiệp trình độ đại học ngành ngôn ngữ tiếng nước ngoài do các cơ sở đào tạo của Việt Nam cấp;
Có chứng chỉ ngoại ngữ đạt trình độ tương đương Bậc 4 trở lên theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam (VSTEP) hoặc một trong các văn bằng hoặc chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế tương đương Bậc 4 trở lên theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam còn hiệu lực tính đến ngày đăng ký dự tuyển.
Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội khẳng định, các điều kiện đầu vào này không nằm ngoài mục tiêu đảm bảo nghiên cứu sinh đủ khả năng theo đuổi chương trình đào tạo vốn rất thách thức tại nhà trường. Thực tế, chuẩn đầu ra tiến sĩ của Đại học Bách khoa Hà Nội hiện nay được xây dựng cao hơn mức tối thiểu do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định, đặc biệt là các yêu cầu khắt khe về công bố quốc tế cũng như hàm lượng khoa học của luận án. Trên cơ sở cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố chất lượng, nhà trường đã công bố rộng rãi các tiêu chí xét tuyển nhằm lựa chọn được những ứng viên ưu tú nhất, sẵn sàng đáp ứng những tiêu chuẩn học thuật của trường.
Ngoài ra, để hiện thực hóa mục tiêu đào tạo tiến sĩ gắn liền với nghiên cứu thực chất, Đại học Bách khoa Hà Nội đã có sự chuẩn bị bài bản về cơ sở vật chất và hệ sinh thái nghiên cứu trong nhiều năm qua.
Cụ thể, trường chủ động học hỏi kinh nghiệm đào tạo tiến sĩ từ các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới. Đồng thời, việc xây dựng đội ngũ tiến sĩ không chỉ giỏi lý thuyết mà còn có năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn, đáp ứng sự thay đổi nhanh chóng của khoa học và công nghệ cũng được nhà trường chú trọng.
Mặt khác, mỗi nghiên cứu sinh sau khi trúng tuyển tại trường sẽ được sinh hoạt chuyên môn tại các nhóm nghiên cứu (lab) chuyên sâu dưới sự dẫn dắt của tập thể hướng dẫn. Tại đây, nghiên cứu sinh được khai thác hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại và trang thiết bị đồng bộ để phục vụ trực tiếp cho đề tài nghiên cứu.
Đặc biệt, nhà trường đẩy mạnh hợp tác chặt chẽ với các doanh nghiệp để tạo ra nguồn đề tài phong phú từ thực tế sản xuất. Việc kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và giải quyết bài toán thực tế của doanh nghiệp chính là "chìa khóa" tất yếu, giúp các nghiên cứu sinh của nhà trường phát huy tối đa năng lực và tạo ra những giá trị hữu ích cho xã hội.
Bên cạnh chính sách miễn học phí dành cho nghiên cứu sinh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phong Điền cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của các cơ chế hỗ trợ tài chính bổ sung giúp nghiên cứu sinh yên tâm tập trung tối đa cho công tác nghiên cứu.
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, ngoài việc miễn học phí, nhà trường đã triển khai đa dạng các nguồn hỗ trợ khác dành cho nghiên cứu sinh. Cụ thể, trường duy trì một nguồn quỹ đặc biệt dành riêng cho những nghiên cứu sinh có thành tích công bố xuất sắc. Đồng thời, tích cực phối hợp với các doanh nghiệp để xây dựng quỹ học bổng. Sự kết hợp giữa nguồn lực của Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp sẽ tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, khích lệ nghiên cứu sinh tập trung nghiên cứu khoa học và đạt được những kết quả nghiên cứu đột phá.
Với chính sách miễn học phí cho nghiên cứu sinh trúng tuyển từ năm 2026, thầy Điền cho biết thêm, Đại học Bách khoa Hà Nội kỳ vọng lớn vào công tác tuyển nghiên cứu sinh. Hiện, trường đang nỗ lực hướng tới mục tiêu tuyển được 145 nghiên cứu sinh trong năm 2026. Những tín hiệu khả quan đã xuất hiện ngay từ đầu năm khi số lượng hồ sơ đăng ký dự tuyển đào tạo tiến sĩ đã tăng lên, hứa hẹn một mùa tuyển sinh thành công.
Tuy nhiên, việc gia tăng quy mô đi kèm với áp lực rất lớn trong việc hiện đại hóa hệ thống phòng thí nghiệm và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Khi nghiên cứu sinh đã đặt niềm tin và kỳ vọng lớn vào Đại học Bách khoa Hà Nội, nhà trường có trách nhiệm phải chuẩn bị một hệ sinh thái học thuật tốt nhất. Điều này nhằm đảm bảo trong suốt lộ trình nghiên cứu, mỗi nghiên cứu sinh đều có điều kiện để phát huy hết phẩm chất, năng lực và đạt được những thành tựu khoa học xứng tầm tại nhà trường.
Nghiên cứu sinh kỳ vọng có thêm lương và sinh hoạt phí, hỗ trợ chi phí công bố quốc tế
Ở góc độ người học, anh Nguyễn Hoàng Tuấn – nghiên cứu sinh năm thứ nhất ngành Kỹ thuật Hóa học, Trường Hóa và Khoa học sự sống (Đại học Bách khoa Hà Nội) đánh giá việc miễn học phí cho nghiên cứu sinh trúng tuyển từ năm 2026 của Đại học Bách khoa Hà Nội là một bước đi đột phá và đầy nhân văn của nhà trường.
Theo anh Tuấn, hành trình làm nghiên cứu sinh vốn rất dài, đòi hỏi nhiều nỗ lực và sự tập trung cao độ. Do đó, chính sách này của Đại học Bách khoa Hà Nội giúp người học "dễ thở" hơn khi được hỗ trợ đáng kể về tài chính. Đặc biệt đối với những khối ngành thực nghiệm như Kỹ thuật Hóa học, chi phí đào tạo không chỉ dừng lại ở học phí mà còn nằm ở khoản đầu tư rất lớn cho vật tư, hóa chất và thiết bị phục vụ đề tài.
Việc được miễn học phí không chỉ giúp nghiên cứu sinh dồn nguồn lực cho các thí nghiệm chuyên sâu mà còn tạo động lực mạnh mẽ, thu hút thêm nhiều nhân tài sẵn sàng dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
Anh Nguyễn Hoàng Tuấn (thứ ba từ phải sang) hiện đang là nghiên cứu sinh ngành Kỹ thuật Hóa học tại Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh NVCC.
Đánh giá về các tiêu chuẩn đầu vào đi kèm chính sách miễn học phí đối với nghiên cứu sinh, anh Tuấn cho rằng, những yêu cầu này là hoàn toàn phù hợp nhằm đảm bảo chất lượng đầu vào của người học.
"Mặc dù các tiêu chí không quá dễ dàng nhưng cũng không phải là rào cản quá lớn nếu người học đầu tư nghiên cứu, xác định thái độ nghiêm túc và chuẩn chỉ khi dự tuyển. Việc đặt ra các tiêu chuẩn cụ thể thực chất là cách để đảm bảo chất lượng nghiên cứu sinh đầu vào tương xứng với sự đầu tư của nhà trường", anh Tuấn bày tỏ.
Nam nghiên cứu sinh cũng chia sẻ thêm, mức học phí theo học nghiên cứu sinh tại trường hiện tại là hơn 20 triệu đồng mỗi năm. Để có kinh phí, nhiều nghiên cứu sinh phải vừa học vừa làm để trang trải cuộc sống và chi phí học tập, dẫn đến việc phân tán thời gian và tâm sức.
Vì vậy, việc được miễn học phí giúp gỡ bỏ áp lực kinh tế, cho phép nghiên cứu sinh dồn toàn bộ nguồn lực vào việc làm thí nghiệm và công bố các bài báo quốc tế chất lượng cao. Đây chính là đòn bẩy quan trọng để người học yên tâm theo đuổi đam mê khoa học mà không bị vướng bận bởi những lo toan tài chính.
Dưới góc nhìn của một người làm khoa học trẻ, anh Tuấn cho rằng chính sách miễn học phí của Đại học Bách khoa Hà Nội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút và giữ chân nhân tài ở lại nghiên cứu trong nước. So với việc ra nước ngoài học tập với chi phí cao và quá trình săn học bổng vô cùng thách thức với nhiều yêu cầu khắt khe của các trường đại học nước ngoài, việc nhận được sự hỗ trợ trực tiếp từ nhà trường là một lựa chọn thực tế và đủ hấp dẫn với nghiên cứu sinh.
Ngoài ra, với sự xuất hiện của các chương trình tiên tiến cùng sự đầu tư mạnh mẽ vào khoa học công nghệ, hệ sinh thái nghiên cứu tại Đại học Bách khoa Hà Nội hiện nay hoàn toàn đáp ứng được các tiêu chuẩn chuyên môn cao. Khi điều kiện kinh tế được đảm bảo và môi trường làm việc đạt mức tốt, nghiên cứu sinh sẽ có thêm động lực để cống hiến và phát triển sự nghiệp khoa học ngay tại các cơ sở giáo dục đại học có đào tạo tiến sĩ trong nước thay vì tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.
Bên cạnh chính sách miễn học phí, anh Tuấn cũng kỳ vọng các cơ sở giáo dục đại học có thể xem xét thêm cơ chế "trả lương" hoặc cấp sinh hoạt phí hàng tháng cho nghiên cứu sinh. Mặc dù đây là một bài toán khó về mặt thực thi và nguồn lực tài chính, nhưng xét trên góc độ thực tế, nghiên cứu sinh thực sự là những nhà khoa học trực tiếp đóng góp vào công tác nghiên cứu khoa học tại trường.
Những công trình nghiên cứu, bài báo quốc tế hay các sáng chế mang tên nhà trường chính là những giá trị gia tăng cụ thể mà nghiên cứu sinh mang lại. Do đó, một khoản hỗ trợ thu nhập dù không cần quá lớn, sẽ là nguồn động viên thiết thực để người học tiến sĩ yên tâm cống hiến.
Ngoài ra, nhà trường có thể xây dựng thêm các gói kinh phí hỗ trợ riêng cho việc công bố quốc tế. Việc giảm bớt áp lực về chi phí đăng bài trên các tạp chí uy tín sẽ giúp các nhà khoa học trẻ tự tin hơn trong việc đưa các kết quả nghiên cứu của mình ra hệ thống tạp chí khoa học uy tín quốc tế, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và vị thế nghiên cứu khoa học của Đại học Bách khoa Hà Nội.
