Sáng 10/3, Quyền Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn và Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc đã làm việc với các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57).
Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến với sự tham dự của lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo; lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học; lãnh đạo các đơn vị phụ trách khoa học, công nghệ, đào tạo và chuyển đổi số.
Các trường đại học là lực lượng nòng cốt triển khai Nghị quyết 57
Phát biểu tại hội nghị, Quyền Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, Nghị quyết 57 đặt ra nhiều nhiệm vụ quan trọng, trong đó phát triển nguồn nhân lực khoa học – công nghệ và thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là hai nội dung then chốt.
Theo Quyền Bộ trưởng, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ này, bởi đây là nơi vừa đào tạo nguồn nhân lực, vừa triển khai nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Năng lực khoa học công nghệ không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng nghiên cứu hay nguồn lực đầu tư, mà yếu tố quyết định chính là đội ngũ nhân lực. Vì vậy, việc triển khai thành công Nghị quyết 57 phụ thuộc rất lớn vào vai trò của các cơ sở giáo dục đại học.
Tại hội nghị, Quyền Bộ trưởng đề nghị các cơ sở giáo dục đại học tập trung trao đổi, đánh giá những chuyển biến, điểm nhấn và sự khác biệt trong quá trình triển khai Nghị quyết 57 thời gian qua, từ hoàn thiện thể chế, chính sách đến phát triển hạ tầng nghiên cứu, nguồn nhân lực và chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, cần đánh giá việc thực hiện các mục tiêu lớn trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mở rộng đào tạo các ngành STEM, phát triển đào tạo sau đại học và tiến sĩ. Đồng thời xem xét mức độ đáp ứng của các cơ chế, chính sách hiện hành theo yêu cầu phát triển.
Quyền Bộ trưởng cũng nhấn mạnh việc thực hiện chính sách thu hút nhân tài, nhất là các nhà khoa học xuất sắc, chuyên gia giỏi từ nước ngoài và từ doanh nghiệp; phát triển hạ tầng nghiên cứu như phòng thí nghiệm, hạ tầng tính toán và cơ sở dữ liệu khoa học. Đồng thời tăng cường hợp tác “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp”, huy động nguồn lực cho nghiên cứu và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Kết quả khả quan trong triển khai Nghị quyết 57
Tại hội nghị, Phó giáo sư, Tiến sĩ Phạm Quang Hưng - Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, việc triển khai Nghị quyết 57 tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đạt những kết quả bước đầu.
Trong công tác chỉ đạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành ba kế hoạch trọng tâm nhằm cụ thể hóa các nghị quyết của Chính phủ và kế hoạch của Ban Chỉ đạo Trung ương. Nhiều cơ sở giáo dục đại học đã xây dựng chương trình hành động và lồng ghép mục tiêu của Nghị quyết vào chiến lược phát triển, dù mức độ triển khai còn chưa đồng đều.
Về hoàn thiện thể chế, năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các cơ quan của Chính phủ và Quốc hội xây dựng, trình thông qua 30 luật liên quan đến chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính phủ cũng ban hành 68 Nghị định và 60 Thông tư, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển các lĩnh vực này. Bộ đồng thời ban hành hoặc trình ban hành nhiều văn bản quan trọng, hoàn thành 205/213 nhiệm vụ được giao.
Trong phát triển nguồn nhân lực, Bộ đã ban hành chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn, kĩ sư và thạc sĩ tài năng STEM, đồng thời xây dựng chuẩn đào tạo điện hạt nhân và đường sắt. Quy mô đào tạo STEM tiếp tục tăng mạnh, với hơn 685.800 sinh viên khối công nghệ – kĩ thuật trong năm học 2024–2025.
Về nghiên cứu khoa học, các cơ sở giáo dục đại học đã đăng ký 57 chương trình khoa học công nghệ, trong đó có 02 chương trình đã được phê duyệt và triển khai thực hiện.
Các cơ sở giáo dục đại học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hình thành 184 phòng thí nghiệm có mức đầu tư từ 10 tỷ đồng trở lên. Tuy nhiên, số lượng phòng thí nghiệm quy mô hiện đại còn hạn chế. Hợp tác “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp” được đẩy mạnh, với sự tham gia của các trường vào 13 mạng lưới trung tâm đào tạo xuất sắc và tài năng về công nghệ 4.0.
Trong chuyển đổi số, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng cơ sở dữ liệu ngành giáo dục với hàng triệu học bạ và văn bằng số, kết nối dữ liệu từ 479 cơ sở đào tạo, góp phần thúc đẩy quản lý và phát triển giáo dục trong môi trường số.
Nghị quyết 57: Đòn bẩy đưa giáo dục đại học bứt phá thực chất
Tại hội nghị, lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học khẳng định Nghị quyết 57 đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, tạo động lực mới cho hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong toàn hệ thống.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ – Địa chất cho biết, nhờ tác động của Nghị quyết 57 cùng các cơ chế liên quan, nhà trường không chỉ hoàn thành chỉ tiêu tuyển sinh mà các ngành công nghệ trọng điểm cũng tăng trưởng mạnh, thể hiện niềm tin của xã hội vào định hướng đào tạo mới.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Hùng - Giám đốc Đại học Thái Nguyên, các chính sách đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Số văn bằng sáng chế tăng khoảng 400%, nguồn thu từ khoa học công nghệ tăng 25%, đồng thời nhà trường mạnh dạn đầu tư 165 tỉ đồng cho chuyển đổi số.
Còn theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Nghị quyết 57 đã góp phần thay đổi nhận thức trong nhà trường, thúc đẩy hợp tác “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp” và chuyển đổi số. Nhà trường tập trung phát triển các nhóm nghiên cứu về vật liệu mới, công nghệ xây dựng, môi trường, AI và bản sao số; xây dựng các trung tâm xuất sắc, đẩy mạnh sở hữu trí tuệ và chuẩn hóa quy trình quản trị.
Tuy nhiên, vẫn còn những “điểm nghẽn” như cơ chế ưu đãi doanh nghiệp chưa đủ cụ thể, sự phối hợp giữa các trường còn hạn chế và thiếu kiến trúc tổng thể cho hệ thống dữ liệu trong chuyển đổi số.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, các trường sư phạm có thế mạnh về khoa học giáo dục và khoa học cơ bản, có thể đóng góp tích cực vào việc triển khai Nghị quyết 57. Thầy Sơn đề xuất thúc đẩy nghiên cứu khoa học giáo dục, sớm triển khai Chương trình khoa học giáo dục quốc gia giai đoạn 2025–2030, đồng thời hỗ trợ phát triển khoa học cơ bản, đầu tư phòng thí nghiệm và đẩy mạnh giáo dục STEM trong phổ thông.
Để các trường phát huy tối đa tiềm năng, các đại biểu kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng kiến trúc dữ liệu dùng chung cho toàn ngành nhằm kết nối, chia sẻ học liệu số và tránh đầu tư dàn trải. Đồng thời cần cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư cho giáo dục đại học, cũng như sớm ban hành hướng dẫn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy và quản lý nhằm bảo đảm triển khai thống nhất, hiệu quả trong toàn hệ thống.
Ghi nhận các ý kiến trao đổi tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc khẳng định Nghị quyết 57 đã tạo ra bước đột phá tích cực, mang lại luồng gió mới cho hoạt động khoa học công nghệ và chuyển đổi số tại các cơ sở giáo dục đại học.
Về nhiệm vụ thời gian tới, Thứ trưởng đề nghị các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục bám sát kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Những đơn vị chưa ban hành nghị quyết, kế hoạch triển khai cần sớm hoàn thiện. Các trường cần chủ động nghiên cứu, góp ý các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, nắm vững quy định để triển khai hiệu quả; thực hiện tốt các đề án khoa học công nghệ, đẩy mạnh công bố quốc tế, thương mại hóa và chuyển giao công nghệ.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng sẽ tiếp tục kiến nghị tháo gỡ vướng mắc về định giá tài sản và sở hữu trí tuệ.
Thứ trưởng đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp”, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh gắn với đào tạo, đặc biệt là đào tạo sau đại học; thu hút chuyên gia, nhà khoa học; đầu tư phòng thí nghiệm; đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển chương trình đào tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao.
Giáo dục đại học: Khẳng định trách nhiệm quốc gia trong mục tiêu tăng trưởng của đất nước
Phát biểu kết luận hội nghị, Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định hệ thống giáo dục đại học phải nhận thức rõ trách nhiệm quốc gia trong việc thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Các cơ sở giáo dục đại học cần thực hiện với tinh thần chủ động và quyết liệt trong mọi nhiệm vụ, giải pháp, đổi mới mạnh mẽ trong tư duy và phương thức làm việc, bảo đảm các chủ trương, chính sách được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, quyền Bộ trưởng nhấn mạnh.
Về hành lang pháp lý, Quyền Bộ trưởng nhận định các quy định hiện hành từ Luật đến các văn bản hướng dẫn đã tương đối đầy đủ. Các trường cần nghiên cứu kĩ văn bản để triển khai hiệu quả. Đồng thời, cần có những công cụ ứng dụng chuyên biệt giúp tra cứu nhanh chóng các quy định về khoa học công nghệ, hỗ trợ kịp thời cho giảng viên và nhà quản lý.
Về trách nhiệm đóng góp, Quyền Bộ trưởng nhấn mạnh không thể chỉ dừng lại ở việc đếm số lượng bài báo hay so sánh tăng trưởng lượng công bố hàng năm. Khoa học công nghệ phải đóng góp trực tiếp vào nền kinh tế thông qua những sản phẩm nghiên cứu có thể chuyển giao, ứng dụng vào thực tiễn; những đề tài, nhiệm vụ khoa học giải quyết vấn đề cấp bách của đất nước; đội ngũ nhân lực chất lượng cao mà các trường đại học đào tạo phải đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Những đóng góp đó cần được chứng minh bằng kết quả cụ thể.
Về đẩy mạnh tinh thần hợp tác để cùng phát triển, Quyền Bộ trưởng đề nghị, trong từng trường, từng đại học, cũng như giữa các cơ sở giáo dục đại học với nhau, cần rà soát và thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa các hoạt động hợp tác. Bên cạnh đó, hợp tác không chỉ dừng lại trong hệ thống giáo dục đại học mà còn cần mở rộng với doanh nghiệp, địa phương và các đối tác liên quan. Việc hợp tác cần được coi là yêu cầu tất yếu, và các chính sách của Bộ cũng như chiến lược phát triển của các trường cần hướng tới thúc đẩy các nhiệm vụ, dự án mang tính liên ngành, liên trường và gắn kết với địa phương, qua đó vừa mở rộng nguồn lực, vừa nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo của hệ thống giáo dục đại học.
Về hiệu quả và chuyển đổi số, việc phân bổ kinh phí sẽ dựa trên sứ mạng và chất lượng, hiệu quả thực tế. Quyền Bộ trưởng cảnh báo việc lãng phí khi đầu tư thiết bị đắt tiền nhưng ít sử dụng, đồng thời yêu cầu đẩy mạnh cơ chế dùng chung trang thiết bị, phòng thí nghiệm. Bộ sẽ hoàn thiện hệ thống quản trị đại học số thống nhất và khẩn trương ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quản lý, giảng dạy để đảm bảo tính tự chủ chiến lược trong bối cảnh công nghệ thay đổi mạnh mẽ.
