Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến sửa đổi Thông tư 29/2024 quy định về dạy thêm, học thêm. Hướng sửa là không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng, đồng thời không hạn chế nhu cầu học tập hợp pháp của học sinh, quyền dạy học của giáo viên. Trọng tâm của quy định mới dự kiến là tăng các giải pháp quản lý, hạn chế tối đa dạy thêm trá hình, ép học sinh, trục lợi từ hoạt động dạy thêm, làm ảnh hưởng tới môi trường giáo dục.
Một trong những vấn đề lại được đặt ra và có nhiều tranh luận là có nên cho phép dạy thêm trong trường học có thu phí hay không? Hiện nay, theo quy định Thông tư 29, có 3 đối tượng được tổ chức dạy thêm trong trường học gồm: Học sinh có kết quả học tập môn học cuối học kì liền kề ở mức chưa đạt; Học sinh được nhà trường lựa chọn để bồi dưỡng học sinh giỏi; Học sinh lớp cuối cấp tự nguyện đăng kí ôn thi tuyển sinh, ôn thi tốt nghiệp theo kế hoạch giáo dục của nhà trường. Và việc tổ chức dạy thêm này không thu phí. Mỗi môn học dạy thêm trong nhà trường không quá 2 tiết/tuần.
Thời gian vừa qua, có nhiều ý kiến cho rằng, nên cho tổ chức dạy thêm trong trường có thu phí để giảm chi phí cho phụ huynh học sinh. Nếu vậy, giải pháp nào để quản lý hiệu quả?
Hoạt động dạy thêm trong trường làm sao giảm tiêu cực?
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Trịnh Thu Tuyết (nguyên giáo viên Trường Trung học phổ thông Chu Văn An, Hà Nội) nhận định, trước hết, cần khẳng định học thêm là nhu cầu thiết yếu của học sinh nhằm: cải thiện kết quả học tập, cụ thể là kết quả các bài kiểm tra và bài thi giữa kỳ, cuối kỳ, cuối năm…; ôn luyện thi vào đội tuyển học sinh giỏi các cấp; ôn luyện thi chuyển cấp và thi tốt nghiệp trung học phổ thông…
"Để tránh tình trạng tiêu cực trong việc tổ chức và thực hiện dạy thêm học thêm trong nhà trường phổ thông, nhất thiết phải có sự quản lý đồng bộ, thống nhất, minh bạch, nghiêm túc, và mang tính chuyên nghiệp ở tất cả các khâu như: lựa chọn đối tượng dạy và học; nội dung dạy, học; hoạt động kiểm tra đánh giá; kế hoạch thu và chi học phí…", cô Tuyết nhận định.
Theo cô Tuyết, để thể hiện sự minh bạch, nghiêm túc trong hoạt động dạy thêm, nhà trường có thể tổ chức và công khai danh sách các lớp học thêm (có thu phí) trong trường theo khối, theo môn, theo mức độ, mục đích, yêu cầu (ôn tập kiến thức cơ bản, bồi dưỡng học sinh giỏi, ôn luyện thi chuyển cấp…) cho học sinh được tự do và tự nguyện lựa chọn lớp, lựa chọn giáo viên phù hợp với mình. Có thể mời thêm giáo viên bên ngoài để tăng tính khách quan cho lựa chọn của học sinh.
Với đối tượng học sinh bị hổng kiến thức, kết quả học tập chưa cao, bắt buộc phải phụ đạo…, tùy theo sự thỏa thuận thống nhất giữa nhà trường, giáo viên, phụ huynh và học sinh, có thể tổ chức những lớp học không thu phí trong một thời gian ngắn, theo sự tiến bộ của học sinh. Nhà trường sẽ trích một phần học phí của các lớp học thêm (có thu phí) để bồi dưỡng cho các thầy cô dạy lớp phụ đạo với đối tượng học sinh bắt buộc.
Cô Tuyết cho rằng, với giáo viên tham gia dạy thêm phải tuân thủ các nguyên tắc: tuyệt đối không giảng dạy chương trình chính khoá; cần thống nhất nội dung dạy thêm với tổ chuyên môn, ghi sổ đầu bài và có sự giám sát của đội ngũ giám thị hoặc đại diện ban phụ huynh…
Tất cả các lớp dạy thêm đều cần có hoạt động kiểm tra đánh giá nghiêm túc, khách quan. Đề bài kiểm tra có thể thống nhất chung với các lớp cùng một yêu cầu, mục đích, cũng có thể tùy theo từng lớp, từng giáo viên cho sát với đối tượng học sinh. Tuy nhiên, dù đề chung hay riêng đều cần thông qua sự thẩm định của tổ chuyên môn, kết quả bài kiểm tra của các lớp làm sao để có thể giám sát hiệu quả.
Mức học phí của các lớp học sinh cần có sự thống nhất giữa các bên; có xét tới đặc điểm từng vùng miền, nên có chính sách giảm học phí cho các gia đình học sinh quá khó khăn…; hướng tới thỏa thuận thống nhất để người học và người dạy đều thoải mái: học sinh được hưởng mức phí học phí thấp hơn bên ngoài nhưng phải đủ để học sinh ý thức được trách nhiệm học tập của mình cho xứng đáng với số tiền học phí mà gia đình đã đóng góp; cũng đủ để thể hiện sự tôn trọng với công sức thầy cô đã bỏ ra trong quá trình giảng dạy. Thỏa thuận chi số tiền học phí trong nhà trường phải có được sự thống nhất giữa các bên, và phải dành một phần chủ yếu để trả cho công sức giảng dạy của thầy cô.
Làm sao để mục tiêu chính của dạy thêm không phải là để tăng thu nhập cho giáo viên
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường Trung học phổ thông Đinh Tiên Hoàng, ông tán thành chủ trương sửa đổi Thông tư 29 của Bộ Giáo dục và Đào tạo để phù hợp với thực tiễn hiện nay vì mức phí học thêm tại các trung tâm là khá cao so với thu nhập của phụ huynh, nhưng phải đảm bảo một số yêu cầu sau.
Cụ thể, việc tổ chức dạy thêm, học thêm phải phù hợp với nhu cầu của học sinh. Đó có thể là bồi dưỡng học sinh giỏi để thi cử, với học sinh có học lực kém cũng phải bồi dưỡng phân loại theo từng môn, theo từng đối tượng.
"Tuy nhiên không thể để tình trạng dạy thêm tràn lan. Đồng thời nhà trường tổ chức dạy thêm nhưng cần đi đến chấm dứt việc học thêm, bằng cách phải dạy các em biết tự học, dạy các em rèn tư duy, không phải dạy để trang bị kiến thức. Đó là cách làm rõ rằng không phải dạy thêm chỉ để trang bị kiến thức cho học sinh. Đồng thời, khi các em đã biết cách học có phương pháp học phù hợp với từng môn học và kết quả học trên lớp có tiến bộ, nhà trường nên động viên các em thử tự học cùng các bạn, nếu thấy tốt có thể dừng việc học thêm.
Giáo viên dạy học sinh phương pháp học là chính, không phải dạy để trang bị kiến thức. Đó là cách làm rõ mục tiêu của dạy thêm học thêm trong nhà trường", thầy Lâm chia sẻ.
Theo thầy Lâm, hiện nay giáo viên đã được nâng lương và vì vậy mục tiêu chính của dạy thêm không phải là để tăng thu nhập cho giáo viên, mà thu nhập từ hoạt động này để thể hiện trách nhiệm của giáo viên. Tuy nhiên, nên lựa chọn giáo viên đảm bảo chuyên môn để dạy thêm, thậm chí có thể mời giáo viên ở trường khác được học sinh mong muốn về dạy thêm tại nhà trường.
"Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc tổ chức dạy thêm nếu xảy ra sai phạm", thầy Lâm nhấn mạnh.
Bàn luận về nội dung nêu trên, thầy Đào Tuấn Đạt - giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, nếu tổ chức dạy thêm trong nhà trường có thu phí, cần phải tách thời khóa biểu học thêm với thời khóa biểu chính khóa.
"Nhiều trường tổ chức dạy đan xen dạy thêm vào chính khóa thì không ổn", thầy Đạt nhấn mạnh.
Thầy Đào Tuấn Đạt cũng nhận định rằng, vấn nạn giáo viên ép học sinh đi học thêm là vấn đề khó giải quyết vì rất "tinh vi". Tuy nhiên, thầy Đạt cho rằng, có thể ngăn chặn bằng một số giải pháp.
Cụ thể, khi học sinh đăng ký học thêm thì nhà trường cần tổ chức phân loại năng lực trình độ học sinh theo lớp học thêm. Sau đó, nhà trường sẽ bố trí giáo viên giảng dạy các lớp, có thể tổ chức bốc thăm để lựa chọn giáo viên giảng dạy.
"Thậm chí, nhà trường có thể mời giáo viên ở ngoài nhà trường vào dạy thêm. Như vậy sẽ tạo ra sự cạnh tranh về chất lượng giảng dạy, tạo môi trường giảng dạy tốt hơn cho học sinh", thầy Đạt cho hay.
Thầy Đạt chia sẻ thêm, thực tế, ông biết có trường hợp giáo viên nhà trường "dí" học sinh ra học tại trung tâm dạy thêm quy mô lớn ở gần trường để hưởng phần trăm hoa hồng, dù họ không trực tiếp giảng dạy.
Trước đây, khi tổ chức dạy thêm trong nhà trường theo Thông tư 17/2012, thực trạng giáo viên giảng dạy dựa trên giáo án tự soạn và không có sự kiểm soát của nhà trường, có thể dẫn đến việc giáo viên dạy trước kiến thức, dạy chương trình chưa dạy hết trên lớp... Trách nhiệm của giáo viên khi đó là thu tiền của học sinh để trích lại phần trăm nộp cho nhà trường.
"Vì vậy, giáo viên soạn giáo án dạy thêm phải nộp hoặc lưu trữ giáo án để khi có phản ánh từ học sinh, phụ huynh, nhà trường sẽ đối chiếu giáo án dạy thêm với nội dung dạy thêm trên lớp của giáo viên", thầy Đạt nói.
