Sự việc vở bài tập Tin học 3 có chứa đường link trang web khi truy cập vào dẫn đến một website có nội dung độc hại, nhạy cảm gây băn khoăn, lo lắng cho phụ huynh. Từ vụ việc đặt ra vấn đề về an toàn thông tin với các ấn phẩm cho học sinh và trách nhiệm của nhà xuất bản, đơn vị phát hành.
Dấu hỏi trách nhiệm về khâu hậu kiểm, kiểm tra định kỳ đường link trang web
Ông Võ Đỗ Thắng - Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena cho rằng, đây là sự việc nguy hiểm vì đường link được cho trong vở bài tập Tin học mà học sinh tiếp cận dẫn đến một trang web có nội dung nhạy cảm. Điều này hoàn toàn không phù hợp với lứa tuổi học sinh phổ thông và thuần phong mỹ tục của Việt Nam.
"Trong sự việc này, may mắn là phụ huynh đã phát hiện sớm và ngăn chặn, nếu không các học sinh không nhận định được mức độ nguy hại của nó và vẫn tiếp tục truy cập, thậm chí là làm theo những hành vi không phù hợp đó thì sẽ rất nguy hiểm", Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena bày tỏ.
Cũng theo đánh giá của chuyên gia an ninh mạng, câu trả lời của đại diện nhà phát hành (Công ty TNHH Giáo dục Đại Trường Phát - PV) khi cho rằng, trước đó nội dung đường link dẫn đến trang web vẫn là các hoạt động phục vụ giáo dục nhưng sau đó đã chuyển sang nội dung nhạy cảm, ông thấy không thuyết phục. Điều này cho thấy, việc thiếu trách nhiệm kiểm soát, kiểm tra định kỳ nội dung trang web từ các đơn vị có liên quan.
Ông Võ Đỗ Thắng băn khoăn, tại sao bên chịu trách nhiệm nội dung không lựa chọn ngay từ đầu các tên miền chính thống, ví dụ như tên miền có đuôi ".vn" để giảm thiểu các rủi ro bị chiếm quyền truy cập? Việc này cũng cần được cơ quan chức năng sớm làm rõ.
"Trên thực tế, với việc sử dụng các tên miền có đuôi ".vn" thì việc trang web thay đổi nội dung là rất khó vì nó chịu sự quản lý chặt chẽ của pháp luật Việt Nam và cần phải có đăng ký quản lý rõ ràng. Nhất là với các nội dung liên quan đến giáo dục và đào tạo thì việc thay đổi, chỉnh sửa còn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, việc truy tìm chủ sở hữu của trang web để xử phạt cũng rất dễ dàng vì hầu như các tên miền này đã được định danh.
Trong trường hợp này, nếu việc khôi phục lại nội dung trong đường link trang web trong vở bài tập Tin học không thể thực hiện thì rất có thể phải hủy bỏ hoàn toàn bộ sách đã xuất bản, điều này cũng rất lãng phí. Chưa kể nếu thu hồi và không thu hồi hết, nhiều học sinh có tính hiếu kỳ và cố tìm sách để có đường link truy cập thì tác hại của nó càng nguy hiểm hơn nữa.
Vì thế, tôi đánh giá rằng đây không chỉ là trách nhiệm từ phía đơn vị chịu trách nhiệm nội dung khi lựa chọn đường link trang web từ một đơn vị thứ ba để đưa vào nội dung bài tập mà còn là trách nhiệm của đội ngũ biên soạn của Nhà xuất bản khi không có sự chặt chẽ, kiểm chứng về tên miền website thiếu đảm bảo sự chính thống vào trong nội dung bài học", lãnh đạo Trung tâm An ninh mạng Athena bày tỏ.
Chia sẻ về vấn đề này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Tùng - Văn phòng luật sư Trung Hòa, Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội nhấn mạnh, theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Luật Giáo dục, mối quan hệ giữa phụ huynh và đơn vị phát hành là quan hệ cung ứng hàng hóa/dịch vụ đặc thù. Vở bài tập là loại hàng hóa đặc biệt. Việc ấn phẩm chứa đường link dẫn đến nội dung nhạy cảm được coi là khiếm khuyết của sản phẩm, không phù hợp với lứa tuổi học sinh.
"Khi mua sách, phụ huynh kỳ vọng nhận được nội dung giáo dục chuẩn mực. Việc đường link thay đổi nội dung sang hướng tiêu cực đồng nghĩa với việc bên bán không đảm bảo chất lượng hàng hóa như đã cam kết.
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người mua có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu sản phẩm gây tổn hại đến sức khỏe, tinh thần. Nếu chứng minh được việc tiếp cận nội dung này gây sang chấn tâm lý cho học sinh, phụ huynh có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại", Luật sư Hoàng Tùng cho hay.
Ngoài ra, vị Luật sư này cũng cho rằng, dù nguyên nhân là do trang web bị chiếm quyền hay hết hạn tên miền bị đối tượng xấu mua lại thì Nhà xuất bản và đơn vị phát hành vẫn phải chịu trách nhiệm chính.
Luật sư Hoàng Tùng chia sẻ thêm: "Căn cứ Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP) nếu đơn vị sở hữu tên miền không quản lý chặt chẽ để trang web bị chiếm quyền hoặc thay đổi nội dung độc hại, họ có thể bị phạt tiền về hành vi không có biện pháp ngăn chặn việc truy cập thông tin vi phạm pháp luật.
Theo Điều 18 Luật Xuất bản, Nhà xuất bản phải kiểm tra, giám sát nội dung trước và sau khi phát hành. Việc không kiểm tra định kỳ hoặc kiểm tra không kỹ các liên kết điện tử trong sách là thiếu trách nhiệm trong khâu hậu kiểm.
Ngay khi phát hiện, các bên liên quan phải có nghĩa vụ: Thu hồi các ấn bản có sai sót, thông báo rộng rãi để ngăn chặn học sinh truy cập. Đồng thời cần khắc phục kỹ thuật, xin lỗi công khai và có biện pháp bồi thường thỏa đáng nếu gây thiệt hại thực tế".
Học sinh cần được trang bị kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc trên không gian mạng
Còn theo quan điểm của Giáo sư Đinh Quang Báo - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, việc học sinh tiếp xúc với các thông tin xấu, độc trên không gian mạng, dù là vô tình hay cố ý đều sẽ để lại những hệ lụy nhất định.
"Ở độ tuổi còn là học sinh, nhận thức và khả năng phân tích của các em trước một sự việc thường không đủ chín chắn. Vì thế, những gì mà các em tiếp nhận được có thể theo hướng tích cực hoặc tiêu cực tùy vào tình huống mà các em gặp phải.
Hiện sự việc vẫn đang được các cơ quan chức năng xem xét nên mức độ xử lý ra sao thì cần chờ có kết luận sự việc chính thức", nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nhấn mạnh thêm.
Qua đó, theo Giáo sư Đinh Quang Báo, ở nhiều trường học phổ thông hiện nay đang rất thiếu và yếu trong việc tạo lập cho học sinh kỹ năng phân tích, phán đoán trước những thông tin các em tiếp nhận từ không gian mạng.
Vì thế, Giáo sư Đinh Quang Báo cho rằng, việc các nhà trường chủ động tạo cho các học sinh có "vắc xin" để ngăn ngừa sự tác động từ các thông tin xấu, độc trên không gian mạng là rất cần thiết.
Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội bày tỏ: "Việc này để thực hiện hiệu quả thì vai trò của các nhà trường là rất quan trọng. Trong đó, thông qua các tiết học ngoại khóa hoặc kỹ năng sống, các nhà trường cần thường xuyên lồng ghép các tiết học mô phỏng về tác động nguy hại của các thông tin xấu trên không gian mạng.
Hoặc các trường cũng có thể dàn dựng lại các tình huống liên quan đến tác động của mạng xã hội với học sinh. Trong đó đưa vào các tình huống gồm cả tích cực và tiêu cực, từ đó chính tự bản thân các học sinh có khả năng tự phân tích, phán đoán tình hình. Qua đó các em sẽ nhìn nhận được cái mình đang tiếp cận là tốt hay xấu, từ đó sẽ có hành vi là tiếp tục truy cập thông tin trên không gian mạng sâu hơn hoặc là dừng lại nếu thấy không an toàn cho bản thân".
