LTS: Mùa xuân Bính Ngọ 2026 gõ cửa khi đất nước đang hân hoan trong khí thế mới sau thành công rực rỡ của Đại hội XIV. Đây cũng là dấu mốc lịch sử của ngành giáo dục khi hệ thống 4 luật mới, đặc biệt là Luật Nhà giáo, chính thức đi vào cuộc sống, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ.
Lần đầu tiên, vị thế, vai trò và các chính sách đối với nhà giáo được đặt trong một đạo luật chuyên biệt, mở ra kỳ vọng về việc nâng cao đời sống, động lực nghề nghiệp và chất lượng đội ngũ - yếu tố then chốt của chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Nhân dịp này, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trò chuyện với Tiến sĩ Vũ Minh Đức - Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), để nhìn lại những nỗ lực hoàn thiện thể chế trong năm qua, đồng thời làm rõ các định hướng phát triển đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn mới.
Phóng viên: Thưa Cục trưởng, Xuân Bính Ngọ 2026 là một cái Tết rất đặc biệt khi đất nước đang hân hoan bước vào giai đoạn phát triển mới sau Đại hội XIV, và cũng là thời điểm Luật Nhà giáo chính thức đi vào đời sống từ 1/1/2026.
Với tư cách là cơ quan thường trực xây dựng dự thảo và thúc đẩy Luật Nhà giáo, cảm xúc của ông như thế nào khi nhìn thấy những chính sách lịch sử dành cho nhà giáo chính thức đi vào đời sống?
Cục trưởng Vũ Minh Đức: Tôi tin rằng không chỉ với cá nhân tôi, mà tất cả những người đã trực tiếp tham gia vào hành trình xây dựng Luật Nhà giáo đều cảm thấy rất vui mừng và tự hào khi Luật Nhà giáo chính thức có hiệu lực. Bởi hành trình xây dựng Luật Nhà giáo rất đặc biệt, vô cùng gian nan và đầy thử thách khi vừa phải đảm bảo "đúng vai, thuộc bài" mà vẫn bảo vệ tối đa quyền lợi cho nhà giáo.
Lần đầu tiên trong lịch sử phát triển ngành Giáo dục, chúng ta có Luật riêng về nhà giáo. Đây là sự khẳng định cao nhất của Đảng, Nhà nước về vị thế "quốc sách hàng đầu" không chỉ trên nghị quyết mà bằng hành lang pháp lý cụ thể.
Khi Luật Nhà giáo có hiệu lực, một số nội dung chính sách đã chính thức đi vào đời sống, một số nội dung chính sách đang tiếp tục được hoàn thiện hướng dẫn của cấp có thẩm quyền, cá nhân tôi vô cùng xúc động vì có những “điểm nghẽn” lịch sử đã được khơi thông.
Quyền tự chủ chuyên môn, quyền được bảo vệ nhân phẩm và danh dự trước áp lực xã hội và bạo lực học đường đã được luật hóa, đó chính là cơ sở vững chắc cho đội ngũ nhà giáo yên tâm cống hiến với nghề.
Thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo được điều chỉnh theo hướng giao quyền chủ động cho ngành Giáo dục đối với khối mầm non, phổ thông và phân cấp mạnh mẽ cho cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp là cơ sở quan trọng để ngành Giáo dục có sự chủ động trong chuẩn bị đội ngũ đáp ứng yêu cầu mới.
Lộ trình nâng phụ cấp ưu đãi theo nghề của nhà giáo được thực hiện từng bước, cùng với những điều chỉnh về chính sách tiền lương, phụ cấp sẽ được thông qua trong thời gian tới là những bước tiến quan trọng từng bước hiện thực hóa về chính sách tiền lương nhà giáo, giúp cải thiện và nâng cao đời sống của nhà giáo.
Đây sẽ là nguồn động viên lớn đến giáo viên mầm non, giúp giáo viên mầm non yên tâm công tác, giảm bớt áp lực lo lắng “cơm áo gạo tiền” để giáo viên an tâm thực hiện công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ.
Phóng viên: Thưa Cục trưởng, một trong những chính sách lớn của Luật Nhà giáo được đội ngũ giáo viên đặc biệt mong đợi là chủ trương “lương của nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp”, đồng thời không còn phân chia nhà giáo theo các hạng I, II, III mà chuyển sang các chức danh nghề nghiệpmới.
Thời gian qua, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục đã triển khai cụ thể các chủ trương này thông qua các dự thảo nghị định đang được lấy ý kiến. Cục trưởng đánh giá như thế nào về những tác động của chính sách này đối với đời sống, động lực nghề nghiệp và chất lượng đội ngũ nhà giáo?
Cục trưởng Vũ Minh Đức: Chính sách "Lương nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp" là nội dung quan trọng trong Luật Nhà giáo, đã luật hóa chủ trương của Đảng về phát triển đội ngũ nhà giáo trong suốt gần hai mươi năm qua. Tuy nhiên, trong bối cảnh, điều kiện chung của đất nước, chính sách tiền lương của nhà giáo sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp.
Trước mắt, phụ cấp ưu đãi theo nghề của nhà giáo các cấp học mầm non, phổ thông được điều chỉnh tăng 10%. Cùng với nhịp tăng lương cơ sở trong năm nay, mức điều chỉnh tăng phụ cấp ưu đãi theo nghề sẽ góp phần cải thiện đời sống nhà giáo.
Chất lượng giáo dục và đào tạo quyết định tương lai của đất nước, trong đó, đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và đào tạo. Chính vì vậy, việc xếp lương nhà giáo “cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp” không phải là một "ân huệ" mà là đãi ngộ xứng đáng cho nhà giáo.
Cùng với chính sách tiền lương, việc thay đổi từ các hạng chức danh nhà giáo sang chuẩn nghề nghiệp gắn với từng chức danh nhà giáo cũng là một điều chỉnh mới đối với nhà giáo theo định hướng vị trí việc làm, tiến tới trả lương theo vị trí việc làm trong thời gian tới.
Hệ thống chức danh mới sẽ tập trung vào năng lực thực tế, hiệu quả giảng dạy thay vì nặng về thâm niên hay các loại chứng chỉ hình thức. Mỗi nhà giáo sẽ nhìn thấy con đường phát triển nghề nghiệp của mình dựa trên chuyên môn.
Điều này tạo ra động lực để nhà giáo không ngừng học tập, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ trong quá trình làm nghề. Khi nghề giáo có thu nhập cao nhất trong khối hành chính sự nghiệp và có lộ trình thăng tiến minh bạch, ngành Sư phạm sẽ trở thành "thỏi nam châm" thu hút những học sinh xuất sắc nhất vào làm nhà giáo. Chúng ta sẽ giải quyết được bài toán "chuột chạy cùng sào mới vào sư phạm" từng tồn tại trong quá khứ.
Phóng viên: Năm 2026 cũng là năm “về đích” trong việc thực hiện Quyết định số 72-QĐ/TW của Bộ Chính trị về biên chế giáo viên. Trong bối cảnh Luật Nhà giáo đã trao quyền cho ngành Giáo dục chủ động tuyển dụng và quản lý, Cục sẽ có những giải pháp căn cơ gì để phối hợp cùng các địa phương hóa giải triệt để tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ, hiện thực hóa mục tiêu “ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên đạt chuẩn” một cách hợp lý, bền vững?
Cục trưởng Vũ Minh Đức: Năm 2026 vừa là năm "về đích" của Quyết định số 72-QĐ/TW của Bộ Chính trị về biên chế giáo viên vừa là năm "khởi đầu" thực thi Luật Nhà giáo. Đây là thời điểm thuận lợi để ngành Giáo dục tiếp tục giải quyết bài toán thừa - thiếu giáo viên vốn là vấn đề tồn tại nan giải nhiều năm qua. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ cùng các địa phương triển khai các nhóm giải pháp căn cơ sau:
Thứ nhất, triển khai xây dựng và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Nhà giáo tạo cơ sở pháp lý vững chắc xây dựng quy hoạch, chế độ chính sách đặc thù bảo đảm bền vững, lâu dài để thu hút và giữ chân nhà giáo yên tâm công tác trong ngành Giáo dục.
Thứ hai, tiếp tục phối hợp với Bộ Nội vụ rà soát số lượng chỉ tiêu biên chế và số lượng giáo viên hiện có của các địa phương để báo cáo Trung ương bổ sung biên chế ngành giáo dục giai đoạn 2026-2030.
Thứ ba, thực hiện đồng bộ các cơ chế điều động, thuyên chuyển, biệt phái, bố trí dạy liên trường, liên cấp để giải quyết tình trạng thiếu giáo viên cũng như hỗ trợ nâng cao chất lượng giáo dục ở những vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Thứ tư, tiếp tục chỉ đạo, đôn đốc các địa phương trong việc tổ chức tuyển dụng đủ số biên chế được cấp có thẩm quyền giao theo tinh thần Chỉ thị số 32/CT-TTg ngày 25/12/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông. Đồng thời, bố trí kinh phí để thực hiện hợp đồng giáo viên theo Nghị định số 111 của Chính phủ bảo đảm đủ số lượng giáo viên theo định mức quy định theo Kết luận số 91-KL/TW ngày 12/8/2014 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế"= đáp ứng yêu cầu “ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên đứng lớp”.
Thứ năm, chỉ đạo các địa phương xây dựng Đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập có điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ. Xây dựng đề xuất cơ chế, chính sách để khuyến khích các cá nhân và doanh nghiệp (đặc biệt là các nơi có khu công nghiệp) thành lập các cơ sở giáo dục ngoài công lập, tham gia xã hội hóa giáo dục để giảm người hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Phóng viên: Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao đặt lên vai người thầy những trọng trách mới. Nhân dịp xuân Bính Ngọ 2026, Cục trưởng muốn nhắn gửi điều gì tới hơn 1,6 triệu nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trên cả nước để cùng nhau tiếp nối hành trình đầy tự hào của ngành?
Cục trưởng Vũ Minh Đức: Đất nước đang bước vào "kỷ nguyên vươn mình" với khát vọng hùng cường mãnh liệt hơn bao giờ hết. Để hiện thực hóa khát vọng ấy, chìa khóa cốt lõi nằm ở nguồn nhân lực chất lượng cao, và người nắm giữ chìa khóa ấy, không ai khác, chính là các nhà giáo.
Trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, xã hội không chỉ cần người thầy "truyền đạo, thụ nghiệp" theo lối mòn, mà cần những "nhà giáo dục kiến tạo". Nhân dịp Xuân Bính Ngọ, tôi muốn gửi gắm tới thầy cô giáo trong toàn ngành những điều mong mỏi sau đây:
Thứ nhất, tôi mong mỗi thầy cô hãy mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn, tiên phong ứng dụng công nghệ, đổi mới phương pháp để mỗi giờ học là một sự khai phóng tư duy cho học trò. Trong bối cảnh hiện nay, thầy cô giáo không còn là người độc quyền cung cấp thông tin, mà là người dạy học sinh cách xử lý thông tin, là "bộ lọc" và "la bàn" định hướng giá trị cho học trò cũng như giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong dòng chảy hội nhập toàn cầu. Thầy cô giáo phải là tấm gương đi đầu về tự học và học tập suốt đời.
Thứ hai, tôi tin rằng dù công nghệ có tiến bộ đến đâu, cốt lõi của giáo dục vẫn là con người. Có một thực tế là, công nghệ càng phát triển, con người càng dễ bị cô đơn và mất kết nối thực tế. AI có thể viết một bài thơ, nhưng không thể rung cảm trước nỗi đau hay niềm vui của con người. Chính vì thế, AI không thể thay thế được vai trò của thầy cô giáo ở góc độ thấu cảm, lắng nghe và chia sẻ với những áp lực tâm lý của học sinh, dạy học sinh về lòng trắc ẩn, sự hợp tác, kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm - những kỹ năng "mềm" nhưng là cốt lõi để sống sót trong kỷ nguyên công nghệ số. Chính vì vậy, bản lĩnh, đạo đức và lòng yêu nghề của mỗi thầy cô giáo chính là "thanh nam châm" định hướng nhân cách cho học trò. Hãy để phẩm chất người thầy tỏa sáng, trở thành tấm gương mẫu mực trong kỷ nguyên mới.
Về phía Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, chúng tôi cam kết sẽ tiếp tục nỗ lực tham mưu, hoàn thiện các chính sách để vị thế nhà giáo được nâng cao thực chất; để đời sống vật chất và tinh thần của các thầy cô được đảm bảo đồng thời việc đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo được nâng cao chất lượng, hiệu quả, giúp nhà giáo yên tâm cống hiến trọn đời cho sự nghiệp trồng người.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Cục trưởng.
