Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục trong đó nêu rõ các trường hợp được cấp học bổng khuyến khích học tập. Một trong các đối tượng được xét cấp học bổng là học sinh trường chuyên.
Cụ thể, học sinh trường chuyên, học sinh khối trung học phổ thông chuyên trong cơ sở giáo dục đại học có kết quả rèn luyện và kết quả học tập đạt mức cao nhất (mức Tốt) trong kỳ xét, cấp học bổng có điểm trung bình môn chuyên của học kỳ xét cấp từ 8,5 trở lên hoặc đạt một trong các giải từ khuyến khích trở lên trong kỳ thi học sinh giỏi cấp quốc gia, khu vực hoặc quốc tế của năm đó.
Về nguồn học bổng sẽ được bố trí trong dự toán chi ngân sách địa phương để cấp cho tối thiểu 30% số học sinh chuyên của trường. Đối với khối trung học phổ thông chuyên trong cơ sở giáo dục đại học, học bổng khuyến khích học tập được bố trí từ nguồn thu hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học và từ nguồn thu hợp pháp của trường trung học phổ thông chuyên;
Theo lãnh đạo một số trường trung học phổ thông chuyên, nhà trường sẽ xây dựng cơ chế cụ thể sau khi nghị định được ban hành để đảm bảo công khai, minh bạch và tạo động lực phấn đấu học tập cho học sinh.
Bảo đảm thống nhất với phương thức đánh giá mới
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Phạm Thị Thuận - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Sơn La khẳng định việc dự thảo Nghị định điều chỉnh các tiêu chí xét cấp học bổng theo phương thức đánh giá mới sẽ tác động tích cực và mang tính định hướng lâu dài đối với công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh tài năng tại các trường chuyên, là bước đi cần thiết để đồng bộ với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Cụ thể, sau khi Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT ngày 20 tháng 7 năm 2021 được ban hành, quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông gồm 4 mức: Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt thay vì các mức Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu, Kém như trước đây. Điều này phù hợp với mục tiêu đánh giá năng lực thực chất của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Do đó, tiêu chí cấp học bổng cho học sinh trường chuyên cũng cần thay đổi cho phù hợp.
Theo cô Thuận, các tiêu chí được xây dựng theo hướng đánh giá toàn diện năng lực, phẩm chất và quá trình phấn đấu của học sinh, thay vì chỉ dựa vào điểm số hay thành tích tức thời, sẽ giúp nhà trường phát hiện đúng những học sinh có năng lực nổi trội, có tiềm năng phát triển bền vững.
Việc thống nhất tiêu chí học bổng với phương thức đánh giá mới cũng sẽ khuyến khích đổi mới cách dạy học và bồi dưỡng, thúc đẩy giáo viên chú trọng phát triển tư duy, năng lực sáng tạo, khả năng tự học và bản lĩnh thi đấu của học sinh.
“Việc gắn xét học bổng với phương thức đánh giá mới cho thấy dự thảo đã bước đầu coi trọng năng lực chuyên môn thực chất, khả năng vận dụng kiến thức, cũng như thành tích chuyên sâu trong các lĩnh vực học thuật, nghệ thuật và thể dục - thể thao.
Đồng thời, các tiêu chí liên quan đến kết quả rèn luyện, ý thức học tập, tinh thần kỷ luật và trách nhiệm cũng góp phần bảo đảm học bổng được trao cho những học sinh phát triển hài hòa cả về tài năng và nhân cách.
Dù vậy, để việc đánh giá thực sự đầy đủ và thuyết phục hơn, dự thảo có thể làm rõ thêm vai trò của quá trình phấn đấu lâu dài, chẳng hạn như mức độ tiến bộ qua các năm học, sự bền bỉ trong rèn luyện chuyên môn, hoặc những đóng góp tích cực của học sinh cho tập thể và cộng đồng.
Điều này sẽ giúp tránh tình trạng chỉ ghi nhận thành tích nổi bật ở một thời điểm, mà chưa phản ánh trọn vẹn hành trình nỗ lực của các em.
Nhìn chung, các tiêu chí trong dự thảo đã đi đúng hướng, song nếu được cụ thể hóa và lượng hóa rõ ràng hơn, sẽ góp phần bảo đảm việc xét học bổng vừa công bằng, vừa thực sự trở thành động lực lâu dài cho học sinh tài năng”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Sơn La bày tỏ.
Đồng quan điểm, cô Lê Thị Thu - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Hùng Vương (tỉnh Gia Lai) cho biết, dự thảo Nghị định có nội dung liên quan đến chính sách học bổng đối với học sinh trường chuyên là một chủ trương có ý nghĩa tích cực, phù hợp với thực tiễn giáo dục hiện nay và đáp ứng được mong mỏi của đội ngũ làm công tác quản lý, giảng dạy cũng như học sinh.
Theo vị hiệu trưởng này, những tiêu chí xét, cấp học bổng khuyến khích học tập lần này về cơ bản đã phản ánh đúng năng lực, nỗ lực học tập của học sinh trường chuyên.
Tuy nhiên, theo cô Thu việc triển khai chính sách này trên thực tế còn phụ thuộc rất lớn vào điều kiện cụ thể của từng địa phương. Trước đây, tỉnh Gia Lai (cũ) chưa ban hành nghị quyết riêng về chính sách học bổng dành cho học sinh trường chuyên, do đó việc hỗ trợ vẫn chưa được thực hiện một cách đồng bộ, bài bản.
Chính vì vậy, khi dự thảo Nghị định được thông qua, các địa phương cần sớm ban hành nghị quyết chuyên đề để tạo hành lang pháp lý rõ ràng, từ đó triển khai thống nhất và hiệu quả. Việc này không chỉ bảo đảm tính công bằng mà còn giúp chính sách đi vào thực chất, tránh tình trạng mỗi nơi thực hiện một cách khác nhau.
“Ngoài ra, việc có chính sách học bổng là nguồn động viên rất lớn đối với học sinh, đặc biệt là những em có hoàn cảnh khó khăn nhưng giàu ý chí vươn lên. Bên cạnh niềm đam mê học tập sẵn có, sự hỗ trợ về vật chất sẽ tiếp thêm động lực để các em yên tâm theo đuổi con đường học tập lâu dài, nhất là trong môi trường đào tạo chất lượng cao như trường chuyên. Đây cũng là cách để ngành giáo dục khuyến khích và giữ chân học sinh có năng lực, góp phần bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cho địa phương và đất nước”, cô Thu nói thêm.
Nhà trường chú trọng xây dựng kế hoạch xét, cấp học bổng chặt chẽ, minh bạch và công bằng
Cũng theo dự thảo, đối với trường chuyên, trường năng khiếu: Học bổng khuyến khích học tập được bố trí trong dự toán chi ngân sách địa phương để cấp cho tối thiểu 30% số học sinh chuyên của trường. Đối với khối trung học phổ thông chuyên trong cơ sở giáo dục đại học, học bổng khuyến khích học tập được bố trí từ nguồn thu hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học và từ nguồn thu hợp pháp của trường trung học phổ thông chuyên.
Liên quan đến vấn đề này, Thạc sĩ Nguyễn Văn Duy - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Hưng Yên cho rằng quy định về việc bố trí nguồn ngân sách địa phương để cấp học bổng cho học sinh trường chuyên là điểm tích cực, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và địa phương với công tác phát hiện, bồi dưỡng nhân tài.
Xét về tính thực tiễn, thầy Duy cho rằng chính sách này mang giá trị nền tảng và có tính khả thi. Việc bảo đảm một tỷ lệ thụ hưởng tối thiểu giúp cơ chế học bổng thoát khỏi sự phụ thuộc vào các nguồn xã hội hóa vốn thường xuyên biến động và mang tính ngẫu nhiên. Nhờ đó, các trường chuyên có thể chủ động hoàn toàn trong việc xây dựng kế hoạch khuyến học dài hạn, tạo ra động lực tinh thần mạnh mẽ và sự an tâm cho học sinh trong quá trình học tập.
Để chính sách này phát huy hiệu quả cao hơn, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Hưng Yên cũng kiến nghị cần có những văn bản hướng dẫn chi tiết và linh hoạt hơn theo đặc thù riêng biệt của từng địa phương và từng loại hình trường chuyên.
Cụ thể, việc điều chỉnh tỷ lệ hoặc mức học bổng cần được tính toán dựa trên quy mô đào tạo, chất lượng đầu vào và mặt bằng đời sống kinh tế tại mỗi vùng miền. Sự điều chỉnh này sẽ đảm bảo tính công bằng, giúp chính sách đi vào cuộc sống một cách thực chất và phát huy tối đa hiệu quả.
Từ thực tiễn quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục tại nhà trường, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Sơn La dự kiến sẽ xây dựng kế hoạch triển khai xét và cấp học bổng theo hướng chặt chẽ về quy trình, rõ ràng về tiêu chí và minh bạch trong truyền thông, bảo đảm thống nhất, hiệu quả và đúng tinh thần của phương thức đánh giá mới.
“Nhà trường sẽ xây dựng quy trình thống nhất, gồm các bước cơ bản: ban hành kế hoạch và hướng dẫn cụ thể; tiếp nhận hồ sơ và minh chứng của học sinh; tổ chức đánh giá, rà soát theo tiêu chí đã công bố; công khai kết quả dự kiến để lấy ý kiến phản hồi; và cuối cùng là quyết định, trao học bổng đúng thời gian quy định.
Trong quá trình này, vai trò của tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm và hội đồng xét học bổng sẽ được phân định rõ ràng nhằm bảo đảm tính khách quan, công bằng.
Nhà trường cũng sẽ cụ thể hóa các tiêu chí trong dự thảo theo hướng phù hợp với phương thức đánh giá mới, kết hợp hài hòa giữa: năng lực chuyên môn và kết quả học tập; quá trình rèn luyện, ý thức học tập và kỷ luật; mức độ tiến bộ, sự bền bỉ trong phấn đấu.
Các tiêu chí sẽ được lượng hóa ở mức cần thiết để tránh cảm tính, đồng thời vẫn bảo đảm đánh giá được toàn diện sự phát triển của học sinh.
Đồng thời, chúng tôi sẽ chú trọng thông tin đầy đủ, kịp thời và dễ hiểu tới phụ huynh và học sinh thông qua nhiều kênh như họp phụ huynh, sinh hoạt lớp, website, fanpage nhà trường và văn bản hướng dẫn chính thức.
Ngoài ra, nhà trường cũng dự kiến thiết lập cơ chế tiếp nhận phản hồi và giải trình trong quá trình triển khai, để kịp thời điều chỉnh những điểm chưa phù hợp, bảo đảm sự đồng thuận và niềm tin của phụ huynh, học sinh”, cô Phạm Thị Thuận chia sẻ.
Trong khi đó, theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Hùng Vương, quy định học bổng khuyến khích học tập được bố trí trong dự toán chi ngân sách địa phương để cấp cho tối thiểu 30% số học sinh chuyên của trường là mức hợp lý và khả thi trong điều kiện hiện nay.
Theo cô Thu, đây là một bước tiến đáng kể so với trước đây, khi nhiều nơi chưa có chính sách hỗ trợ cụ thể. Cách làm này cũng tương đồng với cơ chế xét học bổng ở bậc đại học, nơi học bổng được phân bổ dựa trên kết quả học tập và rèn luyện.
“Khi nghị định được ban hành, nhà trường sẽ xây dựng quy chế riêng, thành lập hội đồng xét duyệt và ban hành các tiêu chí cụ thể, minh bạch để bảo đảm việc xét chọn diễn ra công bằng, khách quan. Việc đánh giá sẽ căn cứ vào kết quả học tập, rèn luyện thực tế của học sinh qua từng năm học.
Nếu chính sách được triển khai đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong công tác phát hiện, bồi dưỡng và khuyến khích học sinh giỏi.
Không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn, chính sách này còn tạo động lực lâu dài cho học sinh phấn đấu, đồng thời thể hiện sự quan tâm thiết thực của Nhà nước đối với công tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai”, lãnh đạo Trường Trung học phổ thông chuyên Hùng Vương nhấn mạnh.
