Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học để lấy ý kiến góp ý từ các địa phương, trường học.
Ngày 27/12/2025, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đăng tải bài viết Phó hiệu trưởng cũng nên giới hạn không quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp ở một trường học của tác giả Hương Giang, bài viết đã nhận được sự quan tâm, đồng tình của nhiều bạn đọc- nhất là những thầy cô đang công tác tại các trường phổ thông.
Bản thân người viết bài cũng đồng tình với quan điểm trong nội dung bài viết trên.
Thực tế cho thấy, hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng chỉ nên đảm nhận chức vụ này không quá 2 nhiệm kỳ/ 1 đơn vị trường học là phù hợp. Đảm nhận quá lâu sẽ phát sinh nhiều vấn đề không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển chung của đơn vị mà uy tín của các chức danh này cũng thường bị “bào mòn” trong mắt của giáo viên, nhân viên trong đơn vị.
Phó hiệu trưởng tại vị quá lâu tại một đơn vị sẽ phát sinh nhiều hạn chế
Theo Điều 11 của dự thảo Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học: “Nhiệm kỳ của hiệu trưởng trường phổ thông là 05 năm. Sau mỗi năm học, hiệu trưởng được giáo viên, nhân sự hỗ trợ giáo dục trong trường góp ý và cấp có thẩm quyền đánh giá theo quy định. Hiệu trưởng công tác tại một trường công lập không quá hai nhiệm kỳ liên tiếp”.
Thế nhưng: “Nhiệm kỳ của phó hiệu trưởng trường phổ thông là 05 năm. Sau mỗi năm học phó hiệu trưởng được hiệu trưởng, giáo viên, nhân sự hỗ trợ giáo dục trong trường góp ý và cấp có thẩm quyền đánh giá theo quy định”.
Điều này cũng đồng nghĩa, nếu như nội dung này của dự thảo được chính thức thông qua thì phó hiệu trưởng có thể làm liên tiếp nhiều nhiệm kỳ ở một trường học.
Nếu như, không giới hạn nhiệm kỳ của phó hiệu trưởng/đơn vị có thể sẽ có trường hợp phó hiệu trưởng đảm nhận chức vụ này vài chục năm cho đến khi về hưu vì không nhiều phó hiệu trưởng được bổ nhiệm lên hiệu trưởng.
Trong khi, không ít phó hiệu trưởng do lịch sử để lại, ở một số địa bàn khó khăn ngày trước vì giáo viên liên tục luân chuyển nên có những nhà giáo chỉ cần là người địa phương, hoặc “bám trụ” ở lại thì được bổ nhiệm làm phó hiệu trưởng.
Thời gian trôi, một khi đã lên rồi thì họ tại vị mãi ở vị trí đó. Những cán bộ quản lý thuộc cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở trước đây thuộc quản lý của ủy ban nhân dân huyện thì hết 2 nhiệm kỳ sẽ được luân chuyển sang các trường lân cận.
Giờ đây, khi thực hiện chính quyền 2 cấp, cán bộ quản lý các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở sẽ do chủ tịch ủy ban nhân dân xã, phường bổ nhiệm, luân chuyển thì việc này càng khó khăn hơn vì số lượng trường cùng cấp ít lại. Vì thế, nếu không giới hạn nhiệm kỳ cho phó hiệu trưởng sẽ xảy ra tình trạng tại vị cho đến khi về hưu.
Một số phó hiệu trưởng hiện nay khá bảo thủ, ngại đổi mới, quản lý phạm vi được phân công như: chuyên môn, ngoài giờ, phổ cập cứ bám mãi theo cái cũ từ hàng chục năm trước nên dẫn đến ức chế cho giáo viên, nhân viên của nhà trường.
Không ít phó hiệu trưởng bảo thủ, chỉ đạo sai nhưng cố chấp. Cấp dưới tham mưu, góp ý thì không cầu thị, rút kinh nghiệm mà tỏ ra trù dập, đe dọa và dùng những lời lẽ trịnh thượng để bảo vệ những quan điểm chưa đúng của mình.
Vì thế, giáo viên họ không phục và chán nản dần. Động lực, tâm huyết cho đơn vị, cho ngành ngày một giảm khi họ làm qua loa theo chỉ đạo, không muốn đóng góp, phản biện gì cho lãnh đạo của mình. Từ đó, đơn vị trường học mất đoàn kết, phe phái, không hướng đến sự phát triển chung cho nhà trường.
Vì sao phó hiệu trưởng nhà trường cũng cần phải luân chuyển như hiệu trưởng?
Thực ra, trong tiến trình đổi mới quản trị nhà trường, vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý vừa có năng lực, vừa có đạo đức, vừa tạo được môi trường sư phạm lành mạnh là yêu cầu then chốt.
Từ thực tiễn hoạt động của nhiều trường phổ thông hiện nay, chúng tôi cho rằng việc giới hạn phó hiệu trưởng tối đa 2 nhiệm kỳ như hiệu trưởng tại cùng một đơn vị là rất cần thiết, xuất phát từ những lý do sau:
Thứ nhất: khi giới hạn không đảm nhận quá 2 nhiệm kỳ sẽ tránh được tình trạng “cá nhân hóa quyền lực” trong nhà trường. Bởi lẽ, phó hiệu trưởng là người trực tiếp quản lý chuyên môn, phân công giáo viên, có tiếng nói trong việc đánh giá thi đua, xét danh hiệu, xử lý kỷ luật.
Nếu giữ vị trí này quá lâu tại một trường, rất dễ hình thành tình trạng quen mặt, quen người, dễ dẫn đến tình trạng ưu ái hoặc định kiến cho một số giáo viên trong trường.
Khi đó, quản lý không còn dựa chủ yếu trên quy định mà dần bị chi phối bởi mối quan hệ cá nhân. Điều này làm suy giảm tính công bằng, khách quan vốn là nền tảng cơ bản trong môi trường giáo dục.
Thứ hai: khi ở quá lâu tại một đơn vị sẽ dễ sinh “tư duy lãnh địa” vì thông thường khi làm việc tại một đơn vị nhiều nhiệm kỳ, họ dễ coi đó là “địa bàn quen thuộc”, dẫn đến tâm lý ngại thay đổi, không muốn người mới, không khuyến khích giáo viên nổi trội.
Điều này vô tình tạo ra sự trì trệ, khiến nhà trường khó tiếp nhận cái mới, khó đổi mới quản lý, phương pháp và tư duy giáo dục.
Thứ ba: một khi quyền lực lâu dài dễ nảy sinh lạm quyền, đâu đó đã xảy ra tình trạng thù vặt, nhớ dai chuyện cũ, xử lý giáo viên theo cảm xúc hơn là theo quy chế.
Trong môi trường sư phạm, điều đó đặc biệt nguy hiểm vì nó tạo ra tâm lý sợ hãi, né tránh, không dám phản biện, không dám đổi mới - đi ngược lại tinh thần giáo dục hiện đại.
Thứ tư: mỗi lãnh đạo, trong đó có phó hiệu trưởng luân chuyển là điều kiện để đổi mới nhà trường. Thực tế cho thấy, mỗi cán bộ quản lý mang theo một phong cách, một tư duy. Khi được giới hạn 2 nhiệm kỳ sẽ tạo cơ hội cho tư duy mới vào trường, giúp kinh nghiệm của người cũ được lan tỏa sang đơn vị khác và tránh việc “đóng khung” mô hình quản lý.
Đây là nguyên lý phổ biến trong quản trị hiện đại và trong hệ thống hành chính nhà nước.
Thứ năm: khi giới hạn nhiệm kỳ cũng là bảo vệ cho phó hiệu trưởng vì ở lâu một vị trí có thể sẽ có những mâu thuẫn tích tụ; áp lực tăng dần; uy tín dễ bị bào mòn trong mắt cấp dưới.
Rời vị trí sau 2 nhiệm kỳ giúp cho phó hiệu trưởng giữ được hình ảnh tốt, tránh rơi vào khủng hoảng uy tín, có cơ hội phát triển ở môi trường mới.
Vì vậy, việc giới hạn phó hiệu trưởng không quá 2 nhiệm kỳ tại một trường không nhằm phủ nhận năng lực cá nhân, mà là một giải pháp quản trị nhằm bảo đảm công bằng, ngăn ngừa lạm quyền, thúc đẩy đổi mới và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh. Đó là việc làm vì nhà trường, vì giáo viên, và vì chính uy tín của phó hiệu trưởng.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
