Theo dự thảo, người đứng đầu cơ sở giáo dục tuyệt đối không được giao, ủy quyền hoặc sử dụng Ban đại diện cha mẹ học sinh để thu hộ các khoản thu của nhà trường, cũng như không được giao thực hiện các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục. Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp nếu để xảy ra vi phạm hoặc biến tướng.
Lãnh đạo một số cơ sở giáo dục cho rằng, việc quy định rõ trách nhiệm của hiệu trưởng cũng như các bên liên quan sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà trường xây dựng kế hoạch cụ thể và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Siết chặt quy định về tài chính, chống lạm thu và trách nhiệm của hiệu trưởng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Phạm Thị Diện - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An (phường Gia Viên, thành phố Hải Phòng) nhận định: Thông tư 55 được ban hành từ năm 2011, đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, góp phần tăng cường sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục học sinh. Tuy nhiên, thực tiễn giáo dục đã có nhiều thay đổi kèm theo một số vấn đề phát sinh trong hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh thời gian qua nên việc ban hành Thông tư mới nhằm cập nhật, điều chỉnh và hoàn thiện các quy định là rất cần thiết.
Cô Diện đánh giá, dự thảo có nhiều điểm mới nổi bật như tăng cường vai trò phối hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường thông qua quy định cụ thể về nội dung và hình thức phối hợp. Những quy định chi tiết này cũng thể hiện rõ hơn trách nhiệm hai chiều giữa gia đình và cơ sở giáo dục, đảm bảo tính toàn diện trong quản lý, giáo dục học sinh trong giai đoạn hiện nay. Từ chăm sóc, nuôi dưỡng; giáo dục đạo đức, lối sống; đảm bảo môi trường giáo dục an toàn, đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn trên môi trường số…
Dự thảo cũng đã bổ sung các hình thức phối hợp linh hoạt, tăng cường ứng dụng công nghệ trong trao đổi thông tin giữa gia đình và nhà trường, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và quản trị hiện đại hiện nay.
Đặc biệt, dự thảo siết chặt quy định về tài chính, chống lạm thu. Các quy định mới thể hiện minh bạch hơn về việc vận động, tiếp nhận và sử dụng các khoản đóng góp, bảo đảm đúng nguyên tắc tự nguyện, công khai. Đồng thời đề cao tính minh bạch, dân chủ và trách nhiệm giải trình. Hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ được yêu cầu công khai hơn, có sự giám sát rõ ràng, góp phần tạo niềm tin cho phụ huynh và xã hội.
Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An đánh giá cao quy định trong dự thảo Thông tư về việc người đứng đầu cơ sở giáo dục không được giao, ủy quyền cho Ban đại diện cha mẹ học sinh thu hộ các khoản thu của nhà trường, cũng như không được giao thực hiện các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của nhà trường. Đây là một quy định rất cần thiết và mang tính “chấn chỉnh” mạnh mẽ bởi trong thời gian vừa qua, ở một số nơi vẫn còn xảy ra tình trạng lạm dụng vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh để thực hiện các khoản thu chưa đúng quy định.
Thực tế tại nhà trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh thời gian qua đã phát huy khá tốt vai trò phối hợp với nhà trường trong các hoạt động giáo dục, hỗ trợ học sinh và phản ánh ý kiến của phụ huynh như phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động trải nghiệm, văn hóa – văn nghệ, thể dục thể thao cho học sinh.
Tuyên truyền, vận động phụ huynh phối hợp với nhà trường trong quản lý, giáo dục học sinh, đặc biệt là giáo dục đạo đức, ý thức học tập. Hỗ trợ, động viên học sinh có hoàn cảnh khó khăn; phối hợp trong công tác khuyến học, khuyến tài. Tham gia đóng góp ý kiến xây dựng môi trường giáo dục, phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cha mẹ học sinh tới nhà trường.
Tuy nhiên, cô Diện cũng chỉ ra một số bất cập cần được khắc phục như việc một số phụ huynh còn hiểu chưa đúng, dẫn đến việc Ban đại diện cha mẹ học sinh can thiệp vào hoạt động chuyên môn hoặc công tác quản lý của nhà trường (đề nghị xếp lớp, phân công giáo viên chủ nhiệm ).
Có lớp, việc lựa chọn thành viên Ban đại diện chưa thực sự đảm bảo tính tiêu biểu, dẫn đến việc phản ánh ý kiến chưa đầy đủ, khách quan. Một số Ban đại diện chưa phát huy hết vai trò cầu nối, còn thụ động, chưa chủ động đề xuất các giải pháp phối hợp giáo dục hiệu quả.
Trong khi đó, đại diện ban giám hiệu một trường học tại phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng khẳng định: Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT sau 15 năm áp dụng đến nay đã bộc lộ 1 số điểm chưa phù hợp với thực tế. Do đó, việc thay thế Thông tư 55 là cần thiết. Điểm đổi mới tác động trực tiếp đến hoạt động của các nhà trường là việc cá nhân hóa trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu và quy định danh mục cấm chi cụ thể với các khoản đóng góp tự nguyện. Điều này tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng giúp nhà trường chủ động trong công tác quản lý, loại bỏ những "điểm mờ" trong quản trị tài chính, xây dựng mối quan hệ đồng hành giữa nhà trường và phụ huynh học sinh.
"Việc quy trách nhiệm trực tiếp cho hiệu trưởng nếu giao Ban đại diện cha mẹ học sinh thu hộ các khoản thu của nhà trường hoặc để xảy ra vi phạm là hoàn toàn đúng đắn. Thực tế, Ban đại diện cha mẹ học sinh luôn hỗ trợ rất tích cực và luôn đồng hành với nhà trường trong mọi hoạt động giáo dục. Quy định mới sẽ giúp phát huy chức năng đồng hành, phối kết hợp giữa nhà trường và cha mẹ học sinh", vị này chia sẻ.
Quy định rõ việc quản lý, sử dụng khoản hỗ trợ tự nguyện
Dự thảo quy định hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh được bảo đảm bằng khoản hỗ trợ tự nguyện của cha mẹ học sinh, sự hỗ trợ của cơ quan, tổ chức, cá nhân và các nguồn hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.
Đặc biệt, việc tiếp nhận khoản hỗ trợ tự nguyện phải bảo đảm được thực hiện trên cơ sở tự nguyện; không ép buộc, không vận động mang tính áp đặt; không quy định mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu hoặc dưới bất kỳ hình thức nào làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp của cha mẹ học sinh; Không gắn việc hỗ trợ với việc đánh giá, xếp loại, khen thưởng, kỷ luật, kết quả học tập, rèn luyện hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người học và cha mẹ học sinh.
Dự thảo cũng liệt kê cụ thể danh mục cấm chi của khoản hỗ trợ này, bao gồm: không chi cho nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của ngân sách/nhà trường; không chi đầu tư, mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị; không chi cho hoạt động quản lí, điều hành và chuyên môn của trường.
Đánh giá về nội dung này, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An bày tỏ: Những quy định mới trong dự thảo liên quan đến việc quản lý và sử dụng kinh phí của Ban đại diện cha mẹ học sinh khá phù hợp. Trước đây, dù Thông tư 55 đã quy định nguyên tắc thu – chi phải tự nguyện, công khai và không được lạm thu, nhưng trên thực tế vẫn tồn tại những cách hiểu chưa thống nhất, dẫn đến việc vận dụng chưa đúng, đôi khi phát sinh những khoản thu chưa phù hợp.
Dự thảo lần này đã quy định rõ các danh mục cấm chi như: không chi cho các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của nhà trường hoặc ngân sách; không chi cho đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị; không chi cho hoạt động quản lý, chuyên môn của nhà trường. Đồng thời, việc nghiêm cấm quy định mức đóng góp bình quân, tối thiểu và tuyệt đối không gắn với đánh giá, xếp loại học sinh là những điểm mới rất tiến bộ và nhân văn, góp phần bảo vệ quyền lợi của phụ huynh và học sinh.
Theo cô Diện, để bảo đảm các khoản đóng góp (nếu có) thực sự minh bạch, tự nguyện và đúng quy định, các nhà trường cần quan tâm một số nội dung như: Tăng cường công khai, minh bạch về mục đích, nội dung, dự toán và quyết toán các khoản vận động.
Tuyệt đối không đưa ra mức bình quân, không “ấn định ngầm”, không gợi ý gây áp lực; tôn trọng quyền lựa chọn của từng phụ huynh. Phát huy vai trò giám sát của chính phụ huynh để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh sai phạm. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để công khai thu – chi, tạo sự thuận tiện và dễ giám sát.
Từ thực tiễn quản lý, cô Diện đề xuất thêm, về việc tiếp nhận và sử dụng các khoản hỗ trợ tự nguyện, cần bổ sung hướng dẫn cụ thể về quy trình thực hiện từ khâu đề xuất, thống nhất, tiếp nhận, sử dụng đến công khai. Cần quan tâm hơn đến công tác tập huấn, hướng dẫn triển khai sau khi Thông tư được ban hành.
Còn theo đại diện ban giám hiệu một trường học tại phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng, để đảm bảo tính tự nguyện của khoản hỗ trợ, mỗi nhà trường phải áp dụng nguyên tắc "3 không": Không cào bằng – Không ấn định mức tối thiểu – Không gắn đóng góp với việc đánh giá học sinh. Công tác xã hội hoá giáo dục phải thực hiện đúng theo Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT ngày 3/8/2018 quy định về tài trợ cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
Theo vị này, thực tế, nhà trường gặp rất nhiều khó khăn khi sự kết nối giữa nhà trường và phụ huynh chỉ dừng lại ở các cuộc họp định kỳ hoặc khi học sinh xảy ra sự cố. Những nội dung mới của dự thảo chính là căn cứ để hiệu trưởng thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên, phân định rõ quyền hạn và nghĩa vụ của gia đình trong việc cùng nhà trường theo dõi, rèn luyện kỹ năng và nâng cao sức khỏe tâm lý cho học sinh.
"Từ thực tiễn quản lý, chúng tôi mong Thông tư khi ban hành cần cụ thể hoá thật rõ các quy định để nhà trường và cha mẹ học sinh thực hiện, tạo sự đồng thuận, thống nhất cao, cùng chăm lo cho sự nghiệp trồng người”, đại diện ban giám hiệu một trường học tại phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng nhấn mạnh.
Ở góc độ phụ huynh, chị Đào Thị Phượng (38 tuổi ở phường An Biên, thành phố Hải Phòng) cho rằng một trong những vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là quy định nhằm ngăn chặn tình trạng Ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra vận động hoặc thu các khoản không đúng quy định.
"Theo tôi, nhà trường và Ban đại diện cần công khai rõ mục đích, căn cứ pháp lý và tính chất của từng khoản thu. Mọi khoản đóng góp phải thực sự tự nguyện và không gây áp lực đối với phụ huynh.
Thực tế, tôi từng chứng kiến nhiều trường hợp phụ huynh cảm thấy khó từ chối một số khoản đóng góp dù được thông báo là tự nguyện. Điều này đôi khi tạo áp lực tâm lý và dẫn đến những ý kiến trái chiều trong phụ huynh", chị Phượng nhận định.
Theo chị Phượng, việc cấm chi mua sắm cơ sở vật chất cho nhà trường được đưa vào dự thảo, nhưng ranh giới giữa trang thiết bị của trường và đồ dùng phục vụ riêng cho lớp học đôi khi vẫn có điểm mờ. Nếu không có hướng dẫn kiểm tra chi tiết, tình trạng vận động mua điều hòa, tivi, rèm cửa dưới danh nghĩa tự nguyện hỗ trợ học sinh trong lớp vẫn có nguy cơ biến tướng.
"Theo tôi, Ban đại diện cha mẹ học sinh nên tập trung vào vai trò kết nối giữa gia đình và nhà trường, hỗ trợ các hoạt động giáo dục, nắm bắt ý kiến phụ huynh, phối hợp chăm lo cho học sinh và xây dựng môi trường học tập tích cực.
Mọi hoạt động của Ban đại diện cần được thông báo công khai tới toàn thể phụ huynh, từ kế hoạch hoạt động, nội dung triển khai đến các khoản thu chi phát sinh. Thông tin cần được cập nhật thường xuyên và tạo điều kiện để phụ huynh tham gia giám sát. Các quy định nên được diễn giải bằng những ví dụ cụ thể để tránh cách hiểu khác nhau. Đồng thời cần tăng cường công tác hướng dẫn, tập huấn và kiểm tra việc thực hiện để bảo đảm Thông tư sau khi ban hành được áp dụng thống nhất và hiệu quả trong thực tế.
Tôi kỳ vọng Thông tư mới sẽ khắc phục tình trạng lạm thu, hạn chế các khoản đóng góp không đúng quy định và giúp xác định rõ trách nhiệm của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Qua đó tạo sự công bằng, minh bạch và tăng niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường", chị Phượng bày tỏ.
