Nhằm đẩy mạnh và hướng dẫn công tác sắp xếp mạng lưới và thực hiện thí điểm một số mô hình đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Kế hoạch 1186/KH-BGDĐT và Công văn 4054/BGDĐT-GDPT gửi Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố và đơn vị chức năng liên quan.
Khi tiến hành sắp xếp, đội ngũ dôi dư sau sáp nhập được bố trí ra sao là điều nhiều người quan tâm. Trong đó, hiệu trưởng, hiệu phó, nhân viên hỗ trợ nhiều trường sẽ bị dôi dư sau khi sắp xếp, sáp nhập trường học. Theo một số đại biểu Quốc hội cùng đại diện phòng văn hoá - xã hội, để sử dụng hiệu quả các cán bộ quản lý dôi dư sau quá trình sắp xếp, cần những phương án linh hoạt dựa trên nguyện vọng và nhu cầu thực tế.
Nên tiếp tục sử dụng đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư ngay trong ngành giáo dục
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Dương Minh Anh - Trưởng phòng, Phòng Văn hóa - Xã hội, Ủy ban nhân dân phường Nguyệt Viên (tỉnh Thanh Hóa) cho biết, việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn đang trong quá trình xây dựng phương án nên chưa có quyết định chính thức về việc bố trí đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư, song địa phương sẽ xây dựng phương án phù hợp để phát huy năng lực của từng cá nhân, phù hợp với hướng dẫn của tỉnh và Sở Nội vụ.
Theo ông Minh Anh, phương án bố trí cần dựa trên năng lực chuyên môn, sở trường và nguyện vọng của từng người để đạt hiệu quả cao nhất. Trước hết, việc tận dụng đội ngũ cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm để phụ trách công tác giáo dục tại Phòng Văn hóa - Xã hội cấp xã, phường là phương án tốt.
Hiện nay, nhiều địa phương chưa có cán bộ chuyên trách về giáo dục, phần lớn vẫn kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Vì vậy, việc điều động hoặc biệt phái những cán bộ quản lý có chuyên môn về làm công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tham mưu, chỉ đạo và hỗ trợ các nhà trường trên địa bàn.
Trong khi đó, với những hiệu trưởng, phó hiệu trưởng vẫn mong muốn gắn bó với nghề dạy học, việc trở lại giảng dạy cũng là lựa chọn phù hợp tạo nhiều điều kiện để đội ngũ nhà giáo phát huy năng lực.
Đề cập đến tiêu chí lựa chọn đội ngũ sau sắp xếp, Trưởng phòng, Phòng Văn hóa - Xã hội, Ủy ban nhân dân phường Nguyệt Viên cho rằng, quá trình này cần được thực hiện công khai, minh bạch, dựa trên trình độ, năng lực chuyên môn, sức khỏe, độ tuổi và khả năng cống hiến.
Đối với những trường hợp đủ điều kiện nghỉ hưu hoặc nghỉ theo chế độ, quyền lợi sẽ được bảo đảm theo các quy định hiện hành, trong đó có chính sách tại Nghị định số 154/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về tinh giản biên chế. Ông Minh Anh bày tỏ tin tưởng Nhà nước sẽ tiếp tục có các chính sách phù hợp để bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ cán bộ quản lý chịu tác động từ quá trình sắp xếp.
Theo Công văn số 4054/BGDĐT-GDPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc sắp xếp cơ sở giáo dục gắn với tinh gọn đầu mối quản lý, cơ cấu lại đội ngũ, “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy” thực hiện thí điểm mô hình một trường chính, có các phân hiệu, điểm trường; hợp nhất các đầu mối quản lý để hình thành các cơ sở giáo dục có quy mô lớn.
Liên quan đến vấn đề này, ông Minh Anh cho rằng việc hình thành các trường có quy mô lớn hơn sẽ góp phần khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ giữa các cơ sở, đặc biệt ở những môn học đặc thù như Tin học, Nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật),... cũng như đội ngũ kế toán, văn thư, nhân viên hành chính.
Việc tổ chức thành các phân hiệu trong cùng một trường sẽ tạo điều kiện để điều phối nhân lực linh hoạt, hỗ trợ lẫn nhau trong công tác giảng dạy và quản lý, đồng thời tạo động lực thi đua, nâng cao chất lượng giáo dục. Theo ông, khi bộ máy đi vào ổn định, điều quan trọng nhất vẫn là tinh thần cống hiến của mỗi cán bộ, giáo viên.
Trong bối cảnh tỉnh Thanh Hóa vẫn đang thiếu giáo viên ở nhiều môn học và sẽ có thêm nhiều trường hợp nghỉ hưu trong thời gian tới, việc sắp xếp đội ngũ sẽ từng bước đạt được sự cân đối, hợp lý, đúng với chủ trương tinh gọn nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả hoạt động của ngành giáo dục", Trưởng phòng, Phòng Văn hóa - Xã hội, Ủy ban nhân dân phường Nguyệt Viên nhận định.
Trong khi đó, theo Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh - Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, phương án phù hợp nhất là tiếp tục sử dụng đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư ngay trong ngành giáo dục, bởi đây là lĩnh vực họ có kinh nghiệm, chuyên môn và có thể phát huy giá trị cao nhất.
Giáo dục hiện đang bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ với việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học và quản lý, đổi mới kiểm tra, đánh giá, kiểm định chất lượng, xây dựng trường học hạnh phúc, phát triển giáo dục STEM và năng lực số cho học sinh. Đây đều là những nhiệm vụ đòi hỏi đội ngũ có năng lực quản trị chuyên sâu.
Trong khi đó, tại nhiều địa phương, các phòng văn hoá - xã hội lại đang thiếu những cán bộ có kinh nghiệm để hướng dẫn, hỗ trợ các nhà trường triển khai những nhiệm vụ mới. Đây là một nghịch lý khi ngành giáo dục đang thiếu nhân lực làm công tác quản trị hệ thống nhưng lại đứng trước nguy cơ để đội ngũ cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm trở thành "dôi dư".
Từ thực tế đó, Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu bổ sung một số vị trí việc làm mới phù hợp với yêu cầu phát triển của giáo dục hiện đại như chuyên gia quản trị trường học, chuyên gia chuyển đổi số giáo dục, chuyên gia kiểm định và bảo đảm chất lượng, chuyên gia phân tích dữ liệu giáo dục, điều phối viên cụm trường hoặc cố vấn phát triển nhà trường.
“Tôi cho rằng, mục tiêu của việc sắp xếp trường học không phải là giảm cho được số lượng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, mà là xây dựng một hệ thống giáo dục tinh gọn nhưng quản trị hiệu quả hơn. Vì vậy, điều cần giải quyết không phải là "xử lý người dôi dư" mà là "tái phân bổ nguồn lực quản lý".
Nếu chúng ta chỉ nhìn bài toán dưới góc độ biên chế thì sẽ rất dễ dẫn đến tư duy cắt giảm. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ phát triển nguồn nhân lực thì đây lại là cơ hội để hình thành một đội ngũ chuyên gia quản trị giáo dục có thể hỗ trợ cả hệ thống”, Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh đề xuất.
Phương án sắp xếp cán bộ dôi dư phải linh hoạt theo từng đối tượng
Cùng chia sẻ quan điểm về vấn đề này, bà Tăng Thị Ngọc Mai - Đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, điều quan trọng không phải là giải quyết số lượng cán bộ dôi dư bằng một phương án duy nhất mà cần xây dựng nhiều kịch bản phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Theo bà Ngọc Mai, đối với những cán bộ có nguyện vọng nghỉ theo chế độ cần được tạo điều kiện để họ hưởng đầy đủ chính sách; còn những người mong muốn tiếp tục công tác thì phải được bố trí công việc phù hợp với năng lực và sở trường.
Đối với phương án điều động cán bộ quản lý dôi dư về công tác tại Phòng Văn hóa - Xã hội cấp xã, bà cho rằng, công tác quản lý nhà nước ở cấp xã đòi hỏi những yêu cầu rất khác so với quản trị trường học, từ năng lực tham mưu, khả năng phối hợp đến uy tín trong công tác, do đó việc bố trí cán bộ phải căn cứ vào tiêu chuẩn, năng lực thực tế của từng người, thay vì chỉ sắp xếp theo hướng cơ học.
Để quá trình sắp xếp, sáp nhập trường học diễn ra hiệu quả, khâu chuẩn bị về đội ngũ quản lý cần được đặt lên hàng đầu. Theo đó, khi nhiều trường được hợp nhất, quy mô quản trị sẽ lớn hơn rất nhiều, đòi hỏi hiệu trưởng phải được đào tạo bài bản về năng lực quản trị, phân cấp quản lý, quản lý tài chính cũng như điều hành các điểm trường.
Không những vậy, việc bồi dưỡng đội ngũ, các quy định về phân quyền, phân cấp, cơ chế tài chính và trách nhiệm của từng vị trí cũng cần được quy định rõ trong các văn bản pháp luật để các nhà trường có căn cứ thực hiện thống nhất.
“Điều quan trọng nhất để tạo sự đồng thuận là phải làm rõ mục tiêu và cơ sở khoa học của việc sáp nhập. Các cơ quan quản lý cần tuyên truyền đầy đủ để đội ngũ cán bộ, giáo viên hiểu vì sao phải thực hiện chủ trương này, đồng thời ban hành hệ thống tiêu chí minh bạch trong việc lựa chọn, bố trí nhân sự sau sáp nhập.
Phải có một thước đo chung để mọi người chấp nhận, nếu mỗi nơi làm một kiểu thì rất dễ phát sinh mâu thuẫn và khiếu kiện", nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long) nêu quan điểm.
Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh cũng cho rằng, việc bố trí đội ngũ cán bộ quản lý sau sắp xếp cần thay đổi tư duy từ "sắp xếp con người theo vị trí" sang "bố trí vị trí theo năng lực con người". Đây là nguyên tắc cốt lõi của quản trị nguồn nhân lực hiện đại, giúp phát huy tối đa năng lực của mỗi cá nhân thay vì chỉ giải quyết bài toán dôi dư.
Vị đại biểu cho rằng việc lựa chọn cán bộ từng giữ vị trí quản lý, chuyển sang làm chuyên gia hay đảm nhiệm công việc khác cần dựa trên các tiêu chí khách quan như năng lực chuyên môn, kết quả quản trị, thành tích công tác, khả năng đổi mới, ứng dụng công nghệ, uy tín nghề nghiệp và mức độ đóng góp cho sự phát triển của nhà trường, thay vì chỉ căn cứ vào thâm niên hoặc thời điểm bổ nhiệm. Đồng thời, quá trình sắp xếp phải được thực hiện công khai, minh bạch, với tiêu chí rõ ràng để tạo sự đồng thuận và bảo đảm mọi cán bộ đều được đánh giá công bằng.
“Bên cạnh các chính sách về tiền lương, chế độ, điều quan trọng hơn là phải tạo được con đường phát triển nghề nghiệp mới cho đội ngũ này. Một cán bộ quản lý sẽ dễ chấp nhận thay đổi nếu họ thấy rằng mình vẫn được trọng dụng, vẫn được giao những nhiệm vụ có ý nghĩa và vẫn có cơ hội tiếp tục cống hiến”, Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng chia sẻ.
