Thời gian vừa qua, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam nhận được một số băn khoăn của lãnh đạo cơ sở giáo dục, chuyên gia liên quan việc triển khai dạy và học ngoại ngữ, trong đó có dạy tiếng Anh để thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ trong trường học.
Theo đó, nhiều phản ánh băn khoăn, Kế hoạch số 28/KH-UBND ngày 23/01/2019 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội về việc dạy và học ngoại ngữ trong các trường phổ thông, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên trên địa bàn Thành phố Hà Nội đến năm 2025 (theo Quyết định số 2080/QĐ-TTg ngày 22/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017 - 2025) đến nay đã hết thời gian thực hiện.
Trong khi đó, Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” và Quyết định số 2732/QĐ-TTg ngày 16/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025-2035”, định hướng đến năm 2045” tiếp tục xác định mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nhằm thúc đẩy việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Trong đó, về việc tổ chức thực hiện, đề án nêu trách nhiệm của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương: "Xây dựng chương trình, đề án, kế hoạch cụ thể hoá các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của Đề án để chỉ đạo, triển khai thực hiện ở địa phương. Hằng năm, căn cứ nhu cầu và kế hoạch triển khai Đề án, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm bố trí nguồn ngân sách địa phương để thực hiện Đề án bảo đảm theo đúng quy định của pháp luật.
Khuyến khích xã hội hóa trong đầu tư dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh; có chính sách ưu đãi, đề xuất điều chỉnh quy định để các nhà đầu tư có điều kiện tham gia phát triển dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh trên địa bàn. Tổ chức tuyên truyền các chủ trương, cơ chế, chính sách thúc đẩy việc dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh; biểu dương, khen thưởng các doanh nghiệp, nhà đầu tư tích cực trong việc thực hiện xã hội hóa."
Quyết định 2372 ngày 16/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025 - 2035, định hướng đến năm 2045 cũng nêu rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Qua tìm hiểu và ghi nhận, nhiều ý kiến của người trong cuộc mong thành phố Hà Nội sớm có các hướng dẫn cụ thể về các nội dung trên để tránh "khoảng trống" về hướng dẫn gây lúng túng cho các nhà trường trong tổ chức dạy và học ngoại ngữ.
Theo ghi nhận của phóng viên, nhìn chung các nhà trường đều mong muốn sớm có hướng dẫn kế thừa Kế hoạch số 28 nhằm duy trì và phát triển các hoạt động dạy học ngoại ngữ, đặc biệt là các chương trình làm quen, bổ trợ và tăng cường.
Đồng thời, bảo đảm tính liên tục, minh bạch và đạt chất lượng cao trong dạy và học ngoại ngữ, góp phần thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045.
Thiếu cơ sở triển khai khiến hoạt động tăng cường ngoại ngữ có thể bị gián đoạn
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, một hiệu trưởng trường tiểu học ở Hà Nội cho biết, mỗi nhà trường đều có những đặc thù riêng trong tổ chức dạy và học ngoại ngữ. Toàn bộ hoạt động dạy và học ngoại ngữ đều được báo cáo đầy đủ theo quy định. Tuy nhiên, khi Kế hoạch số 28 hết thời hạn thực hiện, nhà trường vẫn đang chờ chỉ đạo từ các cấp quản lý để có căn cứ triển khai trong thời gian tới.
“Trước đây, mọi nội dung triển khai liên quan đến dạy và học ngoại ngữ đều phải được Sở phê duyệt. Các vấn đề về tài chính cũng sẽ được báo cáo phòng tài chính, và chỉ khi được chấp thuận đầy đủ thì nhà trường mới tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, hiện Kế hoạch số 28 hết thời gian thực hiện nên nhà trường khá loay hoay.
Mong muốn của nhà trường là sớm có hướng dẫn cụ thể, thống nhất để triển khai đồng bộ, đúng quy định. Từ đó, giúp nhà trường có thể yên tâm thực hiện tổ chức các chương trình dạy và học ngoại ngữ tăng cường”, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ.
Cũng theo vị hiệu trưởng, việc phải dừng hoạt động trong dạy và học ngoại ngữ tăng cường trong nhà trường sẽ dẫn đến những hệ lụy. Đơn cử như học sinh đang theo lộ trình cam kết trước đó sẽ bị ảnh hưởng hoặc giảm sút kỹ năng nghe - nói; phụ huynh phải tìm kiếm các khóa học thay thế bên ngoài với mức giá cao hơn.
Từ góc nhìn của giáo viên, cô Nguyễn Thị Lan Anh – Giáo viên tiếng Anh, Tổ trưởng chuyên môn bộ môn tiếng Anh, Trường Tiểu học Trưng Vương (Hà Nội) cho rằng, việc sớm ban hành văn bản hướng dẫn mới, kế thừa Kế hoạch số 28 là hết sức cần thiết. Bởi, hiện nay, nhiều trường đang lo lắng vì chưa rõ định hướng triển khai trong thời gian tới ra sao do thiếu hướng dẫn cụ thể để thống nhất thực hiện, dẫn đến nguy cơ mỗi nơi làm một kiểu trong dạy và học ngoại ngữ tăng cường, bổ trợ.
Với kinh nghiệm giảng dạy tiếng Anh hơn 30 năm, cô Lan Anh cho rằng, văn bản hướng dẫn mới cần bám sát điều kiện triển khai tại cơ sở, làm rõ một số nội dung trọng tâm. Trong đó, nên quy định cụ thể mức độ nhà trường được phép phối hợp với các trung tâm ngoại ngữ; tiêu chí lựa chọn trung tâm; cách thức tổ chức các tiết học tăng cường, hoạt động có giáo viên nước ngoài tham gia giảng dạy cũng như mô hình câu lạc bộ phù hợp với từng đối tượng học sinh.
Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến thu, chi cũng cần được xây dựng một cách minh bạch, rõ ràng để các trường và giáo viên yên tâm triển khai, đồng thời tạo sự đồng thuận từ phía phụ huynh.
“Nếu có khung tham chiếu rõ ràng, các nhà trường sẽ có căn cứ chung để tổ chức thực hiện, qua đó bảo đảm tính minh bạch và đồng bộ giữa các đơn vị”, cô Lan Anh bày tỏ.
Việc chưa có kế hoạch, nghị quyết mức thu liên quan đang khiến các nhà trường lúng túng trong triển khai, đặc biệt là khi muốn tổ chức các hoạt động tăng cường tiếng Anh hoặc phối hợp với trung tâm.
Theo cô Lan Anh, việc lựa chọn đơn vị phối hợp khi chưa có tiêu chí cụ thể dễ dẫn tới tình trạng chất lượng không đồng đều. Đồng thời, nếu thiếu sự thống nhất chung, mỗi trường triển khai theo một cách khác nhau sẽ khiến phụ huynh có tâm lý so sánh, băn khoăn, ảnh hưởng đến niềm tin và sự đồng thuận. Do đó, cô Lan Anh mong muốn Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chủ động tham mưu, ban hành cơ chế hướng dẫn tạm thời.
“Đối với giáo viên, việc thiếu định hướng rõ ràng cũng khiến nhiều thầy cô không khỏi lo lắng khi tổ chức các hoạt động chuyên môn: như chương trình có được phép triển khai hay không, có đúng quy định hay không, việc bố trí giáo viên nước ngoài hay các chương trình hỗ trợ từ trung tâm sẽ được triển khai như thế nào. Chính vì thế, việc có hướng dẫn cụ thể, giáo viên sẽ yên tâm tập trung vào chuyên môn giảng dạy hơn.
Nguyện vọng của giáo viên chúng tôi là sớm có văn bản hướng dẫn để có thể triển khai đồng bộ ngay từ năm học mới, bảo đảm môi trường học tập ngoại ngữ ổn định, minh bạch và chất lượng cho học sinh”, cô Lan Anh chia sẻ.
Kiến nghị sớm ban hành hướng dẫn mới
Cùng chia sẻ, cô Ngọc Thị Hoa - nguyên Chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo Hoàn Kiếm (sau sắp xếp là Phòng Văn hoá - Xã hội phường Hoàn Kiếm) bày tỏ băn khoăn khi Kế hoạch số 28 đã hết thời hạn thực hiện trong khi chưa có văn bản thay thế.
Cô Hoa khẳng định sự cần thiết của việc ban hành văn bản hướng dẫn mới. Bởi khi có kế hoạch cụ thể, các trường sẽ tự tin hơn và có căn cứ rõ ràng để triển khai.
“Nếu có định hướng kịp thời từ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội thì sẽ giúp các nhà trường tháo gỡ đáng kể những khó khăn hiện nay. Thực tế, hiện nay các trường dù có thể căn cứ vào các quy định trong Luật Giáo dục, Nghị định số 24/2021/NĐ-CP, Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐ,... để chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế, nhưng vẫn e ngại do thiếu hướng dẫn cụ thể từ cơ quan quản lý địa phương, nhất là trong bối cảnh trước đây đã có Kế hoạch số 28 làm căn cứ. Do đó, nếu có một khung hướng dẫn chung từ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội thì các trường sẽ yên tâm hơn, đồng thời có điều kiện chuẩn bị tốt cho năm học mới”, cô Hoa chia sẻ.
Theo cô Hoa, việc sớm ban hành kế hoạch mới vừa để triển khai các chính sách của Nhà nước, vừa góp phần giải quyết bài toán thiếu hụt đội ngũ và nguồn lực trong dạy học ngoại ngữ hiện nay. Trong đó, kế hoạch mới cần kế thừa Kế hoạch số 28, đồng thời tiếp nối các chủ trương, chính sách, cùng các quy định liên quan đến dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Phân tích sâu hơn, Công văn số 3818/BGDĐT-GDTH của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 31/7/2023 về việc hướng dẫn tổ chức dạy học các môn Ngoại ngữ 1 cấp Tiểu học cũng đã nêu rõ: “Khuyến khích các cơ sở giáo dục thực hiện xã hội hóa theo tinh thần tự nguyện trong dạy học ngoại ngữ bằng các hình thức linh hoạt, phù hợp với thực tiễn tại địa phương để tăng thời lượng và tạo môi trường đa dạng trong dạy học nâng cao chất lượng môn ngoại ngữ như dạy học ngoại ngữ qua các chủ đề Toán và Khoa học”. Theo cô Hoa, điều này được hiểu là cho phép các trường chủ động trong giảng dạy tiếng Anh ở tiểu học, tuy nhiên ở cấp thành phố vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể để tổ chức thực hiện thống nhất.
Cô Hoa nhấn mạnh đến mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai theo Quyết định 2371 của Thủ tướng Chính phủ. Nhưng để hiện thực hóa mục tiêu này cần có lộ trình phù hợp, bởi đề án dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2045 đặt ra yêu cầu cao như việc giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh. Điều này đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải có năng lực ngoại ngữ, trong khi thực tế nguồn nhân lực hiện nay chưa đáp ứng. Ngay cả giáo viên tiếng Anh ở lớp 1, lớp 2 cũng chưa đủ chứ chưa kể đến việc đào tạo giáo viên các môn khác dạy bằng tiếng Anh. Nên nếu có yêu cầu giáo viên tiểu học dạy bằng tiếng Anh ngay từ năm học 2026–2027, theo cô Hoa là chưa phù hợp với thực tiễn.
Do đó, cô Hoa cho rằng xã hội hóa là giải pháp mang tính tất yếu trong giai đoạn hiện nay. Việc huy động các nguồn lực bên ngoài sẽ giúp bổ sung đội ngũ giáo viên còn thiếu, đặc biệt là giáo viên nước ngoài. Từ đó, tạo môi trường sử dụng tiếng Anh trong nhà trường. Đồng thời, các đơn vị phối hợp có thể cung cấp giáo viên dạy tiếng Anh, hoặc giảng dạy các môn như Toán, Khoa học bằng tiếng Anh ở cấp tiểu học và trung học. Hơn nữa, không phải ban giám hiệu hay giáo viên nào cũng có chuyên môn và năng lực kết nối với đối tác quốc tế, mời được các thầy cô người nước ngoài về trường giảng dạy. Chưa kể, các trường cũng không có đủ thẩm quyền pháp lý để thực hiện các thủ tục liên quan đến lao động người nước ngoài.
Nhấn mạnh thêm về nội dung này, cô Lan Anh cũng cho rằng, hoạt động xã hội hóa trong dạy học ngoại ngữ là rất quan trọng và mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Các chương trình bổ trợ, câu lạc bộ, hoạt động giao lưu giúp học sinh có thêm môi trường sử dụng tiếng Anh ngoài giờ học chính khóa, từ đó hình thành phản xạ ngôn ngữ, tăng sự tự tin và hứng thú trong học tập. Đồng thời, giáo viên cũng được tiếp cận thêm học liệu, thiết bị dạy học, có cơ hội tổ chức hoạt động trải nghiệm, mời chuyên gia nước ngoài chia sẻ phương pháp giảng dạy. Qua đó, giảm áp lực trong quá trình lên lớp và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên.
