Đây là một số hiểu lầm phổ biến nhất về hướng tiếp cận giáo dục tiên tiến, phổ biến trên thế giới.
Khảo sát trên cho thấy một số hiểu lầm phổ biến vẫn còn tồn tại trong giáo viên về HTQC. Trong đó, có tới hơn 60% giáo viên cho rằng HTQC đòi hỏi sử dụng đồ chơi thường xuyên; 80% cho rằng tích hợp HTQC gây mất thời gian; hơn 60% cho rằng học sinh cần ngồi yên và giữ im lặng để tập trung học tập, lo ngại HTQC gây ồn ào, ảnh hưởng tới các lớp xung quanh. Cũng tồn tại suy nghĩ rằng HTQC đơn giản là tổ chức thật nhiều hoạt động chơi.
Đầu tiên, một hiểu lầm phổ biến là HTQC cần chuẩn bị phức tạp. Theo chuyên gia của dự án PlayHi - VVOB, một số hoạt động thật sự cần nhiều đồ dùng và cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, như chiếc hộp bí mật, tham quan phòng trưng bày, học qua trạm… có mức độ chuẩn bị đồ dùng đa dạng, trực quan, như đồ chơi, đồ vật thật. Giấy A0, bút màu, thẻ nhớ… cũng là những học cụ cần thiết.
Ngoài ra, nhiều thầy cô chuẩn bị hình dán, phần thưởng nhằm khuyến khích học sinh. Có những tiết học, giáo viên cùng học sinh đã thuê phục trang và chuẩn bị đạo cụ để tổ chức 10 phút diễn kịch. Dù tạo ra sự hứng khởi, những chuẩn bị này có thể trở thành cầu kỳ, tốn kém.
Hiểu lầm thứ hai là HTQC tốn thời gian và ồn ào. Một số kỹ thuật trong HTQC cần đầu tư thời gian tổ chức, như mảnh ghép, phòng tranh, sân khấu hóa. Có trường hợp, giáo viên có thể mất tới 20-25 phút để hướng dẫn những hoạt động này. Có những hoạt động đẩy nhiệt lượng lớp học lên cao, ví dụ khi có sự cạnh tranh hay cổ vũ đội thi, dẫn đến lớp học náo nhiệt, ồn ã.
Khi còn giữ những hiểu lầm trên, các chuyên gia quan sát một số tiết học, giáo viên tổ chức đến 4, 5 hoạt động trong thời gian chỉ 35 đến 40 phút. Việc tổ chức sát nhau và dồn dập dẫn đến cả cô và trò đều mất nhiều năng lượng.
Thực tế, học thông qua chơi không đòi hỏi sự phức tạp. Những kỹ thuật và hoạt động kể trên có giá trị và hiệu quả nhất định, để giờ học phát huy mạnh mẽ, giúp đạt được mục tiêu học tập.
Tinh thần cốt lõi, mục tiêu và lợi ích cụ thể của HTQC không nằm ở sự “cầu kỳ” của học cụ, thời lượng dài ngắn, hay sự náo nhiệt, thay đổi hoạt động liên tục. Đây không phải là tiêu chí đánh giá mức độ hiệu quả của HTQC.
Theo các tài liệu dự án, điểm mấu chốt của tích hợp HTQC là tránh việc truyền thụ kiến thức một chiều, học sinh thụ động trong giờ học. Với HTQC, kiến thức và kỹ năng được tiếp thu, bồi đắp tốt hơn khi học sinh cảm thấy hứng thú, các em tham gia, trao đổi, thử nghiệm, lựa chọn và gắn kiến thức với đời sống hàng ngày.
Việc lựa chọn kỹ thuật giảng dạy xuất phát từ mục tiêu học tập, yêu cầu bài học, quỹ thời gian, điều kiện lớp học và đặc điểm của học sinh. Trong Bộ Tài liệu về HTQC, do Bộ Giáo dục và Đào tạo kết hợp cùng VVOB thực hiện, có đề cập đến các kỹ thuật có tính ứng dụng cao, đáp ứng đầy đủ tinh thần của HTQC, bảo đảm sự tham gia tích cực của học sinh.
Một kỹ thuật phổ biến là “ổ bi”. Thầy cô chia lớp thành hai nhóm, ngồi thành hai vòng tròn đồng tâm. Học sinh ở 2 vòng tròn quay mặt vào nhau, tạo thành các cặp đôi. Khi giáo viên đặt câu hỏi hoặc 1 tình huống cụ thể, các cặp thảo luận trong thời gian quy định. Tiếp đó, một trong hai vòng di chuyển xoay vòng vị trí, tạo thành các cặp đôi mới và tiếp tục thảo luận cho đến khi có hiệu lệnh dừng.
Một kỹ thuật có thể tạo ra nhiều hứng thú là khơi gợi các giác quan thông qua trí tưởng tượng. Học liệu cơ bản có tranh, hình ảnh, câu chuyện, thậm chí những âm thanh, ngọn gió trong lớp học… Từ đây, giáo viên đặt cho học sinh các câu hỏi mở để khơi gợi trí tưởng tượng, huy động các giác quan, gắn với yêu cầu khám phá.
Ngoài ra, các kỹ thuật đơn giản như suy nghĩ – cặp đôi – chia sẻ, trộn lẫn và ghép, quay sang và nói, nhìn thấy - suy nghĩ - băn khoăn có thể góp phần tạo năng lượng tích cực, giúp đào sâu việc học.
Điểm mạnh chung của các kỹ thuật này là tính linh hoạt và đơn giản, khi triển khai không cần thêm đồ dùng, không tốn thời gian chuẩn bị tổ chức, không ồn ào hay xáo trộn cấu trúc tiết học. Những kỹ thuật đều rất hiệu quả, có thể áp dụng cho cả khám phá và thực hành, không bó buộc ở bước khởi động và hay luyện tập cuối giờ.
HTQC vốn là hướng tiếp cận giáo dục không bó buộc cứng nhắc. Ngược lại, HTQC có tính linh hoạt với nhiều chiều cạnh đa dạng và có thể thích ứng với các bối cảnh, điều kiện khác nhau. Câu hỏi quan trọng nhất không nằm ở số lượng đồ vật, thời gian, mà nằm ở việc học sinh có chủ động tham gia vào giờ học. Khi học sinh được suy nghĩ, lựa chọn, thử nghiệm, chia sẻ, và kết nối kiến thức với cuộc sống của mình, việc tích hợp HTQC trong lớp sẽ giúp giáo viên và học sinh đạt được mục tiêu học tập.
