PGS.TS Nguyễn Kim Hồng: Đổi mới sáng tạo là “kim chỉ nam" xây dựng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt ra mục tiêu: "Nâng tầm các cơ sở giáo dục đại học thực sự trở thành các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp của quốc gia và của các vùng".

Thực tế cho thấy, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong giáo dục là xu hướng, yêu cầu tất yếu đối với các cơ sở giáo dục đại học.

Nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Hồng - Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã có những chia sẻ thiết thực và khẳng định việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp chính là động lực để cơ sở giáo dục đại học nói chung và Trường Đại học Nguyễn Tất Thành nói riêng chuyển mình mạnh mẽ trong bối cảnh mới, nhất là góp phần thực hiện hóa mục tiêu mà Nghị quyết số 71 đề ra.

Đổi mới sáng tạo là “kim chỉ nam”

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Hồng nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo chính là “kim chỉ nam” giúp hiện thực hóa sứ mệnh “Thực học - Thực hành - Thực danh - Thực nghiệp” mà Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đặt ra. Từ đó, giúp nhà trường chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình nghiên cứu thuần túy sang nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao. Việc tích hợp đổi mới sáng tạo vào quản trị giúp đổi mới phương pháp giảng dạy, đặc biệt là các phương pháp tiên tiến như dạy học theo dự án, mô phỏng lâm sàng, học liệu số và trí tuệ nhân tạo (AI).

Đối với người học, việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo giúp sinh viên vừa giỏi chuyên môn, vừa hình thành tư duy phản biện và khả năng thích ứng nghề nghiệp linh hoạt.

“Thông qua việc tham gia các đề tài nghiên cứu và dự án khởi nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, sinh viên được rèn luyện chuẩn năng lực hành nghề, tinh thần học tập suốt đời và ý thức trách nhiệm xã hội”, thầy Hồng chia sẻ.

Đối với xã hội, thầy Hồng khẳng định nhà trường đóng vai trò cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao, có năng lực dẫn dắt và làm chủ công nghệ. Các sản phẩm nghiên cứu ứng dụng và dự án khởi nghiệp từ trường học trực tiếp giải quyết các bài toán thực tiễn của cộng đồng, phát triển bền vững, góp phần thực hiện các mục tiêu của ESG (Environmental - Môi trường, Social - Xã hội, Governance - Quản trị) và chiến lược phát triển xanh của Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo tìm hiểu của phóng viên, thời gian qua, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã triển khai hoạt động đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp một cách đồng bộ và đạt được những kết quả rất rõ nét.

Trước hết, đó là mô hình gắn kết đào tạo - nghiên cứu - thực hành. Cụ thể, nhà trường định hướng các hoạt động nghiên cứu khoa học gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và hệ thống y tế.

Triển khai chương trình thúc đẩy nghiên cứu trong sinh viên và giảng viên. Theo đó, nhà trường đã hỗ trợ 100% kinh phí cho các đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên. Trong năm học 2024-2025, toàn trường đã triển khai 563 đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên.

Trường Đại học Nguyễn Tất Thành triển khai các dự án công nghệ mũi nhọn. Bằng việc triển khai đầu tư Phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch bán dẫn, hướng tới thiết kế vi mạch chuyên dụng (ASIC) ứng dụng trong thiết bị y sinh. Đồng thời, phát triển mô hình trường học xanh (Global EcoSchool) tích hợp công nghệ số để đo lường hành vi sống xanh.

Nhờ đó, trong năm 2025, nhà trường đạt nhiều giải thưởng cao, ví dụ như 04 giải tại giải thưởng Euréka (trong đó có 01 giải Nhì), 12 giải tại Giải thưởng Khoa học và Công nghệ cấp Bộ.

Bên cạnh đó, các dự án khởi nghiệp có tính ứng dụng cao như "Bộ sản phẩm chăm sóc sức khỏe du lịch – Arotrips" lọt vào Top 100 Startup Wheel 2025.

Ngoài ra, số lượng đề tài nghiên cứu khối ngành sức khỏe tăng mạnh, chiếm khoảng 23,2% tổng số đề tài toàn trường năm 2025, tập trung vào cá thể hóa điều trị và công nghệ y sinh thông minh.

Xây dựng chiến lược phát triển với 3 định hướng trọng tâm

Với tinh thần Nghị quyết số 71, cũng như triết lý đào tạo của nhà trường, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành chủ động triển khai chiến lược phát triển theo mô hình đại học ứng dụng – trung tâm đổi mới sáng tạo – đối tác công nghệ của doanh nghiệp và địa phương, với ba định hướng trọng tâm như sau:

Thứ nhất, phát triển đội ngũ nhân lực đổi mới sáng tạo gắn với công nghệ chiến lược.

Theo chia sẻ của thầy Hồng, nhà trường thực hiện tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng tích hợp học tập dựa trên dự án, nghiên cứu ứng dụng và bài toán thực tiễn của doanh nghiệp. Sinh viên trong các khối ngành sức khỏe, kỹ thuật – công nghệ, kinh tế và công nghệ số được tham gia sớm vào phòng thí nghiệm, trung tâm mô phỏng, hệ thống bệnh viện và môi trường sản xuất – dịch vụ, qua đó hình thành năng lực giải quyết vấn đề, tư duy thiết kế và phát triển giải pháp công nghệ.

Thứ hai, tăng cường năng lực làm chủ, phát triển và chuyển giao công nghệ chiến lược.

Trường Đại học Nguyễn Tất Thành tập trung đầu tư các phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu ứng dụng và các nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ sinh học, y sinh, công nghệ thực phẩm, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và chuyển đổi số.

“Trọng tâm này nhằm vừa nâng cao chất lượng công bố khoa học, vừa chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, quy trình và nền tảng công nghệ có khả năng ứng dụng, thương mại hóa và phục vụ phát triển địa phương”, thầy Hồng cho biết.

Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo gắn với thị trường. Nhà trường phát triển các không gian sáng tạo, vườn ươm công nghệ, chương trình SV-Startup và mạng lưới cố vấn doanh nghiệp – chuyên gia, nhằm hình thành chuỗi liên thông từ ý tưởng, nghiên cứu, thử nghiệm đến triển khai và thương mại hóa. Qua đó, người học và giảng viên được hỗ trợ hiện thực hóa sáng kiến, hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ và đóng góp trực tiếp vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh.

“Quan điểm xuyên suốt của nhà trường là đặt nhân lực và công nghệ trong mối quan hệ đồng kiến tạo. Nhân lực chất lượng cao là chủ thể làm chủ và sáng tạo công nghệ, còn công nghệ chính là nền tảng để nâng tầm năng lực con người, mở rộng biên độ tri thức, kỹ năng và giá trị nghề nghiệp. Hai yếu tố này kết hợp tạo thành động lực cốt lõi của tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Do đó, chiến lược của nhà trường là phát triển song hành con người và hạ tầng công nghệ chiến lược: đào tạo đội ngũ có tư duy số, năng lực nghiên cứu - phát triển - khởi nghiệp và khả năng hội nhập quốc tế, đồng thời đầu tư các nền tảng, phòng thí nghiệm, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian thử nghiệm để người học và giảng viên trực tiếp thiết kế, kiểm chứng và triển khai các giải pháp công nghệ phục vụ doanh nghiệp, cộng đồng và các bài toán phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh”, thầy Hồng khẳng định.

Chủ động nhận diện khó khăn để bứt phá

Quá trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong Trường Đại học Nguyễn Tất Thành cũng đối mặt với một số khó khăn.

Trong đó, khó khăn lớn nhất xuất phát từ nhận thức chưa thống nhất trong toàn trường. Ở một số đơn vị, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo vẫn được hiểu như phong trào ngắn hạn hoặc hoạt động ngoại khóa dành cho sinh viên, trong khi bản chất của mô hình này phải là một hệ sinh thái tích hợp giữa đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao tri thức và gắn kết doanh nghiệp. Thầy Hồng cho rằng, sự khác biệt trong cách hiểu dẫn đến việc triển khai thiếu đồng đều, chưa tạo được sức lan tỏa ở cấp trường.

Một bộ phận vẫn quen với mô hình đào tạo truyền thống, nơi giảng viên giữ vai trò trung tâm truyền đạt kiến thức. Trong khi đó, giáo dục đổi mới sáng tạo đòi hỏi người thầy phải chuyển sang vai trò dẫn dắt, huấn luyện, đồng hành cùng người học trong các dự án, các tình huống mở và bài toán thực tiễn. Sự chuyển đổi này không thể diễn ra trong thời gian ngắn, nhất là khi nhiều giảng viên chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng mentoring (cố vấn), coaching (khai vấn/huấn luyện) hay thiết kế học tập trải nghiệm.

Nhà trường hiện còn thiếu đội ngũ nòng cốt có kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực khởi nghiệp, đầu tư và thương mại hóa công nghệ. Nhiều giảng viên có năng lực học thuật tốt nhưng chưa được đào tạo bài bản để tham gia sâu vào hệ sinh thái khởi nghiệp. Việc thu hút doanh nhân, chuyên gia và nhà đầu tư tham gia lâu dài cũng gặp khó khăn do cơ chế đãi ngộ, ghi nhận đóng góp chưa thực sự rõ ràng và ổn định.

“Ở góc độ thể chế, các hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo vẫn chịu nhiều ràng buộc về tài chính và pháp lý. Nguồn kinh phí còn phân tán, mang tính ngắn hạn; các quy định về quản lý tài sản công, mua sắm, góp vốn, chia sẻ lợi ích chưa phù hợp với đặc thù thử nghiệm và ươm tạo. Đặc biệt, hành lang pháp lý cho các mô hình như doanh nghiệp spin-off từ trường hay quỹ đầu tư khởi nghiệp trong trường đại học vẫn còn thiếu”, thầy Hồng cho biết.

Bên cạnh đó, mối liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp và thị trường cũng chưa đạt được chiều sâu mong muốn. Phần lớn doanh nghiệp vẫn nhìn đại học như nơi đào tạo nhân lực, chưa coi trường là đối tác cùng tham gia giải quyết các bài toán đổi mới. Nhiều kết quả nghiên cứu chưa được định hướng và “đóng gói” theo nhu cầu thị trường, dẫn đến chậm trễ trong thương mại hóa. Trong khi đó, cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi ích giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp chưa đủ hấp dẫn để khuyến khích sự tham gia sâu và bền vững.

Việc đánh giá hiệu quả của hệ sinh thái khởi nghiệp cũng còn nhiều lúng túng, khi các tiêu chí hiện nay chủ yếu dừng ở số lượng cuộc thi, dự án, chưa phản ánh được những giá trị dài hạn như năng lực đổi mới sáng tạo của người học hay sự trưởng thành của startup sau nhiều năm.

Cơ chế thúc đẩy vai trò của trường trong phát triển nguồn lực đổi mới sáng tạo

Trong thời gian tới, để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong nhà trường, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Hồng khẳng định cần có khung chính sách đặc thù dành cho mô hình đại học đổi mới sáng tạo.

Theo đó, các trường đại học cần được thí điểm cơ chế tự chủ mở rộng trong lĩnh vực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đặc biệt về tài chính, nhân sự và hợp tác công - tư. Cùng với đó là việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng cho doanh nghiệp spin-off từ trường đại học, quỹ đầu tư khởi nghiệp trong trường và cơ chế chia sẻ lợi ích từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Về con người, cần coi giảng viên, huấn luyện viên và mentor khởi nghiệp là một lực lượng nghề nghiệp đặc thù, có chính sách công nhận và đãi ngộ tương xứng. Nhà trường cũng đề xuất cho phép mời doanh nhân, chuyên gia và nhà đầu tư tham gia giảng dạy, huấn luyện với cơ chế linh hoạt hơn về thù lao, hợp đồng và ghi nhận đóng góp. Đồng thời, cần đầu tư các chương trình đào tạo giảng viên nòng cốt theo hướng “đào tạo người đào tạo”, giúp họ đủ năng lực dẫn dắt các hoạt động đổi mới sáng tạo.

Về tài chính, Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành kiến nghị hình thành các quỹ đổi mới sáng tạo – khởi nghiệp cấp trường, kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn lực doanh nghiệp và xã hội hóa. Các hoạt động thử nghiệm, ươm tạo, phát triển sản phẩm mẫu cần được áp dụng cơ chế “sandbox” (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát -PV) với thủ tục đơn giản, chấp nhận rủi ro ở mức hợp lý. Bên cạnh đó, tăng cường liên kết giữa đại học, doanh nghiệp và địa phương, gắn hệ sinh thái khởi nghiệp của trường với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội và các ngành trọng điểm.

Ngoài ra, cần đổi mới cách đánh giá và ghi nhận kết quả. Các tiêu chí như năng lực đổi mới sáng tạo của người học, số dự án thương mại hóa thành công, mức độ tham gia của doanh nghiệp và nhà đầu tư cần được đưa vào hệ thống đánh giá chính thức. Kết quả khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo nên được coi là một tiêu chí quan trọng trong kiểm định chất lượng giáo dục và xếp hạng đại học. Qua đó, phản ánh đúng vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong phát triển nguồn lực đổi mới sáng tạo cho đất nước.