Việc tổ chức xây dựng đề kiểm tra cuối kỳ cho học sinh cuối các cấp học theo Thông tư 89 đang nhận được sự quan tâm của các nhà trường. Theo các cán bộ quản lý giáo dục, nếu được triển khai nghiêm túc, chủ trương này không chỉ giảm khối lượng công việc cho giáo viên mà còn tạo cơ sở đánh giá năng lực học sinh trên cùng một hệ quy chiếu.
Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, việc triển khai cũng đặt ra yêu cầu về bảo đảm tính khách quan, phù hợp với điều kiện học tập giữa các địa bàn, nhất là tại những trường vùng cao, biên giới còn khó khăn về cơ sở vật chất.
Giảm áp lực ra đề, tăng tính khách quan trong đánh giá
Trao đổi về quy định này, cô Trần Thị Thanh Hà – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Giang Biên, Hà Nội – bày tỏ sự đồng tình với việc tổ chức kiểm tra định kỳ chung đối với học sinh cuối cấp. Theo cô, nếu được thực hiện nghiêm túc, việc sử dụng đề chung sẽ góp phần hạn chế những khác biệt trong cách ra đề của từng trường, qua đó nâng cao tính khách quan khi đánh giá chất lượng giáo dục.
Tuy nhiên, để kết quả kiểm tra có thể phản ánh đúng năng lực học sinh giữa các địa phương, cô Hà cho rằng cần có khung ma trận thống nhất làm căn cứ xây dựng đề. Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể định hướng chung về nội dung kiến thức, mức độ nhận thức và yêu cầu đánh giá; trên cơ sở đó, các sở giáo dục và đào tạo xây dựng đề kiểm tra có độ khó tương đương.
“Nếu không có định hướng chung về ma trận, mỗi địa phương có thể đặt ra yêu cầu khác nhau. Khi đó, việc so sánh kết quả giữa các tỉnh, thành phố để đánh giá chất lượng giáo dục sẽ chưa thực sự chính xác”, cô Hà phân tích.
Theo nữ hiệu trưởng, học sinh ở những địa bàn có điều kiện học tập thuận lợi có thể đạt kết quả cao hơn học sinh ở khu vực còn khó khăn. Điều quan trọng là đề kiểm tra phải bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng và có mức độ phân hóa phù hợp, thay vì đặt mục tiêu làm cho điểm số giữa các địa phương ngang bằng nhau.
Từ thực tế tại Trường Trung học cơ sở Giang Biên, cô Hà cho biết nhà trường thường yêu cầu giáo viên xây dựng nhiều đề theo cùng một ma trận, bảo đảm tương đương về nội dung và mức độ khó, sau đó ban giám hiệu lựa chọn đề sử dụng. Học sinh được ôn tập theo những nội dung trọng tâm đã thống nhất, hạn chế tình trạng ôn luyện lệch hoặc phụ thuộc vào cách hướng dẫn riêng của từng giáo viên.
Từ kinh nghiệm này, cô đề xuất cơ quan quản lý giáo dục nên có định hướng về những đơn vị kiến thức trọng tâm cần đạt trong mỗi học kỳ để các trường thuận lợi hơn khi tổ chức ôn tập. Định hướng không nhất thiết phải quá chi tiết, nhưng cần giúp giáo viên xác định rõ trọng tâm chương trình, tránh ôn luyện dàn trải.
Đồng quan điểm, thầy Vũ Xuân Khoa – Hiệu trưởng Trường Tiểu học - Trung học cơ sở Nậm Khao, xã Mường Tè, tỉnh Lai Châu – cho rằng đề kiểm tra chung có thể giúp nhà trường đánh giá sát hơn năng lực thực tế của học sinh, đồng thời tạo cơ hội để các em tự nhìn nhận mức độ tiếp thu kiến thức so với mặt bằng chung.
Theo thầy Khoa, trước đây, khi còn cấp huyện, Phòng Giáo dục và Đào tạo đã từng tổ chức ra đề chung các môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh đối với học sinh lớp 9. Từ thực tiễn này, thầy nhận định việc triển khai đề kiểm tra chung ở quy mô cấp tỉnh có thể mang lại nhiều tác động tích cực.
Một trong những lợi ích rõ nhất là giảm áp lực cho giáo viên. Công tác ra đề không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà còn mất nhiều thời gian cho việc họp tổ chuyên môn, thảo luận, xây dựng ma trận và hoàn thiện đề. Khi có đơn vị cấp trên đảm nhiệm việc xây dựng đề, giáo viên sẽ có thêm thời gian tập trung vào giảng dạy.
Thầy Khoa cũng cho rằng kết quả làm bài của học sinh sẽ là căn cứ để nhà trường nhìn nhận chất lượng giảng dạy, từ đó điều chỉnh phương pháp giáo dục cho phù hợp. Khi đề kiểm tra được xây dựng độc lập với quá trình giảng dạy trực tiếp của giáo viên, việc đánh giá cũng có thêm cơ sở để xem xét mức độ đáp ứng yêu cầu kiến thức của học sinh.
Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học - Trung học cơ sở Lũng Táo, tỉnh Tuyên Quang, thầy Bùi Thế Mạnh – Hiệu trưởng nhà trường – cũng đồng tình với chủ trương này.
Theo thầy Mạnh, với mỗi đợt kiểm tra cuối học kỳ hoặc cuối năm học, nhà trường phải xây dựng kế hoạch, thành lập hội đồng, tổ chức ra đề và phản biện. Mỗi đợt cần huy động khoảng 15 giáo viên tham gia xây dựng đề các môn học, trong khi trường có 951 học sinh ở cả hai cấp tiểu học và trung học cơ sở.
Vì vậy, nếu Sở Giáo dục và Đào tạo đảm nhiệm việc xây dựng đề kiểm tra chung, khối lượng công việc của giáo viên có thể được giảm bớt đáng kể. Đồng thời, kết quả kiểm tra trên cùng một hệ quy chiếu cũng tạo thêm cơ sở để các nhà trường nhìn nhận chất lượng giáo dục của đơn vị mình.
Đề kiểm tra cần có sự phân hóa năng lực học sinh
Bên cạnh những lợi ích được kỳ vọng, các cán bộ quản lý giáo dục cho rằng đề kiểm tra chung cần được xây dựng và triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, đặc biệt là những khu vực có sự chênh lệch về môi trường học tập và khả năng tiếp cận học liệu.
Từ thực tế tại xã Lũng Táo, thầy Bùi Thế Mạnh cho biết, địa phương thuộc vùng III, khu vực biên giới, với 100% học sinh của trường là người dân tộc Mông. So với học sinh ở những địa bàn thuận lợi hơn, các em có thể gặp nhiều hạn chế về điều kiện học tập và khả năng tiếp cận học liệu.
Theo thầy Mạnh, nếu áp dụng đề kiểm tra chung, cần bảo đảm đề có mức độ phân hóa phù hợp để đánh giá được năng lực của các nhóm học sinh. Việc học sinh ở khu vực trung tâm đạt điểm cao hơn học sinh vùng sâu, vùng xa không nhất thiết đồng nghĩa với sự khác biệt hoàn toàn về chất lượng giảng dạy, bởi điều kiện học tập và khả năng tiếp thu của các em cũng có những khác biệt nhất định.
“Với học sinh vùng sâu, vùng xa, khả năng tiếp thu kiến thức có thể hạn chế hơn so với học sinh ở những địa bàn thuận lợi. Nếu học sinh ở khu vực trung tâm đạt 8-9 điểm thì học sinh vùng cao đạt 6-7 điểm, thậm chí 8 điểm, cũng là kết quả đáng ghi nhận. Vì vậy, đề kiểm tra chung cần có sự phân hóa phù hợp với năng lực học sinh”, thầy Mạnh chia sẻ.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, thầy Vũ Xuân Khoa cho rằng đề kiểm tra chung cần bám sát chương trình và kiến thức trong sách giáo khoa. Khi học sinh được học theo cùng chương trình, giáo viên truyền đạt đầy đủ kiến thức trọng tâm thì các em sẽ có cơ sở để đáp ứng yêu cầu của đề kiểm tra. Tuy nhiên, theo thầy Khoa, khả năng tiếp thu của học sinh vùng sâu, vùng xa có thể hạn chế hơn so với những địa bàn có điều kiện thuận lợi. Vì vậy, bên cạnh việc thống nhất nội dung kiểm tra, cần có sự phân hóa hợp lý để kết quả phản ánh sát hơn năng lực thực tế của học sinh.
Công tác coi thi và chấm bài nên bố trí cơ sở giáo dục khác thực hiện
Về công tác coi và chấm kiểm tra, các ý kiến cho rằng cần có cơ chế giám sát phù hợp nhằm hạn chế những yếu tố chủ quan.
Theo cô Trần Thị Thanh Hà, không nhất thiết phải bố trí toàn bộ giám thị từ trường khác mà có thể luân phiên một phần lực lượng coi kiểm tra giữa các trường lân cận. Các trường vẫn có thể chủ động chấm bài, song cần tăng cường giám sát để bảo đảm quá trình kiểm tra diễn ra nghiêm túc.
Trong khi đó, thầy Bùi Thế Mạnh cho biết nhà trường từng triển khai phương án coi chéo, chấm chéo giữa các trường nhưng cách làm này vẫn bộc lộ một số hạn chế trong tổ chức nhân sự và đánh giá học sinh. Với các trường phổ thông liên cấp, thầy đề xuất có thể bố trí giáo viên tiểu học coi kiểm tra ở cấp trung học cơ sở và ngược lại; việc chấm bài nên được thực hiện chéo giữa các trường có cùng cấp học.
Thầy Vũ Xuân Khoa cũng cho rằng có thể nghiên cứu phương án luân phiên giáo viên giữa các trường trong cùng địa bàn hoặc các xã lân cận. Tuy nhiên, quá trình tiếp nhận, quản lý và in sao đề phải được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định, bảo đảm an toàn và bảo mật.
Với những trường cách xa trung tâm, việc tiếp nhận đề, bảo quản và in sao số lượng lớn có thể tạo thêm áp lực cho nhà trường. Từ thực tế này, thầy Bùi Thế Mạnh đề xuất nghiên cứu phương án tổ chức các tổ in sao đề theo cụm gồm hai đến ba xã, vừa thuận lợi cho việc vận chuyển, vừa bảo đảm yêu cầu bảo mật.
Từ những ý kiến trên, các cán bộ quản lý giáo dục đều đánh giá đề kiểm tra chung là hướng đi có thể góp phần nâng cao tính khách quan trong đánh giá chất lượng giáo dục và giảm áp lực ra đề cho giáo viên. Tuy nhiên, để chủ trương phát huy hiệu quả, cần có sự thống nhất về ma trận và yêu cầu đánh giá, bảo đảm đề có mức độ phân hóa phù hợp, đồng thời xây dựng phương án tổ chức coi, chấm, in sao đề và kiểm tra trên máy tính sát với điều kiện thực tế của từng nhà trường.
Đây cũng là cơ sở để việc kiểm tra chung không chỉ dừng ở yêu cầu thống nhất đề thi, mà thực sự trở thành công cụ hỗ trợ các nhà trường đánh giá chất lượng dạy và học, từ đó có những điều chỉnh phù hợp trong quá trình giáo dục.
