Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị tại Thông báo số 81-TB/TW về xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới đất liền trên toàn quốc, tỉnh Lai Châu đã và đang tập trung chỉ đạo quyết liệt việc xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại 11 xã biên giới.
Công tác xây dựng trường được chính quyền, phối hợp cùng các Sở, ban, ngành khẩn trương triển khai và nhận được sự ủng hộ lớn từ người dân.
Góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của con em đồng bào dân tộc thiểu số
Từ ngày 1/7/2025, xã Pa Tần (mới) được hình thành sau khi sáp nhập 3 xã vùng biên giới là Pa Tần, Nậm Ban và Trung Chải. Toàn xã có gần 8.800 nhân khẩu, cư trú tại 26 bản với 11 dân tộc (H'Mông, Mảng, Hà Nhì, Kinh, Dao, Pà Thẻn, Cống, Thái, Mường, Tày, Lào).
Pa Tần là một xã biên giới của tỉnh Lai Châu, địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế, vì vậy việc được quan tâm đầu tư cho giáo dục có ý nghĩa then chốt trong việc nâng cao dân trí và tạo nền tảng phát triển bền vững.
Dự án Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở Pa Tần được Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu phê duyệt tại Quyết định 2823/QĐ-UBND ngày 09/11/2025 với tổng mức đầu tư hơn 263 tỷ đồng. Công trình gồm nhà học lý thuyết, nhà hành chính - hiệu bộ và các hạng mục phụ trợ, hạ tầng đồng bộ, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/8/2026.
Theo báo cáo của Công an tỉnh Lai Châu - đơn vị được giao làm chủ đầu tư, công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành 100%, toàn bộ 7,46 ha đất đã bàn giao cho nhà thầu thi công.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Văn Giáp - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Pa Tần khẳng định chủ trương xây dựng mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp là một chính sách lớn, có ý nghĩa sâu sắc và mang tính nhân văn rõ nét của Đảng và Nhà nước, đặc biệt phù hợp với điều kiện thực tế của các địa phương vùng biên giới.
Theo ông Giáp, hiện nay trên địa bàn xã có tổng cộng 7 cơ sở giáo dục, bao gồm 1 trường tiểu học, 1 trường trung học cơ sở, 2 trường liên cấp tiểu học - trung học cơ sở và 3 trường mầm non.
Với hệ thống trường lớp như vậy, cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu học tập trước mắt của con em nhân dân trong xã. Tuy nhiên, do đặc thù là xã vùng cao, biên giới, điều kiện đi lại khó khăn, đời sống của người dân còn nhiều thiếu thốn, nên việc xây dựng mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp là hết sức cần thiết.
“Mô hình này sẽ giúp bảo đảm tốt hơn về cơ sở vật chất, chỗ ăn, ở, sinh hoạt và học tập cho học sinh, nhất là các em ở xa trường, qua đó tạo điều kiện để các em yên tâm học tập, hạn chế tình trạng bỏ học, học không đều. Đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân địa phương và nhận được sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi của bà con.
Khi mô hình trường nội trú liên cấp được đầu tư đồng bộ, khang trang, bảo đảm các điều kiện học tập và sinh hoạt, chất lượng dạy và học của các em học sinh chắc chắn sẽ được nâng lên rõ rệt.
Đồng thời, công tác chăm sóc sức khỏe, quản lý đời sống học sinh cũng được thực hiện tốt hơn, qua đó góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của con em đồng bào, tạo tác động tích cực đến đời sống xã hội và nhận thức của người dân trên địa bàn.
Ngoài ra, các chính sách đào tạo, thu hút và bố trí giáo viên công tác tại vùng biên giới sẽ được địa phương thực hiện theo đúng các cơ chế, chính sách do cấp tỉnh ban hành”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Pa Tần chia sẻ.
Từ thực tiễn quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục tại địa phương, thầy Nguyễn Tiến Thành - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Pa Tần (xã Pa Tần), nhận định rằng mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp trong thời gian tới sẽ tạo ra những thay đổi mang tính căn bản so với mô hình trường học hiện nay, đặc biệt ở đối tượng tuyển sinh và phương thức tổ chức dạy - học.
Trước hết, về mô hình tổ chức, học sinh được học tập liên thông nhiều cấp học trong cùng một cơ sở giáo dục, qua đó bảo đảm tính ổn định, liền mạch của quá trình học tập và hạn chế tình trạng gián đoạn khi chuyển cấp.
Về đối tượng thụ hưởng, mô hình này hướng tới phục vụ chủ yếu học sinh vùng đặc biệt khó khăn, học sinh dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, các điểm bản cách trở. Bên cạnh đó, việc tổ chức ăn, ở và học tập tập trung tại trường giúp học sinh có điều kiện sinh hoạt, học tập đầy đủ, đồng bộ và thuận lợi hơn so với hình thức học phân tán trước đây.
Xét trên bình diện xã hội, mô hình trường nội trú liên cấp không chỉ góp phần giảm tỷ lệ học sinh bỏ học, nâng cao mặt bằng dân trí, mà còn tạo nguồn nhân lực tại chỗ, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.
Trong công tác tuyển sinh, nhà trường thực hiện tuyển chọn tập trung, có định hướng rõ ràng, ưu tiên học sinh dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn, học sinh ở xa trường hoặc có nguy cơ bỏ học, đồng thời bảo đảm cho các em được học tập ổn định, lâu dài và liên thông.
Về tổ chức dạy - học, các hoạt động giáo dục được triển khai theo hình thức học tập cả ngày gắn với sinh hoạt nội trú, qua đó tăng thời lượng học, đẩy mạnh phụ đạo, rèn luyện kỹ năng sống và tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số; tạo điều kiện thuận lợi cho dạy học phân hóa, quản lý học sinh toàn diện và từng bước nâng cao chất lượng giáo dục so với mô hình dạy học phân tán hiện nay.
Cần chính sách đồng bộ để thu hút và giữ chân giáo viên vùng biên giới
Cùng với công tác xây dựng trường, việc thu hút và giữ chân đội ngũ giáo viên tới làm việc tại các trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới là vấn đề cũng cần được chú trọng.
Theo Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Pa Tần, đội ngũ giáo viên giảng dạy tại các trường phổ thông nội trú liên cấp không chỉ cần vững vàng về chuyên môn mà còn phải được chuẩn bị một cách toàn diện về năng lực và tâm thế.
“Mỗi giáo viên trước hết phải có nền tảng chuyên môn chắc chắn, biết linh hoạt đổi mới phương pháp, dạy học phân hóa, tăng cường tiếng Việt và kiên trì đồng hành, hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số trong suốt quá trình học tập.
Ngoài ra, sự am hiểu về văn hóa - xã hội địa phương, thái độ tôn trọng phong tục, tập quán của đồng bào các dân tộc là yếu tố đặc biệt quan trọng, giúp thầy cô dễ dàng hòa nhập, tạo dựng niềm tin với học sinh và cộng đồng.
Không dừng lại ở vai trò giảng dạy, giáo viên nội trú còn cần có kỹ năng giáo dục toàn diện, sẵn sàng tham gia quản lý, chăm lo, uốn nắn học sinh cả trong giờ học lẫn sinh hoạt hằng ngày. Trên hết, đó là tinh thần trách nhiệm, khả năng thích ứng cao, sự bền bỉ, gắn bó lâu dài với vùng khó; biết phối hợp chặt chẽ với gia đình, cộng đồng và chính quyền địa phương để cùng nuôi dưỡng, nâng đỡ học sinh trưởng thành”, thầy Thành cho hay.
Để thu hút và giữ chân giáo viên về công tác tại các trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã biên giới, vị hiệu trưởng này nhấn mạnh cần có những giải pháp đồng bộ, xuất phát từ sự quan tâm thực chất.
Trước hết, các chế độ, chính sách ưu đãi dành cho giáo viên công tác ở vùng đặc biệt khó khăn phải được thực hiện đầy đủ, kịp thời, tạo sự yên tâm ngay từ những ngày đầu nhận nhiệm vụ.
Song song với đó là xây dựng một môi trường làm việc ổn định, đoàn kết, phân công nhiệm vụ hợp lý, giảm bớt những áp lực không cần thiết để thầy cô toàn tâm toàn ý cho công tác chuyên môn.
Nhà trường cũng cần quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của giáo viên, từ chỗ ở, sinh hoạt hằng ngày đến việc thăm hỏi, động viên khi họ gặp khó khăn. Đồng thời, việc bồi dưỡng chuyên môn, mở ra cơ hội phát triển nghề nghiệp, ghi nhận và khen thưởng kịp thời những đóng góp, cống hiến cũng cần chú trọng để tiếp thêm động lực cho giáo viên gắn bó lâu dài.
Quan trọng hơn cả là xây dựng được một văn hóa nhà trường nhân văn, giàu bản sắc, gắn kết với văn hóa địa phương, để mỗi thầy cô khi đến công tác không chỉ “đến làm việc” mà thực sự coi nơi đây là mái nhà thứ hai của mình.
Đồng quan điểm, thầy Trần Văn Duy - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Mường So (xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu) cho rằng, với đặc thù của khu vực biên giới, đội ngũ giáo viên giảng dạy tại các trường phổ thông nội trú liên cấp không chỉ đơn thuần là người “dạy chữ” mà còn giữ vai trò của người thầy, người cha, người mẹ, đồng thời là người đồng hành và định hướng tương lai cho học sinh.
Ngoài nền tảng chuyên môn vững vàng, có khả năng dạy học phù hợp với trình độ, ngôn ngữ và tâm lý của học sinh dân tộc thiểu số, giáo viên cần có sự am hiểu, tôn trọng và khả năng hòa nhập với văn hóa địa phương.
Việc biết hoặc chủ động học tiếng dân tộc, hiểu phong tục, tập quán, tín ngưỡng của đồng bào không chỉ giúp giáo viên dễ dàng gần gũi, chia sẻ với học sinh mà còn tạo dựng được niềm tin của phụ huynh và cộng đồng. Chỉ khi đội ngũ giáo viên thực sự “ở cùng dân, hiểu dân, gắn bó với dân” thì chất lượng giáo dục vùng biên mới có thể nâng cao và phát triển bền vững.
“Để thu hút và giữ chân giáo viên ở trường nội trú liên cấp vùng biên, theo tôi, cần sự vào cuộc đồng bộ từ chính sách vĩ mô đến cách làm cụ thể của người đứng đầu nhà trường.
Về phía nhà trường, người quản lý phải tạo dựng môi trường làm việc nhân văn, đoàn kết, chia sẻ để giáo viên cảm nhận môi trường làm việc là nơi được lắng nghe, được tôn trọng và được ghi nhận xứng đáng với những hy sinh thầm lặng. Nhà trường phải quan tâm đến đời sống tinh thần, điều kiện sinh hoạt, tạo cảm giác “an tâm công tác, yên tâm gắn bó” cho giáo viên.
Bên cạnh đó, cần thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách đối với giáo viên vùng khó; đồng thời tạo điều kiện cho giáo viên được học tập nâng cao trình độ, phát triển nghề nghiệp, có cơ hội thăng tiến, được quy hoạch, bổ nhiệm công bằng.
Quan trọng hơn cả, người quản lý phải giúp giáo viên nhận thức rõ ràng: công tác tại trường nội trú liên cấp biên giới không chỉ là một vị trí việc làm, mà là một sứ mệnh chính trị - xã hội cao cả, góp phần giữ dân, giữ đất, giữ chủ quyền quốc gia từ gốc rễ là giáo dục”, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Mường So bày tỏ.
Tại xã Phong Thổ, dự án đầu tư xây dựng Trường phổ thông Dân tộc nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Phong Thổ có tổng mức đầu tư gần 200 tỷ đồng, Công trình xây dựng trên diện tích 6,15 ha, gồm: khối nhà học, nhà hiệu bộ, khu chức năng và các hạng mục phụ trợ gắn với các hạng mục xây lắp, nhằm đảm bảo cơ sở vật chất đồng bộ 30 lớp học cho khoảng 1.000 học sinh. Thời gian dự kiến hoàn thành trước 30/8/2026.
Theo thầy Trần Văn Duy, trường nội trú liên cấp không chỉ dừng ở việc truyền thụ kiến thức theo chương trình giáo dục phổ thông mà còn thực hiện giáo dục toàn diện trong không gian nội trú.
Nhà trường quản lý học sinh 24/24 giờ, gắn dạy học với rèn luyện nề nếp, kỹ năng sống, ý thức kỷ luật, tinh thần tự lập, lòng yêu quê hương, Tổ quốc. Đây là mô hình giáo dục mang tính bền vững, lâu dài, góp phần hình thành nhân cách và định hướng tương lai cho học sinh vùng biên.
Các em được học tập, ăn ở, sinh hoạt tập trung trong một môi trường ổn định, xuyên suốt nhiều cấp học. Điều này giúp khắc phục triệt để tình trạng bỏ học, học không đều, đứt gãy quá trình giáo dục - vốn là “điểm nghẽn” lâu nay ở vùng biên.
