Trong bối cảnh giáo dục hội nhập ngày càng sâu rộng, việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc đang trở thành một yêu cầu song hành với mục tiêu phát triển năng lực toàn cầu cho học sinh. Tại Trường Phổ thông liên cấp Olympia, bản sắc Việt không chỉ được giảng dạy qua sách vở mà còn được lồng ghép xuyên suốt trong các môn học và hoạt động trải nghiệm, giúp học sinh trưởng thành từ chính cội nguồn của mình. Nhà trường xác định, bên cạnh hành trang tri thức và kỹ năng để tự tin bước ra thế giới, việc nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ giá trị văn hóa Việt Nam là nền tảng quan trọng để mỗi học sinh hội nhập mà không hòa tan.
Văn hóa Việt hiện diện trong từng không gian học đường
Khẳng định Trường Phổ thông liên cấp Olympia là Trường Việt Nam, dành cho học sinh Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Chí Hiếu - Giám đốc học thuật của nhà trường cho biết, một trong 3 “trụ cột” định hướng hoạt động giáo dục của trường là “giữ gìn bản sắc văn hoá Việt Nam”.
“Học sinh Olympia sau khi ra trường có thể du học nước ngoài rồi định cư ở đó hoặc quay trở lại Việt Nam; nhưng bản ngã và gốc gác của các em vẫn là người Việt. Do đó nhà trường định hướng những học sinh ở đây cần được giáo dục để hiểu về bản sắc, văn hoá, lịch sử dân tộc Việt Nam; trau dồi tiếng Việt tốt; tự tin là một người con của đất Việt” - thầy Hiếu chia sẻ.
Hành trình bồi đắp bản sắc Việt không khởi đi từ những khái niệm lớn lao, mà bắt đầu bằng những câu hỏi rất gần gũi: “Bản sắc Việt là gì?”, “Tôi là ai giữa cội nguồn dân tộc?”, “Chúng ta hiểu và biểu đạt quá khứ như thế nào để kết nối với hiện tại và hướng tới tương lai?”. Những câu hỏi ấy không nhằm tìm một đáp án duy nhất, mà được gieo mầm từ sớm, liên tục được lặp lại, mở rộng và đào sâu qua từng năm học, từng cấp học, trở thành hành trình đồng hành cùng mỗi học sinh. Các em lớn lên cùng những trăn trở về nguồn cội, về văn hoá, về di sản; học cách nhìn những điều quen thuộc bằng góc nhìn mới và từng bước đặt mình vào vai trò người tiếp nối - không chỉ gìn giữ mà còn làm cho bản sắc Việt tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống đương đại.
Từ lớp học, không gian trường học, các môn học, những chuyến đi thực tế đến các cuộc trò chuyện với chuyên gia và dự án học tập, các câu hỏi ấy được mở ra một cách tự nhiên, giúp học sinh hình thành tư duy, thái độ và trách nhiệm của một công dân toàn cầu có gốc rễ. Bởi bản sắc không chỉ để nhận diện mình là ai, mà còn định hướng mình sẽ trở thành người như thế nào; và tại Olympia, hành trình ấy luôn bắt đầu từ việc dám đặt câu hỏi để từng bước tìm ra câu trả lời của riêng mình, bằng trải nghiệm, suy nghĩ độc lập và những lựa chọn có ý thức trong một thế giới rộng mở.
Ngay từ khi bước vào Trường Olympia, học sinh đã được đắm mình trong một không gian thấm đẫm bản sắc Việt - không chỉ qua các dự án học tập hay giờ học trải nghiệm, mà còn qua từng góc nhỏ của môi trường học đường, nơi các em đi qua mỗi ngày, dừng lại để kết nối, trò chuyện và trưởng thành. Từ sảnh, cầu thang, phòng họp đến các khu sinh hoạt chung, dấu ấn văn hoá Việt được lồng ghép tinh tế trong kiến trúc và trang trí, tạo nên một dòng chảy văn hoá gần gũi giữa môi trường giáo dục hiện đại.
Những bức tranh Đông Hồ cách tân trên cửa kính, bức tường Đông Dương với họa tiết dân gian được tái hiện trong ngôn ngữ thiết kế đương đại, hay không gian “Hà Nội - 12 mùa hoa” giàu tính gợi nhớ… tất cả không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn âm thầm kể những câu chuyện về cội nguồn.
Bên cạnh đó, bức tường Di sản bản địa dẫn dắt học sinh đi qua các lát cắt lịch sử, kết nối quá khứ với hiện tại thông qua chính sản phẩm học tập của các em; trong khi không gian Hội An với gam màu trầm ấm lại mang đến một khoảng lặng, nuôi dưỡng cảm xúc và sự gắn kết.
Đặc biệt, khu trưng bày sản phẩm các môn xã hội trở thành nơi bản sắc Việt được nhìn qua lăng kính cá nhân của học sinh - sinh động, đa chiều và giàu suy ngẫm. Chính sự giao thoa hài hoà giữa truyền thống và hiện đại ấy giúp học sinh cảm nhận văn hoá không phải là điều xa xôi, mà là nền tảng đang nâng đỡ hành trình học tập và hình thành nhân cách. Qua đó, Olympia khẳng định triết lý giáo dục của mình: không chỉ trang bị tri thức toàn cầu, mà còn nuôi dưỡng một gốc rễ văn hoá vững vàng, để mỗi học sinh khi bước ra thế giới luôn mang theo một bản sắc Việt rõ ràng, bền vững và đầy tự hào.
Lồng ghép bản sắc Việt trong từng môn học
Theo cô Nguyễn Thị Minh Thủy - Trưởng bộ môn Ngữ Văn - Tiếng Việt tại Trường Phổ thông liên cấp Olympia, định hướng xuyên suốt của nhà trường là để “bản sắc Việt” được nuôi dưỡng một cách tự nhiên, thẩm thấu dần qua hệ thống nội dung giáo dục phong phú, được thiết kế phù hợp với từng độ tuổi học sinh.
Yếu tố văn hóa Việt Nam không tồn tại như một nội dung tách biệt mà được tích hợp linh hoạt trong nhiều môn học như Mỹ thuật, Âm nhạc, Lịch sử, Địa lý hay cả Tiếng Anh. Các hoạt động giáo dục cũng được tổ chức đa dạng, gắn với đặc điểm từng lớp, từng khối, đồng thời kết nối với những sự kiện chung của toàn trường và mở rộng ra các chương trình trải nghiệm thực tế.
Trong quá trình đó, học sinh có cơ hội tiếp cận nhiều không gian văn hóa khác nhau, tham gia giao lưu với chuyên gia, nhà văn, nghệ sĩ và trực tiếp sáng tạo sản phẩm. Những trải nghiệm này góp phần bồi đắp ý thức gìn giữ, lan tỏa và phát huy giá trị di sản, văn hóa dân tộc.
Ở mỗi bậc học, nội dung giáo dục được xây dựng theo hướng “may đo”, phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng tiếp nhận của từng độ tuổi. Ở cấp mầm non, học sinh bắt đầu làm quen với những nét văn hóa nền tảng như Tết cổ truyền, cách chào hỏi hay một số phong tục quen thuộc của người Việt. Lên bậc tiểu học, các yếu tố này được cụ thể hóa thông qua các dự án liên môn và hoạt động trải nghiệm, tiêu biểu như dự án “Miền Trung du hý” của học sinh lớp 4 khám phá bản sắc văn hóa khu vực miền Trung, hay “Sắc Việt trong em” của học sinh lớp 2.
Ở cấp trung học cơ sở, việc tiếp cận văn hóa truyền thống được nâng lên một bước với các dự án như “Nếp nhà”, “Chạm quá khứ nối tương lai”. Thông qua đó, học sinh không chỉ tìm hiểu mà còn trực tiếp trải nghiệm, đối chiếu các giá trị truyền thống với đời sống hiện đại, từ đó nhận diện rõ hơn ý nghĩa của việc gìn giữ bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập.
Bước vào bậc trung học phổ thông, các dự án được kéo dài về thời gian, đồng thời đòi hỏi cao hơn về năng lực nghiên cứu và tư duy độc lập. Như dự án “Lựa chọn và tiếp biến” của học sinh lớp 11, gắn với hành trình thực tế tại Huế, yêu cầu các em xây dựng sản phẩm học tập nhằm lý giải tác động của các yếu tố lịch sử, xã hội, kinh tế, văn học… đối với sự hình thành và biến đổi văn hóa của một cộng đồng hoặc vùng miền. Ở lớp 12, dự án “Lựa chọn và đánh đổi” tiếp tục mở rộng chiều sâu suy ngẫm khi đặt ra bài toán về những giá trị đang mai một hoặc đứng trước nguy cơ biến mất, từ đó buộc học sinh trả lời câu hỏi: nên bảo tồn hay chấp nhận thay đổi. Kết quả có thể được thể hiện qua những sản phẩm sáng tạo, như “viết tiếp một chương mới” cho một vùng đất, một danh thắng hay một làng nghề truyền thống.
Mỗi học sinh trở thành một “sứ giả văn hóa” Việt Nam
Từ nền tảng tri thức cùng tình yêu và niềm tự hào bản sắc dân tộc được bồi đắp bền bỉ tại Olympia, học sinh “trường Tím” tự tin mang văn hóa Việt bước ra nhiều sân khấu nghệ thuật và học thuật trong nước lẫn quốc tế.
Từ Pháp, Nhật Bản, Hồng Kông (Trung Quốc), Singapore… đến các chương trình giao lưu đa quốc gia, học sinh chủ động giới thiệu nghệ thuật truyền thống qua triển lãm tranh, hợp xướng, hòa tấu, múa và biểu diễn những ca khúc dân gian Việt Nam. Trong các hoạt động giao lưu, các em cùng thảo luận học thuật, triển khai dự án hợp tác và chia sẻ góc nhìn về lịch sử, văn hóa, hành trình phát triển của mỗi quốc gia - qua đó mở rộng tư duy toàn cầu đồng thời khẳng định bản sắc Việt trong môi trường đa văn hóa.
Những trải nghiệm ấy không chỉ giới thiệu một Việt Nam đậm đà bản sắc tới bạn bè quốc tế, mà còn cho thấy cách học sinh Olympia làm mới chất liệu truyền thống bằng góc nhìn đương đại. Từ sân khấu nghệ thuật đến không gian học thuật, bản sắc Việt được các em lan tỏa tự nhiên, sáng tạo và bền bỉ trên hành trình hội nhập của mình.
Các “sứ giả văn hóa Việt” tiếp tục nối dài hành trình lan tỏa bản sắc dân tộc khi các em du học ở hàng chục quốc gia và vùng lãnh thổ, tại rất nhiều ngôi trường nổi tiếng thế giới như Harvard, Stanford, Yale, Dartmouth hay Pennsylvania... Nhiều cựu học sinh chia sẻ rằng nền tảng “bản sắc Việt” chính là hành trang giúp các em tự tin hơn khi bước ra thế giới, dễ dàng hòa nhập và kết nối. Không ít cựu học sinh Olympia cũng lựa chọn con đường sáng tạo, đưa cảm hứng và triết lý Việt Nam vào các tác phẩm nghệ thuật trên sân khấu quốc tế, góp phần kể câu chuyện Việt bằng ngôn ngữ đương đại.
Và từ Olympia, hành trình mang Việt Nam ra thế giới được tiếp nối qua nhiều thế hệ học sinh với những dấu ấn đa dạng, góp phần nuôi dưỡng một thế hệ tự tin hội nhập, trân trọng cội nguồn và chủ động kể câu chuyện quê hương theo cách riêng.
