Ngày 27/1, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội thông qua Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND ban hành quy định về cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng của thành phố Hà Nội.
Theo đó, đối tượng được thu hút là nhà khoa học trẻ dưới 47 tuổi có học hàm giáo sư, phó giáo sư; chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành; người có trình độ chuyên môn cao trong các lĩnh vực chiến lược, trọng điểm như: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quy hoạch; quản lý và phát triển đô thị, nông thôn; quản trị công và pháp luật; kinh tế, kinh tế số; phát triển năng lượng; đối ngoại, hội nhập quốc tế; y tế; giáo dục và đào tạo; bảo vệ môi trường; lĩnh vực văn hóa, thể thao (văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao; du lịch)...
Đáng chú ý, thành phố quy định rõ hỗ trợ một lần kinh phí và 100% thuế thu nhập cá nhân đối với chính sách hỗ trợ một lần kinh phí, cụ thể như sau:
Giáo sư: 1.000 lần mức lương tối thiểu vùng I/người;
Phó Giáo sư: 800 lần mức lương tối thiểu vùng I/người;
Tiến sĩ, Bác sĩ chuyên khoa cấp II và tương đương: 500 lần mức lương tối thiểu vùng I/người;
Trường hợp có bằng Tiến sĩ do các trường đại học trong nhóm 200 đại học hàng đầu thế giới theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín (tại thời điểm cấp bằng): 600 lần mức lương tối thiểu vùng I/người;
Thạc sĩ trong nhóm 1000 trường đại học hàng đầu thế giới theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín (tại thời điểm cấp bằng), Bác sĩ chuyên khoa cấp I và tương đương: 300 lần mức lương tối thiểu vùng I/người;
Cử nhân Đại học trong nhóm 1000 trường đại học hàng đầu thế giới theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín (tại thời điểm cấp bằng); 150 lần mức lương tối thiểu vùng I/người.
Cùng với đó là hàng loạt chính sách về điều kiện làm việc và chế độ phúc lợi dành cho người có tài năng và thành viên trong gia đình của họ.
Bước đi chiến lược trong phát triển nguồn lực trí thức chất lượng cao
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thế Truyền - Phó trưởng Bộ môn Cầu Hầm, Khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông vận tải cho rằng Nghị quyết trên là vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay, bởi thành phố Hà Nội đang hướng tới việc phát huy tối đa nguồn lực trí thức trình độ cao để giải quyết các bài toán thực tiễn từ giao thông, hạ tầng đô thị, phát triển bền vững cho đến chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi nền tảng khoa học, nghiên cứu dài hạn và năng lực giải mã công nghệ.
“Các chính sách hỗ trợ một lần kinh phí và các hỗ trợ khác được nêu trong Nghị quyết như người có học hàm giáo sư được hỗ trợ 1.000 lần mức lương cơ sở, phó giáo sư là 800 lần, hay được hưởng cơ chế khuyến khích gắn với kết quả nghiên cứu khoa học, sáng kiến hoặc tác phẩm nghệ thuật;... có thể khắc phục những bất cập về chính sách tiền lương, bảo đảm mức thu nhập tương xứng với sức lao động, trí tuệ và năng lực của chuyên gia, nhà khoa học và người có tài năng đặc biệt.
Mặt khác, thành phố không chỉ dừng lại ở việc thu hút nhân tài bằng chính sách về tài chính mà còn đặc biệt chú trọng đến khâu trọng dụng, thông qua một số chính sách về điều kiện làm việc, cũng như chế độ phúc lợi được quy định trong Nghị quyết, nhằm phát huy tối đa năng lực của người có tài.
Theo đó, người có tài năng sẽ được bố trí vị trí việc làm phù hợp với trình độ, năng lực, sở trường, tạo điều kiện để họ phát huy tối đa khả năng. Đồng thời, họ được ưu tiên không gian làm việc, trang thiết bị, phương tiện làm việc hiện đại, điều kiện thực hành, nghiên cứu thuận lợi; cũng như tạo điều kiện cho người có tài năng tham gia các đề tài, dự án, đề án, nhiệm vụ trọng điểm của thành phố;....
Những chính sách trên cho thấy nỗ lực rất lớn của thành phố Hà Nội trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thế Truyền bày tỏ.
Thầy Truyền phân tích thêm, nếu chỉ dừng lại ở việc đưa ra mức hỗ trợ tài chính cao nhưng thiếu môi trường làm việc phù hợp, thiếu phòng thí nghiệm, thiếu dự án cụ thể và thiếu không gian học thuật thì rất khó để giữ chân người tài.
Với các nhà khoa học xuất sắc, tài chính chỉ là một phần, thậm chí không phải là động lực lớn nhất. Điều họ thực sự quan tâm là giá trị cống hiến, là việc những tri thức và nghiên cứu của họ có được ứng dụng, có tạo ra tác động thực tiễn cho xã hội, cho ngành và cho đất nước hay không.
Từ góc nhìn này, thầy Truyền nhấn mạnh rằng: “Chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng sẽ thực sự “đúng” và “trúng” khi đi kèm với cơ chế trao quyền, đặt đúng vị thế và giao những nhiệm vụ mang tính thách thức. Những “bài toán khó”, những dự án lớn của thành phố đôi khi còn có giá trị hơn cả việc cấp kinh phí thuần túy, bởi đó chính là không gian để các nhà khoa học thể hiện năng lực và khẳng định vai trò.
Lấy ví dụ trong lĩnh vực giao thông, các cơ sở giáo dục đại học cùng đội ngũ giáo sư, phó giáo sư tại Hà Nội đã và đang tham gia nhiều dự án quan trọng như hạ tầng đường sắt đô thị, giao thông thông minh, các dự án ứng dụng AI… theo đặt hàng của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Điều này cho thấy, ngay cả khi chưa có những chính sách thu hút mạnh mẽ, đội ngũ trí thức vẫn đang âm thầm đóng góp cho sự phát triển của Thủ đô thông qua các đề tài, dự án cụ thể”.
Cùng bàn về vấn đề này, Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Sáng - Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội bày tỏ: “Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội chắc chắn sẽ tạo ra những tác động tích cực trong việc thu hút đội ngũ trí thức trình độ cao quay về hoặc lựa chọn Hà Nội làm nơi cống hiến.
Ngoài điều kiện ban đầu về mức thu nhập mang tính hỗ trợ đời sống trực tiếp, Nghị quyết cũng đề cập đến những yếu tố quyết định đối với các nhà khoa học là môi trường làm việc, cơ hội theo đuổi những hướng nghiên cứu, vấn đề khoa học và không gian để phát triển sự nghiệp học thuật”.
Cũng theo Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Sáng, thực tế cho thấy không ít trường hợp nhà khoa học có năng lực và rất nhiều ý tưởng, nhưng lại không được giao việc phù hợp, không có không gian để triển khai nghiên cứu. Khi đó, dù được đãi ngộ tốt, họ cũng khó tìm thấy động lực cống hiến lâu dài, thậm chí cảm thấy lãng phí chính năng lực của mình.
Nghị quyết cũng quy định rõ, mỗi một công trình, đề án, đề tài nghiên cứu khoa học, giải pháp, sáng kiến, đổi mới kỹ thuật, công nghệ hoặc tác phẩm, công trình văn hóa - nghệ thuật, thể dục thể thao từ cấp Thành phố và tương đương trở lên có giá trị thực tiễn, được cơ quan có thẩm quyền công nhận thì người có tài năng sẽ được hưởng tối đa 30% lợi nhuận hoặc giá trị từ việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Trường hợp không xác định được mức lợi nhuận hoặc giá trị thì mỗi một công trình được hưởng mức thu nhập khuyến khích với giá trị bằng 5% tổng kinh phí ngân sách thành phố chi trả cho công trình đó và tối đa là 300 lần mức lương tối thiểu vùng I/công trình (đối với công trình có nhiều chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng cùng tham gia 01 công trình thì thực hiện mức khuyến khích cho nhóm thực hiện công trình đó) hoặc hưởng các ưu đãi theo quy định của pháp luật chuyên ngành.
Điều này cũng tạo điều kiện cho những người có tài năng thực sự yên tâm cống hiến và phấn đấu đạt học hàm giáo sư, phó giáo sư.
“Ở góc độ cơ sở đào tạo đại học, nơi được xem là “nguồn” của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, nhà trường vẫn luôn gắn bó chặt chẽ với thành phố trong các hoạt động khoa học, công nghệ và triển khai các chủ trương, chính sách phát triển.
Vì vậy, tôi cho rằng, khi môi trường nghiên cứu ngày càng tốt hơn, khi các nhà khoa học nhìn thấy cơ hội được tham gia giải quyết những vấn đề lớn của Thủ đô, thì việc phấn đấu nâng cao học hàm, học vị cũng sẽ trở thành nhu cầu tự thân, góp phần hình thành một đội ngũ trí thức chất lượng cao, gắn bó lâu dài với Hà Nội”, thầy Sáng nhìn nhận.
Chính sách của Hà Nội có nhiều điểm vượt trội
Từ góc nhìn của một nhà khoa học đang trực tiếp làm nghiên cứu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Hiệu – Nghiên cứu viên Viện Công nghệ thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài của Hà Nội đã thể hiện quyết tâm rất rõ ràng và có nhiều điểm vượt trội, hướng tới việc tạo dựng môi trường và cơ chế sử dụng nhân tài một cách bền vững.
Mức lương tối thiểu vùng 1 hiện nay là 5.310.000 đồng. Như vậy, mức hỗ trợ một lần cho chức danh giáo sư là 5 tỉ 310 triệu đồng (1.000 lần mức lương tối thiểu vùng I).
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Hiệu chia sẻ: “Nếu tính toán sơ bộ, mức hỗ trợ dành cho giáo sư, phó giáo sư có thể lên đến hàng tỷ đồng, đây là con số rất đáng kể và đủ để tạo sức hút mạnh mẽ, đặc biệt đối với đội ngũ phó giáo sư trẻ, mới được phong học hàm, đang ở giai đoạn cần nguồn lực để ổn định cuộc sống và phát triển học thuật.
Mặc dù chính sách tài chính được nêu ra là rất tích cực, nhưng theo tôi, mức đãi ngộ này vẫn chưa đủ để cạnh tranh trực diện với khu vực ngoài công lập hay môi trường nghiên cứu quốc tế, nơi các nhà khoa học không chỉ được trả lương cao hơn mà còn được làm việc trong hệ sinh thái nghiên cứu hoàn chỉnh.
Vì vậy, yếu tố quyết định để chính sách thực sự phát huy hiệu quả không nằm ở việc so sánh thu nhập, mà ở cách thành phố tạo ra môi trường làm việc, trao quyền và giao nhiệm vụ phù hợp cho đội ngũ trí thức”.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Hiệu bày tỏ, nhà khoa học thường đặt ra yêu cầu rất cao đối với điều kiện nghiên cứu, từ cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, hệ sinh thái học thuật cho tới cơ chế phối hợp, đánh giá và trao quyền trong quá trình làm việc. Nếu những yếu tố này không được làm rõ ngay từ đầu, rất dễ xảy ra tình trạng “thu hút được người nhưng không giữ được người".
Vì vậy, để giữ chân được đội ngũ nhà khoa học trẻ, cần có thêm các cơ chế đánh giá, sử dụng và trao quyền cho họ trong suốt quá trình họ làm việc như được lựa chọn đơn vị công tác phù hợp, hoặc công bố rõ ràng danh sách các cơ quan, cơ sở nghiên cứu, đào tạo có nhu cầu và đủ điều kiện tiếp nhận, phát huy hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao.
“Việc minh bạch hóa các lựa chọn này sẽ giúp nhà khoa học chủ động cân nhắc nơi làm việc, nơi họ có thể phát huy tốt nhất năng lực chuyên môn, đồng thời tìm thấy không gian học thuật và môi trường làm việc phù hợp để cống hiến lâu dài.
Khi chính sách đãi ngộ tài chính đi kèm với cơ chế sử dụng hợp lý và môi trường làm việc thuận lợi, chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng của Hà Nội mới thực sự phát huy hiệu quả bền vững”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Hiệu nhấn mạnh.
