Thông báo kết luận của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới (Thông báo số 81-TB/TW) được ban hành ngày 18/7/2025. Thời gian qua, lễ khởi công xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới đất liền đã đồng loạt diễn ra.
Trước mắt, 100 trường học cho các xã biên giới (ở 14 tỉnh thành) dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trước khai giảng năm học 2026–2027.
Ở góc nhìn của Đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Huế - người dân tộc Tà Ôi) và Đại biểu Châu Quỳnh Dao (Đoàn Đại biểu Quốc hội An Giang - dân tộc Khmer) nhận định chủ trương này có ý nghĩa chiến lược, không chỉ đối với giáo dục vùng biên mà còn góp phần giữ vững biên cương lâu dài.
Xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ góp phần giải quyết nhiều vấn đề căn cơ
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu bày tỏ: “Ở cương vị của một Đại biểu Quốc hội, cũng là người đồng bào dân tộc thiểu số và có thời gian 10 năm dạy học ở vùng cao, tôi thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa của chủ trương xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp cho 248 xã biên giới đất liền. Đây là quyết sách mang tầm chiến lược thể hiện tầm nhìn dài hạn của Đảng và Nhà nước trong việc giữ biên cương từ gốc rễ con người.
Giáo dục ở vùng biên lâu nay không thiếu quyết tâm nhưng điều kiện căn bản còn nhiều vướng mắc. Khoảng cách địa lý xa xôi, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, rào cản ngôn ngữ và hoàn cảnh gia đình khiến nhiều con em đồng bào dân tộc thiểu số chưa thể đi học đều đặn, khó học lên cao hoặc không học hết chương trình. Không ít em sau khi học xong phải rời khỏi địa phương, khiến quá trình học tập và phát triển nguồn nhân lực tại chỗ bị đứt đoạn.
Trong bối cảnh đó, mô hình trường nội trú liên cấp sẽ trực tiếp tháo gỡ nhiều “nút thắt” quan trọng. Trước hết là về khoảng cách địa lý, sẽ không còn việc học sinh phải băng rừng, vượt suối để đến trường khi được học tập liên tục, an toàn tại ngôi trường nội trú. Tình trạng bỏ học giữa chừng cũng sẽ được cải thiện. Điều kiện sinh hoạt tối thiểu được đảm bảo giúp các em yên tâm học tập, tránh nghỉ học do hoàn cảnh gia đình khó khăn, phải đi lao động sớm. Bên cạnh đó, trường nội trú liên cấp giúp duy trì mạch học tập, tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng dạy và học.
Nhìn xa hơn, chủ trương này góp phần giải quyết vấn đề về nguồn cán bộ tại chỗ. Muốn có đội ngũ cán bộ là người dân tộc, hiểu dân, nói được tiếng dân và gắn bó lâu dài với biên giới thì phải bắt đầu từ giáo dục bền vững cho chính con em địa phương. Đây không chỉ là đầu tư cho giáo dục, mà là đầu tư cho nguồn nhân lực tại chỗ, cho thế trận lòng dân, cho quốc phòng, an ninh từ sớm, từ xa.”
Cùng chia sẻ về vấn đề này, Đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao bày tỏ sự đồng tình sâu sắc trước chủ trương xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp cho 248 xã biên giới đất liền.
Vị đại biểu chia sẻ: “Xuất phát từ thực tiễn công tác trong ngành giáo dục, tôi thấu hiểu những rào cản mà con em đồng bào dân tộc thiểu số dọc các tuyến biên giới đang phải đối mặt. Dù Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, từng bước rút ngắn khoảng cách trong việc tiếp cận giáo dục, y tế và các điều kiện sống giữa vùng biên giới, miền núi với khu vực đồng bằng, đô thị, song đời sống của nhiều học sinh vẫn còn khó khăn. Không ít em gặp trở ngại trong việc đến trường hoặc chưa có điều kiện học tập đến nơi đến chốn.
Từ thực tế đó, chủ trương xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ góp phần giải quyết nhiều vấn đề căn cơ. Đây không chỉ là dự án giáo dục đơn thuần mà là chủ trương mang tính chiến lược lâu dài, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời có ý nghĩa sâu sắc với giáo dục vùng biên”.
Phân tích ý nghĩa của chủ trương ở góc độ giáo dục, Đại biểu Châu Quỳnh Dao cho rằng, việc gieo mầm tri thức tại những vùng đặc thù như các xã biên giới có ý nghĩa hết sức quan trọng. Mô hình trường nội trú sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Học sinh được bảo đảm điều kiện ăn ở, chăm sóc sức khỏe, được học tập và sinh hoạt trong môi trường ổn định, từ đó được giáo dục toàn diện hơn.
Các em không chỉ được dạy kiến thức văn hóa mà còn có điều kiện được bồi dưỡng về lý tưởng, đạo đức, lối sống, tình yêu quê hương đất nước, kỹ năng sống, giáo dục về tính cố kết cộng đồng, đại đoàn kết các dân tộc.
Theo Đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao: "Ở tầm rộng hơn, việc đầu tư cho giáo dục ở khu vực biên giới cũng chính là giải pháp để rút ngắn khoảng cách phát triển, tạo nền tảng giảm nghèo bền vững. Từ những ngôi trường nội trú liên cấp hôm nay, trong tương lai sẽ có thêm nhiều bác sĩ, kỹ sư, giáo viên, chiến sĩ… trưởng thành và quay trở về xây dựng quê hương, góp phần phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh.
Mỗi ngôi trường khang trang mọc lên dọc tuyến biên giới không chỉ là nơi dạy chữ, mà còn là biểu tượng của niềm tin và tầm nhìn chiến lược. Đó là cột mốc của tri thức và các em học sinh cũng chính là những "cột mốc sống" góp phần giữ gìn vùng phên dậu của Tổ quốc".
Xây dựng chính sách dựa trên tư duy về hệ sinh thái nội trú
Để các trường nội trú liên cấp có thể đi vào vận hành hiệu quả, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Nghị định Quy định chính sách cho học sinh trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền. Dự thảo không chỉ đưa ra những chính sách hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, như chế độ tiền ăn, cung cấp đồ dùng sinh hoạt thiết yếu... mà còn quy định các chính sách nhằm tăng cường điều kiện hoạt động cho các trường phổ thông nội trú.
Theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng những quy định cụ thể để áp dụng cho mô hình trường mới là rất cần thiết. Để những hỗ trợ này thực sự phát huy hiệu quả, vị Đại biểu chỉ ra việc thiết kế chính sách cần được tiếp cận theo tư duy một hệ sinh thái nội trú hoàn chỉnh.
Thực tế, cần bảo đảm ít nhất bốn yếu tố. Đầu tiên, điều kiện sống tối thiểu phải bảo đảm tử tế, tối thiểu không có nghĩa là làm tạm thời, mà phải được tổ chức chu đáo, ổn định, để các em có sức khỏe học tập. Với đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý nội trú, vai trò của họ không chỉ là dạy học mà còn là chăm sóc, giáo dục học sinh. Vì vậy, cần có chính sách thu hút, đãi ngộ và giữ chân giáo viên giỏi, giúp họ yên tâm công tác lâu dài tại vùng biên.
Ngoài ra, chương trình giáo dục cần phù hợp với đặc thù học sinh dân tộc thiểu số, bổ sung tiếng Việt, kỹ năng sống, hiểu biết pháp luật và giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Học sinh dân tộc thiểu số phần lớn sinh sống ở những địa bàn khó khăn, nhiều nơi là vùng trọng yếu về quốc phòng, an ninh. Đây là những khu vực đa dạng về dân tộc, văn hóa, đồng thời cũng rất cần có sự tiếp cận chung đối với tri thức phổ thông, mà tiếng Việt là công cụ quan trọng. Do đó, việc tăng cường dạy tiếng Việt cần được thực hiện một cách bài bản, phù hợp để giúp học sinh ở những xuất phát điểm khác nhau có điều kiện tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn.
Đặc biệt, cần có cơ chế giám sát việc thực thi chính sách, tránh việc trường lớp được xây dựng khang trang nhưng quá trình vận hành lại thiếu kinh phí, thiếu nhân lực hoặc thiếu trách nhiệm. Việc giám sát cần được thực hiện chặt chẽ ngay từ đầu và duy trì thường xuyên, với sự tham gia của các cấp quản lý, nhà trường, phụ huynh và cả học sinh, để bảo đảm mọi hoạt động diễn ra thực chất, hiệu quả.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu khẳng định: “Việc chăm lo giáo dục cho con em đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt ở khu vực biên giới đất liền, có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, tạo nền tảng để các em vươn lên và đóng góp cho sự phát triển của địa phương cũng như đất nước.
Đây cũng là thông điệp xuyên suốt trong chủ trương của Đảng về đầu tư phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi nói chung và việc xây dựng hệ thống trường phổ thông liên cấp nội trú tại các xã biên giới đất liền nói riêng, được xem là một điểm đột phá mạnh mẽ.
Chăm lo giáo dục cho các em hôm nay chính là giữ vững biên giới bằng tri thức và sự gắn bó của con người trong tương lai; là đầu tư cho an ninh, cho phát triển bền vững của đất nước. Và quan trọng hơn cả, đó là cách chúng ta thực hiện công bằng xã hội một cách thiết thực và nhân văn nhất.”
Dưới góc nhìn của Đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao, những chính sách hỗ trợ cho học sinh trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền là hết sức cần thiết. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách mà còn ở khâu tổ chức thực hiện và giám sát, bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng đối tượng, không bị thất thoát hay dàn trải. Cùng với đó, tiến độ xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp cần được theo dõi chặt chẽ, bảo đảm chất lượng để kịp đưa vào vận hành, phục vụ học sinh trong các năm học tới.
Vị Đại biểu nhấn mạnh: "Để các chính sách phát huy hiệu quả, cần có sự vào cuộc và giám sát của toàn xã hội, không chỉ của cơ quan chức năng, nhà trường hay phụ huynh. Khi chính sách thực sự đi vào cuộc sống, đúng đối tượng, sẽ phát huy trọn vẹn ý nghĩa nhân văn, đồng thời góp phần bảo đảm ổn định chính trị, phát triển kinh tế – xã hội và giữ vững quốc phòng, an ninh ở khu vực biên giới.
Tôi mong muốn các cấp, các ngành và toàn xã hội tiếp tục quan tâm đến việc chăm lo giáo dục cho con em đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và nuôi dưỡng khát vọng học tập cho thế hệ trẻ ở vùng biên. Đây là nền tảng quan trọng để các em vươn lên, đóng góp vào sự phát triển của địa phương và đất nước trong tương lai.
Tri thức là con đường ngắn nhất giúp các em thoát nghèo, thay đổi cuộc sống và khẳng định bản thân. Khi có kiến thức, hiểu biết, các em sẽ thêm yêu quê hương, tự hào dân tộc, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm trong việc xây dựng và bảo vệ quê hương, nhất là ở những vùng biên giới – nơi có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh.
Đầu tư giáo dục cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên giới không chỉ là đầu tư cho tương lai của từng cá nhân, mà còn là đầu tư cho sự phát triển bền vững của đất nước, góp phần giữ vững phên dậu Tổ quốc từ gốc rễ là con người".
