Thời điểm này, các trường phổ thông đã và đang tiến hành triển khai việc đánh giá, xếp loại viên chức cuối năm học. Mặc dù cùng áp dụng việc đánh giá, xếp loại theo hướng dẫn của Nghị định 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 90/2020/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức nhưng cách thực hiện lại có sự khác nhau.
Có trường xếp chung theo thành tích từ trên xuống; có trường lại chia theo từng nhóm có công việc tương đồng, như: nhóm tổ trưởng; tổ trưởng chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, nhân viên văn phòng. Mỗi nhóm, lấy 20% xếp loại viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Việc xếp loại viên chức theo từng nhóm trong trường phổ thông thường được xem là cách để “công bằng tương đối” giữa các vị trí việc làm với nhau. Tuy nhiên, trong thực tế triển khai lại phát sinh khá nhiều bất cập, hạn chế bởi trong trường học thì nhiệm vụ của giáo viên khá tương đồng với nhau.
Vì sao nói đánh giá, xếp loại viên chức theo nhóm phát sinh bất cập?
Theo hướng dẫn của Nghị định 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 90/2020/NĐ-CP, những viên chức không giữ chức vụ lãnh đạo được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phải đạt được tiêu chí sau:
1. Viên chức không giữ chức vụ quản lý đạt được tất cả các tiêu chí sau đây thì xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ:
a) Thực hiện tốt các quy định tại khoản 1, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Nghị định này;
b) Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức.
Việc tính nhiệm vụ vượt mức ở nhiều trường phổ thông hiện nay, bao gồm: chỉ tiêu chất lượng; bồi dưỡng học sinh giỏi văn hóa, năng khiếu, thi khoa học kỹ thuật đạt giải các cấp; tham gia thi giáo viên giỏi cấp tỉnh; tham gia viết sáng kiến kinh nghiệm, làm đồ dùng dạy học đạt giải; tham gia các hoạt động phong trào của địa phương, ngành đạt giải.
Trong khi đó, có 4 nhóm đối tượng ở mỗi trường phổ thông.
Nhóm tổ trưởng chuyên môn và giáo viên chủ nhiệm sẽ có nhiều viên chức đạt nhiệm vụ vượt mức hơn. Nhóm tổ trưởng thường phải gương mẫu và được ban giám hiệu giao đảm nhận những công việc khó như bồi dưỡng học sinh giỏi, hỗ trợ các phong trào của trường và tích cực tham gia một số phong trào. Nhóm giáo viên chủ nhiệm thường được ban giám hiệu “chọn mặt gửi vàng” vì họ phải quản lý học sinh; phối hợp phụ huynh; xử lý vi phạm; cập nhật phần mềm quản lý học sinh, hướng dẫn học sinh làm hồ sơ (giáo viên chủ nhiệm cuối cấp); làm hồ sơ, báo cáo; tham gia vận động, tuyên truyền… Chính vì đảm nhận nhiều công việc hơn nên 2 nhóm này cũng có nhiều thành tích vượt trội hơn 2 nhóm còn lại.
Tuy nhiên, khi xét loại viên chức phân theo nhóm đối tượng thì họ cũng chỉ được xét 20% viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ như những nhóm khác. Có nghĩa, 2 nhóm này nhiều người đủ tiêu chuẩn xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nhưng vì bị khống chế chỉ tiêu nên họ chỉ được xếp ở mức hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Ngược lại, ở nhóm giáo viên bộ môn và nhóm nhân viên văn phòng cũng có nhiều cá nhân tiêu biểu. Họ được xếp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ rất xứng đáng nhưng cũng có người chưa thực sự nổi trội, có nhiều thành tích vượt trội nhưng vẫn được xếp loại xuất sắc chỉ tiêu chung là 20 % loại xuất sắc.
Vậy nên, trong cùng một đơn vị, có những viên chức hoàn thành tốt ở nhóm này nhưng lại có nhiều thành tích vượt trội hơn một số viên chức hoàn thành xuất sắc ở nhóm khác.
Đánh giá, xếp loại viên chức sao cho hài hòa giữa các viên chức trong cùng một đơn vị?
Hiện nay, việc đánh giá, xếp loại viên chức cuối năm được căn cứ vào hướng dẫn của Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV hợp nhất Nghị định 90/2020/NĐ-CP và Nghị định 48/2023/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức.
Trong khi đó, căn cứ khoản 6 Điều 2 Văn bản hợp nhất 3/VBHN-BNV có quy định về tỷ lệ cán bộ, công chức, viên chức xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ như sau:
“6. Tỷ lệ cán bộ, công chức, viên chức xếp loại "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ" trong tổng số cán bộ, công chức, viên chức tại cùng cơ quan, tổ chức, đơn vị và đối với từng nhóm đối tượng có nhiệm vụ tương đồng không quá tỷ lệ đảng viên được xếp loại "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ" theo quy định của Đảng.
Trường hợp cơ quan, tổ chức, đơn vị có thành tích xuất sắc, nổi trội, hoàn thành vượt kế hoạch các công việc được giao, hoàn thành tốt các công việc đột xuất, có đề xuất hoặc tổ chức thực hiện đổi mới sáng tạo, tạo sự chuyển biến tích cực, mang lại giá trị, hiệu quả thiết thực thì cấp có thẩm quyền quyết định tỷ lệ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phù hợp với thực tế, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cán bộ, công chức, viên chức.”
Hiện nay, tại điểm 2.3 khoản 2 Mục B Hướng dẫn 21-HD/BTCTW năm 2019 về kiểm điểm, đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm đối với tổ chức đảng, đảng viên và tập thể, cá nhân cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp do Ban Tổ chức Trung ương ban hành, có nêu như sau:
“Đánh giá, xếp loại chất lượng đảng viên
...2.3. Khung tiêu chuẩn các mức chất lượng
a) Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
...Cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định số lượng đảng viên được xếp loại “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” không vượt quá 20% số đảng viên được xếp loại “Hoàn thành tốt nhiệm vụ” trong từng tổ chức cơ sở đảng.”
Như vậy, tỷ lệ cán bộ, viên chức xếp loại Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không được vượt quá 20% số cán bộ, công chức, viên chức được xếp loại hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Chính vì văn bản hướng dẫn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không được vượt quá 20% số cán bộ, công chức, viên chức nên việc đánh giá, xếp loại viên chức ở các trường học thường có sự cạnh tranh khá gay gắt.
Một khi được xếp ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cũng đồng nghĩa đủ điều kiện để xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở. Đặc biệt, cuối năm được chia tiền thu nhập tăng thêm, tiền thưởng theo Nghị định 73 cao hơn.
Vì thế, việc quan trọng là người đứng đầu đơn vị (hiệu trưởng) phải xây dựng được những tiêu chí cụ thể để đánh giá giáo viên qua những đầu công việc được giao một cách khoa học, minh bạch.
Bên cạnh đó, cũng không nhất thiết phải xếp loại viên chức theo nhóm công việc vì trong một trường học, ngoài cán bộ quản lý, nhân viên văn phòng ra, các giáo viên còn lại cơ bản cùng một nhiệm vụ chính là giảng dạy.
Những thầy cô tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, hoặc giáo viên chủ nhiệm cũng chỉ là công việc kiêm nhiệm, mỗi tuần được giảm từ 1- 4 tiết (tùy nhiệm vụ kiêm nhiệm) nên công việc chính còn lại là giảng dạy.
Trong quá trình giảng dạy, công tác, viên chức nào ngoài nhiệm vụ được giao mà có thêm những thành tích vượt trội thì đưa vào để xét loại viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đều xứng đáng.
Việc chia theo nhóm công việc có phần khiên cưỡng mà khó tạo được động lực cho nhiều thầy cô giáo trong trường. Bởi, họ có nhiều thành tích, đảm nhận nhiều công việc khó nhưng cuối năm chỉ được xét hoàn thành tốt nhiệm vụ vì bị khống chế chỉ tiêu không quá 20%.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
