Ngày 10/12/2025, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Giáo dục nghề nghiệp (Luật số 124/2025/QH15) và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026, một số điều khoản có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026.
Đây là đạo luật quan trọng nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phát triển giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Luật gồm 09 Chương, 45 điều, giảm 34 điều so với Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 và được thiết kế bao gồm các nội dung chính về: tổ chức và quản trị cơ sở giáo dục nghề nghiệp; hoạt động đào tạo; giảng viên, giáo viên, người dạy nghề và người học; bảo đảm và kiểm định chất lượng; vai trò, quyền và trách nhiệm của doanh nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp; tài chính, tài sản; hợp tác và đầu tư trong giáo dục nghề nghiệp.
Luật được xây dựng trên cơ sở bám sát các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cụ thể hóa thành nhiều quy định, trong đó có một số quy định trọng tâm dưới đây:
Thứ nhất, cải cách hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
Luật bổ sung mô hình trung học nghề cùng cấp với trung học phổ thông đã giúp hệ thống giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam phù hợp với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO, đồng thời tăng cường khả năng hội nhập với hệ thống giáo dục của nhiều quốc gia phát triển. Sự bổ sung này cũng sẽ góp phần hoàn thiện, chuẩn hóa các bậc trình độ giáo dục nghề nghiệp trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, tạo nền tảng quan trọng cho thiết kế chương trình, phân luồng, liên thông và phát triển người học theo lộ trình bền vững. Ở góc độ phát triển nguồn nhân lực, mô hình trung học nghề đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nguồn nhân lực trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; người học sau khi tốt nghiệp trung học nghề vừa có nền tảng kiến thức văn hóa phổ thông, vừa có kỹ năng nghề, đủ năng lực tiếp nhận và ứng dụng các công nghệ hiện đại vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm khi tham gia thị trường lao động, đồng thời có thể học tiếp lên các trình độ cao hơn.
Luật cũng đã chuẩn hóa lại hệ thống cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp, phân biệt rõ giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc quy hoạch, đầu tư và phân bổ nguồn lực. Theo đó, cơ sở giáo dục nghề nghiệp bao gồm: trường cao đẳng, trường trung cấp, trường trung học nghề; cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp bao gồm trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm khác có chức năng hoạt động giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục đại học. Theo quy định của Luật, ngân sách cho giáo dục nghề nghiệp được ưu tiên trong tổng chi ngân sách nhà nước dành cho giáo dục, đào tạo để chuẩn hóa cơ sở giáo dục nghề nghiệp; hiện đại hóa một số trường cao đẳng trọng điểm, chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế phù hợp với định hướng phát triển ngành, nghề ưu tiên tại các trung tâm kinh tế lớn.
Thứ hai, đổi mới chương trình, tổ chức đào tạo và bảo đảm chất lượng
Luật quy định chuẩn chương trình đào tạo bảo đảm phù hợp mục tiêu và các yêu cầu cụ thể của bậc trình độ tương ứng trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam; thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ trong thiết kế và thực hiện chương trình đào tạo; áp dụng các phương thức tổ chức đào tạo linh hoạt, tạo điều kiện cho người học liên thông, học tập suốt đời. Trên cơ sở chuẩn chương trình đào tạo, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trao quyền tự chủ trong việc biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo, bảo đảm đáp ứng chuẩn chung và phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Luật quy định chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp, được rà soát, cập nhật định kỳ bảo đảm tiệm cận và từng bước hội nhập chuẩn khu vực và chuẩn quốc tế. Chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp là cơ sở để thực hiện quy hoạch, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp; đầu tư phát triển cơ sở giáo dục nghề nghiệp trọng điểm, chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế; đánh giá, giám sát các điều kiện bảo đảm chất lượng; thực hiện trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Một trong những điểm mới của Luật đó là quy định về cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp, đó là một thành phần của cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Việc xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác, sử dụng thống nhất cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp là một nội dung quan trọng trong quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm xây dựng và phát triển hệ thống văn bằng số, chứng chỉ số, học liệu số; cung cấp, cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp; quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu theo quy định của pháp luật. Cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp phải đăng ký thông tin về chương trình đào tạo vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp trước khi tuyển sinh, tổ chức đào tạo.
Có thể khẳng định, những quy định mới nêu trên trong Luật đã thể chế hóa chủ trương của Đảng về chuẩn hóa, hiện đại hóa hệ thống giáo dục nghề nghiệp hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế; đồng thời, xây dựng chiến lược dữ liệu ngành phục vụ cho chuyển đổi số mạnh mẽ và nâng cao chất lượng đào tạo, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong giáo dục nghề nghiệp.
Thứ ba, thúc đẩy gắn kết giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp
Luật có nhiều quy định liên quan để thể chế hóa chủ trương của Đảng về thu hút doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào đào tạo nhân lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết nhà trường - doanh nghiệp, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường được nêu trong Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Lần đầu tiên quy định rõ vị trí, vai trò của doanh nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp bằng những điều, khoản cụ thể trong Luật. Doanh nghiệp được xác định có vai trò đặc biệt quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp, đồng hành với Nhà nước, cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng nghề, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động; doanh nghiệp trực tiếp thực hiện hoặc tham gia các hoạt động giáo dục nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; doanh nghiệp là cơ sở thực hành, thực tập giúp người học, giảng viên, giáo viên tiếp cận công nghệ, quy trình sản xuất thực tiễn và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp. Luật cũng quy định cụ thể chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp; khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề; tôn vinh, khen thưởng doanh nghiệp có đóng góp tiêu biểu cho hoạt động giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề; hỗ trợ kinh phí đào tạo cho doanh nghiệp...
Điểm mới đáng chú ý trong Luật là quy định về Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp để đào tạo và phát triển kỹ năng cho người lao động của doanh nghiệp; hỗ trợ người lao động của doanh nghiệp học tập, nâng cao trình độ chuyên môn; tài trợ cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp có hợp tác với doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và quy định của pháp luật khác có liên quan. Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp là quỹ do doanh nghiệp quản lý, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn lực và tham gia các hoạt động giáo dục nghề nghiệp một cách thực chất, bền vững. Chính phủ sẽ quy định chi tiết đối tượng, nguồn trích lập, mức trích lập, nhiệm vụ chi của Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp.
Thứ tư, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong quản lý, quản trị
Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đã thể hiện rõ tinh thần phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, giao quyền chủ động, tự chủ nhiều hơn cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, cấp tỉnh và cơ sở giáo dục nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đồng thời phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh phân quyền, phân cấp.
Cụ thể: Phân quyền từ Quốc hội cho Chính phủ; phân cấp từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; phân cấp từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn; phân cấp từ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho Sở Giáo dục và Đào tạo, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo.
Luật đã quy định cụ thể về nguyên tắc hoạt động của giáo dục nghề nghiệp, nhấn mạnh bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền. Đây là một thay đổi rất lớn trong tư duy quản trị và trong quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp.
Quyền tự chủ của cơ sở giáo dục nghề nghiệp được đề cập xuyên suốt trong Luật: tự chủ xác định số lượng tuyển sinh, phương thức tuyển sinh hằng năm; tự chủ biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo bảo đảm đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo; tự chủ quyết định việc quy định tổ chức bộ máy đối với phân hiệu; tự chủ tài chính, sử dụng các nguồn thu hợp pháp cho các nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất và các hoạt động giáo dục nghề nghiệp khác…
Thứ năm, cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính.
Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 không quy định các điều kiện đầu tư mà thực hiện dẫn chiếu theo quy định của Luật Giáo dục điều kiện về thành lập, chia, tách, sáp nhập, giải thể cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cho phép hoạt động, thành lập tổ chức kiểm định... Quy định trên đã tác động tới 100% các điều kiện đầu tư so với Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 theo hướng cắt, giảm, đơn giản hóa, trong đó: Bãi bỏ 33/74 thủ tục hành chính (trong đó bãi bỏ 35 thủ tục hành chính và tích hợp dẫn đến bãi bỏ 08 thủ tục hành chính), chiếm 44,5 %; 41 thủ tục hành chính được quy định tại văn bản dưới luật sẽ tạo cơ hội đơn giản hóa điều kiện, hồ sơ, thời gian thực hiện.
Để tổ chức thi hành Luật hiệu quả, theo sự phân công của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành; đồng thời trong thời gian tới, trên cơ sở Kế hoạch triển khai thi hành Luật của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành và trình cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản hướng Luật theo thẩm quyền.
