Cơ sở GDNN được tự chủ hợp tác nước ngoài: Có nơi tâm đắc, có trường còn băn khoăn

Tại Dự thảo Nghị định Quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục nghề nghiệp, nội dung liên quan đến tự chủ trong hợp tác với nước ngoài đang nhận được nhiều sự quan tâm, kỳ vọng tạo chuyển biến tích cực trong nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Theo đó, cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ hợp tác với nước ngoài trong việc quyết định lựa chọn các bên hợp tác và tự quyết nội dung hợp tác theo quy định.

Cùng với đó, cơ sở giáo dục nghề nghiệp chịu trách nhiệm về quyết định hợp tác, kết quả triển khai, chất lượng đào tạo, và sử dụng nguồn lực khi thực hiện hoạt động hợp tác với nước ngoài.

Giải quyết vướng mắc về thủ tục hợp tác

Trước hết, với quy định mới, cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ trong quyết định hợp tác với cơ sở giáo dục, cơ quan nhà nước, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp, tổ chức quốc tế và tổ chức công nghệ ngoài nước.

Về nội dung này, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Văn Tân - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội bày tỏ sự tâm đắc với quy định cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ quyết định lựa chọn các bên hợp tác.

Trên thực tế, cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã được trao quyền tự chủ nhất định trong hợp tác với nước ngoài, song vẫn phải thực hiện nhiều khâu như xin phép, chờ phê duyệt,... khiến cho quá trình triển khai kéo dài và kém linh hoạt hơn.

Do đó, khi cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ quyết định lựa chọn các bên hợp tác sẽ mở rộng không gian tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong lựa chọn đối tác. Quyền tự chủ này vẫn được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm không “buông lỏng” quản lý.

Từ thực tiễn của nhà trường, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Nghi Sơn (Thanh Hóa) Nguyễn Văn Thụ phân tích, việc hợp tác giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với đối tác nước ngoài thường phải qua nhiều cấp phê duyệt, gây chậm trễ và hạn chế khả năng tận dụng cơ hội. Quy trình phức tạp cũng khiến nhà trường ngại hợp tác với các bên, đặc biệt là doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc không tự chủ trong lựa chọn đối tác còn khiến cho nhà trường khó đáp ứng nhanh nhu cầu thực tế; làm hạn chế về nguồn lực, kinh phí và chuyên gia để nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Với việc quy định cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ quyết định lựa chọn các bên hợp tác giúp tháo gỡ nhiều khó khăn. Theo thầy Thụ, nhà trường có thể nhanh chóng lựa chọn đối tác phù hợp, đáp ứng nhu cầu đào tạo và nghiên cứu.

Khi được tự chủ lựa chọn đơn vị hợp tác, nhà trường sẽ có cơ hội hợp tác với các bên chất lượng, giúp nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu lao động, tiếp cận nguồn lực, kinh phí và cơ sở vật chất từ bên ngoài.

Nhà trường cũng sẽ chú trọng hơn trong hợp tác với doanh nghiệp giúp sinh viên có cơ hội thực hành, tăng khả năng làm việc sau khi tốt nghiệp.

Hơn nữa, việc tự chủ trong quyết định lựa chọn các bên hợp tác cũng sẽ giúp cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiết kiệm được nguồn lực, kinh phí và tận dụng được đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu.

“Quy định cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ quyết định lựa chọn các bên hợp tác mở cơ hội để nhà trường giải quyết vướng mắc về thủ tục hợp tác, tăng tính linh hoạt và tạo ra thuận lợi trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cơ hội thực hành và nguồn lực của nhà trường”, thầy Thụ cho biết.

Cùng chia sẻ, đại diện Trường Cao đẳng Nghề Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, nhà trường chủ yếu triển khai các hoạt động liên kết, hợp tác quốc tế thông qua các chương trình, dự án của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc trên cơ sở giới thiệu từ cơ quan chủ quản, nhằm bảo đảm đầy đủ tính pháp lý, tránh rủi ro trong quá trình thực hiện.

Quy định cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ lựa chọn đối tác nước ngoài mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Thực tế hiện nay, một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở nước ngoài gặp khó khăn trong tuyển sinh nên có xu hướng đẩy mạnh tìm kiếm nguồn tuyển sinh quốc tế. Do vậy, nếu các cơ sở đào tạo trong nước không tìm hiểu kỹ về năng lực, uy tín và thực trạng hoạt động của đối tác, nguy cơ thiệt thòi cuối cùng sẽ là người học.

“Với vị thế và nguồn lực hiện nay, không phải cơ sở giáo dục nghề nghiệp nào cũng đủ khả năng tự thẩm định toàn diện độ tin cậy và chất lượng của đối tác nước ngoài. Việc chỉ dựa vào thông tin do đối tác công bố trên website là chưa đủ căn cứ, thiếu tính khách quan và kiểm chứng. Chính vì thế, dù hợp tác quốc tế là xu hướng cần thúc đẩy nhưng việc triển khai vẫn phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật chặt chẽ, bảo đảm chất lượng, uy tín và quyền lợi của người học”, vị này chia sẻ.

Tăng trách nhiệm giải trình trong hoạt động hợp tác với nước ngoài

Bên cạnh được tự chủ trong quyết định các bên hợp tác, quy định mới cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp tự chủ trong tự quyết nội dung hợp tác theo quy định, gồm trong đào tạo và trong nghiên cứu khoa học, tổ chức thực thành, trao đổi thông tin, tài liệu, kết quả nghiên cứu, tổ chức hội thảo, hội nghị.

Theo chia sẻ của đại diện Trường Cao đẳng Nghề Thành phố Hồ Chí Minh, việc trao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tự quyết nội dung hợp tác quốc tế là phù hợp với yêu cầu phát triển. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực chất, các trường vẫn đang đối mặt với những rào cản đáng kể, đặc biệt là hạn chế về năng lực ngoại ngữ của người học và đội ngũ nhà giáo.

Hoạt động hợp tác đào tạo và nghiên cứu khoa học với đối tác nước ngoài còn liên quan đến yếu tố con người, nhân thân và các vấn đề pháp lý xuyên biên giới. Vì vậy, bên cạnh việc ban hành nghị định, vị này cho rằng, cần sớm có các thông tư hướng dẫn cụ thể để làm rõ những nội dung như đào tạo có yếu tố nước ngoài, sử dụng giảng viên nước ngoài, hợp tác đầu tư, cũng như quản lý trang thiết bị phục vụ đào tạo.

Còn thầy Thụ cho rằng, quy định cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ, tự quyết nội dung hợp tác theo quy định tạo đòn bẩy để nhà trường điều chỉnh chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động quốc tế. Việc hợp tác với nước ngoài giúp tăng cường thực hành, giảm khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế. Qua đó, giúp nhà trường phát triển theo hướng nâng cao được chất lượng đào tạo, tăng cường nghiên cứu ứng dụng, tạo cơ hội việc làm và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, giúp nhà trường bắt kịp với xu hướng quốc tế hóa giáo dục nghề nghiệp.

Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) có thay đổi cơ bản và toàn diện từ bên trong

Cùng quan điểm, thầy Tân cho rằng, tất nhiên việc cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp tự chủ trong tự quyết nội dung hợp tác phải tuân thủ theo quy định.

Điểm tích cực lớn nhất của quy định mới là việc cắt giảm các thủ tục hành chính vốn kéo dài và làm giảm tính chủ động của cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong hợp tác với nước ngoài. Được trao quyền tự chủ cao hơn, các trường có thể chủ động trong xây dựng nội dung hợp tác phù hợp với nhu cầu đào tạo và định hướng phát triển của đơn vị.

Tuy nhiên, thầy Tân nhấn mạnh, tự chủ không đồng nghĩa với nới lỏng trách nhiệm. Việc giảm tiền kiểm phải đi kèm với yêu cầu tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục nghề nghiệp đối với cơ quan quản lý nhà nước, người học và xã hội. Các quyết định hợp tác, hiệu quả triển khai, chất lượng đào tạo, cũng như việc sử dụng nguồn lực phải được công khai, minh bạch và chịu sự giám sát chặt chẽ.

“Cùng với tự chủ, cơ chế giải trình cần được thiết kế đầy đủ và được thực thi một cách nghiêm túc. Từ đó, quyền tự chủ trong hợp tác với nước ngoài mới thực sự trở thành động lực góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm thực hiện báo cáo định kỳ hằng năm hoặc báo cáo theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước về tình hình, kết quả triển khai các hoạt động hợp tác với nước ngoài. Đồng thời cập nhật đầy đủ thông tin vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp theo quy định”, thầy Tân chia sẻ thêm.