Tại hội nghị thường niên năm 2025, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu có thêm 1.500 tiến sĩ giai đoạn 2026 - 2030, trong đó 50% được công nhận học hàm Giáo sư, Phó giáo sư. Về nghiên cứu, toàn hệ thống công bố 41.200 bài báo khoa học quốc tế và sở hữu 100 bằng sáng chế quốc tế [1].
Kế hoạch thực hiện mục tiêu này của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đang được các đơn vị thành viên từng bước triển khai với nhiều giải pháp cụ thể.
Cần tạo động lực đủ mạnh để người học cảm thấy “muốn làm tiến sĩ”
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thiên Phúc - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng để có thêm 1.500 tiến sĩ trong 5 năm là một mục tiêu mang tính thách thức rất lớn - bởi đào tạo tiến sĩ không phải là một quá trình có thể triển khai trong thời gian ngắn, mà đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về nhiều mặt.
Theo thầy Phúc, trong bối cảnh hiện nay, số lượng người thực sự mong muốn theo học và gắn bó với con đường nghiên cứu khoa học, đặc biệt là ở trình độ tiến sĩ trong nước, vẫn còn hạn chế. Điều này khiến quy mô nguồn tuyển không lớn, đặt ra áp lực không nhỏ cho các cơ sở đào tạo khi phải vừa bảo đảm số lượng, vừa duy trì chất lượng đào tạo theo chuẩn mực quốc tế.
“Do đó để hiện thực hóa mục tiêu này, vấn đề then chốt là phải tạo được động lực đủ mạnh để người học cảm thấy “muốn làm tiến sĩ”. Muốn vậy, các điều kiện học tập và nghiên cứu dành cho nghiên cứu sinh phải thực sự tốt và đủ sức thuyết phục.
Những điều kiện này bao gồm cả yếu tố tài chính, cơ sở vật chất, trang thiết bị nghiên cứu, hệ thống phòng thí nghiệm, cũng như môi trường học thuật nói chung. Đây đều là những hạng mục đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn và không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực riêng lẻ của từng trường.
Do đó, để đạt được mục tiêu chung, các trường thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phải tận lực huy động mọi nguồn lực có thể, đồng thời rất cần sự hỗ trợ mạnh mẽ, thực chất từ phía Nhà nước. Nếu không có sự đồng hành này thì việc hoàn thành chỉ tiêu sẽ gặp nhiều khó khăn”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thiên Phúc nhận định.
Tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), thầy Phúc cho biết, nhà trường đã và đang triển khai nhiều chiến lược, giải pháp cụ thể nhằm góp phần vào mục tiêu chung của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là trong đào tạo và giữ chân đội ngũ nghiên cứu khoa học.
“Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, số lượng tiến sĩ được đào tạo tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã có sự tăng trưởng rõ rệt. Một trong những giải pháp quan trọng là chính sách hỗ trợ công bố khoa học.
Cụ thể, nhà trường có cơ chế hỗ trợ tài chính cho các nghiên cứu sinh có công bố quốc tế chất lượng cao, nhất là các bài báo đăng trên các tạp chí uy tín thuộc nhóm Q1, Q2. Những nghiên cứu sinh có công bố tốt sẽ có điều kiện rút ngắn thời gian hoàn thành chương trình và tốt nghiệp, đồng thời được nhà trường khen thưởng xứng đáng.
Bên cạnh đó, do quá trình công bố bài báo quốc tế, đặc biệt trên các tạp chí uy tín, thường đòi hỏi chi phí không nhỏ, nhà trường cũng hỗ trợ một phần kinh phí để giảm gánh nặng tài chính cho nghiên cứu sinh, qua đó khuyến khích họ mạnh dạn công bố kết quả nghiên cứu ra quốc tế.
Ngoài ra, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) còn triển khai giải pháp cho phép nghiên cứu sinh, nếu có nhu cầu, được tham gia làm việc với tư cách nghiên cứu viên của nhà trường trong thời gian đang theo học. Thông qua hình thức này, nghiên cứu sinh có thể nhận được một mức thu nhập nhất định, giúp ổn định đời sống và toàn tâm cho công việc nghiên cứu.
Sau khi tốt nghiệp, nguồn lực này sẽ được luân chuyển để tiếp tục hỗ trợ cho các nghiên cứu sinh kế tiếp, tạo thành một cơ chế hỗ trợ mang tính bền vững. Đây cũng là một cách làm thiết thực nhằm vừa hỗ trợ người học, vừa gắn kết nghiên cứu sinh với môi trường nghiên cứu của nhà trường”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thiên Phúc bày tỏ.
Cùng chia sẻ về mục tiêu này, đại diện Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết đây là chỉ tiêu có tính thách thức cao trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt, song vẫn được đánh giá là khả thi đối với riêng đơn vị nếu được triển khai bằng các giải pháp đồng bộ và bền vững.
Những năm gần đây, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã chủ động xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên - nhà khoa học trình độ cao theo hướng hội nhập quốc tế.
“Hằng năm, nhà trường cử giảng viên tham gia đào tạo tiến sĩ tại các cơ sở uy tín trong và ngoài nước, đồng thời duy trì hoạt động tuyển dụng ổn định từ 5-7 tiến sĩ mỗi năm từ các trường đại học và viện nghiên cứu có uy tín.
Trên cơ sở đó, nhà trường đặt mục tiêu đến năm 2030 có 70% giảng viên đạt trình độ tiến sĩ, trong đó khoảng 50% đủ điều kiện đạt chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo đại diện nhà trường, nhiều giải pháp trọng tâm đã được triển khai như thu hút và giữ chân các nhà khoa học xuất sắc; tăng cường cơ chế hỗ trợ giảng viên công bố quốc tế; khuyến khích tham gia các dự án, đề án và đề tài nghiên cứu quốc tế.
Đây không chỉ là những chỉ tiêu mang tính định lượng, mà còn là định hướng chiến lược lâu dài nhằm nâng cao năng lực học thuật và củng cố vị thế của nhà trường trên bản đồ giáo dục đại học khu vực và quốc tế”, đại diện nhà trường nhấn mạnh.
Về các chiến lược thu hút, đào tạo và giữ chân đội ngũ giảng viên, nhà khoa học trình độ cao, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính dài hạn và có trọng tâm.
Trong đó, Chương trình VNU350 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh được xác định là trụ cột trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực học thuật chất lượng cao của nhà trường.
Nhà trường ưu tiên thu hút các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các chuyên gia đầu ngành, cũng như đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài có mong muốn đóng góp cho sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu khoa học trong nước.
Bên cạnh chế độ tiền lương thực hiện theo quy định của Nhà nước, nhà trường áp dụng mô hình trả lương theo vị trí việc làm gắn với hiệu quả công việc thông qua hệ thống chỉ số đánh giá (KPIs), đồng thời triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính linh hoạt.
Ngoài ra, nhà trường còn chú trọng xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, cạnh tranh thông qua các chính sách khen thưởng công bố khoa học quốc tế, hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, tham dự hội thảo quốc tế và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, qua đó tạo động lực khuyến khích giảng viên, nhà khoa học yên tâm cống hiến lâu dài và phát huy tối đa năng lực chuyên môn.
Xây dựng và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh theo hướng liên ngành
Một trong những chỉ tiêu dự kiến trong giai đoạn 2026 - 2030 về nghiên cứu khoa học của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh là toàn hệ thống công bố hơn 41.000 bài báo khoa học được công bố trong danh mục Scopus và sở hữu 100 bằng sáng chế.
Đánh giá về chỉ tiêu này, đại diện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, nhà trường xác định việc bảo đảm đồng thời cả số lượng và chất lượng nghiên cứu là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển khoa học - công nghệ.
Trên cơ sở thực hiện mục tiêu chung của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, nhà trường tập trung xây dựng và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh theo hướng liên ngành, liên lĩnh vực, gắn với những vấn đề lớn và cấp thiết của xã hội. Các lĩnh vực mũi nhọn được ưu tiên bao gồm nghiên cứu về xã hội đô thị, chuyển đổi số, phát triển đô thị, văn hóa - con người, truyền thông, giáo dục và phát triển bền vững.
Song song với việc mở rộng quy mô nghiên cứu, nhà trường đặc biệt chú trọng đầu tư chiều sâu cho hoạt động công bố quốc tế thông qua việc phát huy vai trò của Trung tâm Hỗ trợ công bố quốc tế, triển khai chính sách cố vấn học thuật (mentoring) cho các nhà nghiên cứu trẻ và đẩy mạnh hợp tác học thuật quốc tế.
Mục tiêu đặt ra là nâng cao chất lượng, tính ứng dụng và tầm ảnh hưởng của các sản phẩm khoa học, đồng thời gia tăng tỷ lệ bài báo được đăng trên các tạp chí thuộc danh mục Scopus Q1, Q2, có giá trị học thuật và tham chiếu thực tiễn cao, qua đó đóng góp thiết thực vào uy tín khoa học chung của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Đối với đội ngũ giảng viên hiện hữu, đặc biệt là những người đang trong lộ trình phấn đấu đạt học hàm giáo sư, phó giáo sư, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) khẳng định luôn dành sự quan tâm đặc biệt và triển khai các cơ chế hỗ trợ thiết thực.
Nhà trường bố trí nguồn kinh phí riêng nhằm hỗ trợ xuất bản sách chuyên khảo, giáo trình và công bố các bài báo khoa học quốc tế, đồng thời phát huy vai trò của Trung tâm Hỗ trợ công bố quốc tế trong việc tư vấn học thuật, hỗ trợ kỹ thuật và hướng dẫn thủ tục liên quan.
Đồng thời, giảng viên được khuyến khích và tạo điều kiện tham gia, chủ trì các đề tài nghiên cứu trọng điểm cũng như các dự án hợp tác quốc tế, qua đó tích lũy thành tích học thuật và mở rộng mạng lưới nghiên cứu chuyên môn.
Về tổ chức công việc, nhà trường chủ động sắp xếp khối lượng giảng dạy một cách hợp lý, bảo đảm sự cân đối hài hòa giữa nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học, tạo điều kiện thuận lợi nhất để giảng viên vừa duy trì chất lượng đào tạo, vừa có đủ thời gian và nguồn lực cho quá trình phát triển học thuật chuyên sâu.
Để thúc đẩy công tác thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cùng với các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho nghiên cứu sinh, theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) trong thời gian qua, nhà trường đã chủ động mở thêm nhiều ngành đào tạo mới ở cả trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, tập trung vào những lĩnh vực gắn chặt với nhu cầu phát triển của xã hội và các định hướng chiến lược quốc gia.
Có thể kể đến các ngành như thiết kế vi mạch bán dẫn, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, cùng một số lĩnh vực công nghệ cao khác. Việc phát triển các ngành đào tạo này không chỉ đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước, mà còn có tác dụng kích thích người học tiếp tục theo đuổi các bậc đào tạo sau đại học, đặc biệt là bậc tiến sĩ.
Trên nền tảng đó, mỗi trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần chủ động phát triển những hướng nghiên cứu riêng, dựa trên thế mạnh và các nghiên cứu dự báo về xu hướng tương lai, chẳng hạn như phương tiện bay không người lái (UAV), công nghệ lượng tử hay tính toán hiệu năng cao.
“Trong thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp này, đồng thời nghiên cứu, triển khai thêm những cơ chế mới nhằm khuyến khích và “khơi dậy” nhu cầu làm tiến sĩ trong xã hội, bởi đây chính là gốc rễ của vấn đề.
Các số liệu thống kê qua từng năm cho thấy xu hướng tích cực, khi số lượng nghiên cứu sinh tuyển mới của Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) năm sau cao hơn năm trước. Điều này cho thấy các chính sách hỗ trợ và định hướng phát triển đào tạo sau đại học của nhà trường bước đầu đã phát huy tác dụng”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thiên Phúc thông tin.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://tuoitre.vn/dai-hoc-quoc-gia-tp-hcm-dat-muc-tieu-tang-1-500-tien-si-dao-tao-nguon-nhan-luc-tinh-hoa-20251226101626688.htm
