Đón Tết xa quê hương, giảng viên, du học sinh Việt Nam nâng niu giá trị truyền thống theo cách riêng

Tết Nguyên đán là dịp lễ lớn nhất trong năm của người Việt Nam - là dịp để mỗi gia đình sum vầy, trở về bên mái ấm, sẻ chia niềm vui, gửi trao lời chúc bình an, thịnh vượng. Tết còn là khoảng lặng sâu sắc trong nhịp sống hối hả, khi con người tạm gác lại những bộn bề thường nhật để tìm về cội nguồn, nâng niu những giá trị văn hóa truyền thống đã bồi đắp nên bản sắc dân tộc.

Đối với những giảng viên, nhà khoa học, du học sinh đang học tập, làm việc và tu nghiệp ở nước ngoài, dù không được đón Tết cùng gia đình trong không khí náo nức thân thuộc của quê hương, họ vẫn tìm cách tái hiện hồn Tết Việt bằng những phong tục cổ truyền, các món ăn truyền thống hay buổi gặp gỡ cộng đồng quê hương. Dù ở bất kỳ nơi đâu, họ vẫn duy trì phong tục đón Tết như một cách kết nối với quê hương, gia đình, đồng thời bảo tồn và lan toả những giá trị văn hóa Việt giữa cộng đồng quốc tế.

Cơ hội để giao lưu văn hóa và lan toả giá trị truyền thống dân tộc tới bạn bè quốc tế

Đã có nhiều năm sinh sống và đón Tết Nguyên đán ở nước ngoài, thầy Nguyễn Ngọc Hiếu - giảng viên Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, tốt nghiệp thạc sĩ ngành Kỹ thuật xây dựng dân dụng tại Học viện Công nghệ Muroran (Hokkaido, Nhật Bản), hiện đang là nghiên cứu sinh tại Đại học Saitama (Saitama, Nhật Bản) chia sẻ: "Tết Nguyên đán là mùa của sự sum vầy. Ở quê nhà, đó là lúc mọi lo toan, bộn bề được gác lại bên ngoài cánh cửa, nhường chỗ cho những khoảnh khắc sum vầy bên mâm cơm gia đình và thời khắc đón giao thừa. Nhưng đối với những giảng viên đang làm việc và học tập, nâng cao trình độ ở nước ngoài, khái niệm nghỉ Tết gần như không có.

Tại Nhật Bản, người dân không có kỳ nghỉ lễ dành cho Tết âm lịch và cũng không có văn hóa đón Tết như ở Việt Nam. Ngày 29 hay mùng 1 Tết năm nay, tôi vẫn lên giảng đường và thực hiện thí nghiệm như thường nhật, dù trong lòng luôn nhớ về không khí chuẩn bị Tết rộn ràng ở quê nhà Hà Nội. Vì Tết Nguyên đán "trái lịch" với dịp nghỉ lễ ở nước ngoài nên việc sắp xếp thời gian về quê hương đón Tết cũng trở thành bài toán cần cân nhắc. Đã có lúc tôi thấy mình lạc nhịp với cuộc sống nơi xứ người. Thời gian đầu việc nấu nướng còn vụng về, bữa ăn qua loa càng khiến nỗi nhớ nhà thêm da diết. Những lúc buồn, tôi lại bật chương trình Gặp nhau cuối năm trên YouTube rồi tua đi tua lại để có âm thanh ngày Tết".

Song, nam giảng viên dần nhận ra rằng không khí của Tết Nguyên đán không chỉ hiện hữu ở không gian địa lý, mà còn ở cách mỗi người gìn giữ ký ức và tạo dựng cảm xúc cho mình. Dẫu cách xa vạn dặm, nhưng Tết cổ truyền ở trong tim người Việt chưa bao giờ phai nhạt.

Năm nay, thầy Nguyễn Ngọc Hiếu đã tham gia những hoạt động ý nghĩa đón Tết tại chương trình “Xuân quê hương 2026” được tổ chức ở Tokyo do Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản phối hợp cùng các tổ chức đoàn thể người Việt Nam. Với thầy và nhiều giảng viên, nhà khoa học, du học sinh Việt Nam khác, đây không chỉ là một sự kiện văn hóa cộng đồng, mà còn là điểm hẹn tinh thần của những người Việt đang sinh sống, làm việc và học tập tại đất nước Mặt trời mọc cũng như bạn bè sở tại cứ mỗi dịp Tết đến xuân về. Đó là nơi để tạm gác lại áp lực phòng thí nghiệm, giảng đường và cùng nhau tái hiện không khí Tết trong không gian đậm bản sắc dân tộc.

Mặc dù thời tiết mưa tuyết và giá lạnh đặc trưng của mùa đông xứ Phù Tang, chương trình vẫn thu hút khoảng hơn 800 kiều bào, từ các em nhỏ đến người già và bạn bè người Nhật Bản đến cùng hòa chung không khí đón xuân. Với chủ đề “Khát vọng Việt Nam: Hòa bình - Thịnh vượng”, theo thầy Ngọc Hiếu, chương trình năm nay thể hiện tầm nhìn và khát vọng phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, đặc biệt trong không khí phấn khởi, tự hào chào mừng thành công của Đại hội Đảng lần thứ XIV.

Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản, cộng đồng người Việt tại Nhật Bản ngày càng phát triển vững mạnh và đóng góp tích cực đối với sự nghiệp phát triển của đất nước cũng như đối với quan hệ Việt - Nhật. Bên cạnh sự phát triển về hợp tác thương mại, đầu tư, giao lưu nhân dân, hai nước cũng xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là trụ cột mới. Hiện tại, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản vẫn đang giữ vị trí thứ hai trong số cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với khoảng 700.000 người. Nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia, giảng viên đại học đang tham gia vào các dự án hợp tác song phương, tạo nên những “cầu nối học thuật” bền chặt giữa hai nước.

Tái hiện những hoạt động ý nghĩa chào đón Tết cổ truyền nơi xứ người

Dẫu xa nhà nhưng cộng đồng người Việt xa xứ luôn có những hoạt động "đánh thức" mùa xuân theo cách riêng của mình. Năm 2026 là năm thứ ba đón Tết xa quê hương, Thạc sĩ Nguyễn Quỳnh Anh (chuyên ngành Quản lý chuỗi cung ứng quốc tế, Trường Đại học Khoa học Ứng dụng Rotterdam) - hiện đang sinh sống, học tập và làm việc tại Hà Lan tâm sự: "Cũng giống như hai năm trước, càng gần thời khắc chuyển giao năm mới, nỗi nhớ nhà trong tôi lại da diết hơn bao giờ hết. Tôi nhớ cảm giác được cùng gia đình tất bật dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa, háo hức đi chợ chọn cành đào, chậu quất, sắm sửa vài bộ quần áo để khởi đầu năm mới thật tươm tất.

Nhìn những hình ảnh của bạn bè, người thân đón Tết với phố xá lung linh ánh đèn trên các trang mạng xã hội, lòng tôi vừa rộn ràng, vừa bồi hồi, chỉ mong được trở về để hòa mình vào không khí ấy. Tuy nhiên, năm nay, guồng quay học tập và công việc ở Hà Lan không cho phép tôi sắp xếp được lịch nghỉ để trở về Việt Nam". Giữa lịch trình bận rộn, Tết Nguyên đán đối với chị Quỳnh Anh vì thế càng trở nên đặc biệt hơn, đó là nỗi nhớ, là sự chắt chiu từng khoảnh khắc, và là cách tự mình gìn giữ hương vị xuân quê nhà giữa lòng châu Âu xa xôi.

Mong muốn được thưởng thức hương vị quen thuộc trong những ngày đầu năm, chị Quỳnh Anh đã tự tay tái hiện những hoạt động chào đón Tết như một cách gìn giữ hương vị quê hương nơi đất khách: “Để cảm thấy mình thực sự được hòa vào không khí của Tết Nguyên đán, năm nay tôi quyết định chuẩn bị một mâm cơm truyền thống. Dù chỉ là một mâm cơm mộc mạc, nhưng cũng đủ để đem đến cảm giác như đang đón Tết tại Việt Nam”. Trong mâm cỗ ấy, bánh chưng là món không thể thiếu - một món ăn mang tính biểu tượng của Tết cổ truyền trong ngày đoàn viên. Bên cạnh đó, chị còn tự tay chuẩn bị thêm nem rán, miến măng gà, xôi và thịt kho - những món ăn quen thuộc gợi nhớ căn bếp của gia đình mỗi độ xuân về.

Đặc biệt, năm nay chị căn đúng thời khắc giao thừa theo giờ Việt Nam để thắp nén hương đầu năm. Giữa không gian tĩnh lặng nơi xứ người, khoảnh khắc ấy trở nên thiêng liêng hơn bao giờ hết. Việc thắp hương đúng giờ giao thừa ở Việt Nam khiến chị cảm thấy như mình đang ở rất gần nguồn cội. Đó là một cảm giác biết ơn và trân trọng sâu sắc, để nhắc nhở bản thân rằng dù ở xa vẫn luôn hướng về gia đình, về đất nước.

Không chỉ chăm chút cho mâm cơm ngày Tết, chị còn kỳ công chuẩn bị cả cành đào rừng để không gian sống thêm phần rực rỡ sắc xuân. Trước đó 4 tuần, chị đã mua một cành đào, nhưng do thiếu kinh nghiệm không cắt lại gốc nên cành đào nhanh chóng héo rũ, nụ không kịp hé nở. Không nản lòng, chị tiếp tục tìm kiếm và phải đến cửa hàng thứ ba mới chọn được một cành đào ưng ý. Cành đào rừng được mang về nâng niu, chăm chút như gửi gắm trong đó một mùa xuân trọn vẹn.

Chỉ cần có mâm cơm Tết giản dị thôi, chị Quỳnh Anh chia sẻ bản thân đã cảm thấy như được trở về gần hơn với gia đình và những ký ức sum vầy. Càng đi xa, người con xa xứ càng thấm thía và trân trọng sâu sắc hơn những giá trị của phong tục truyền thống quê hương - những điều từng hiện diện rất đỗi tự nhiên trong đời sống thường nhật, nay trở thành điểm tựa tinh thần thiêng liêng giữa muôn trùng cách trở của bộn bề công việc học tậviệtp, nghiên cứu.

Cùng chia sẻ về câu chuyện gìn giữ hương vị Tết Việt ở nước ngoài, anh Nguyễn Đại Nguyên công tác tại Viện Khoa học và Công nghệ Giao thông Vận tải, hiện đang theo học chương trình đào tạo thạc sĩ ngành Kỹ thuật Địa môi trường, Đại học Saitama (Nhật Bản) bày tỏ: Việc duy trì phong tục đón Tết ở nước ngoài như dọn dẹp nhà cửa, đi chợ hoa, thăm hỏi bạn bè,... không chỉ đơn thuần là cách để giải tỏa nỗi nhớ, mà còn là cầu nối lan toả sức sống bền bỉ của văn hóa Việt.

Tuy nhiên, để có được một cái Tết “ra Tết” ở Nhật Bản không phải điều dễ dàng. Ở đây, để mua đủ nguyên liệu nấu các món truyền thống, anh phải tìm đến những siêu thị có bán thực phẩm và gia vị của người Việt. Không phải lúc nào hàng hóa cũng sẵn có và phong phú như ở quê nhà, nên nhiều khi phải đi vài nơi mới tìm được thứ mình cần. Chính vì vậy, hành trình tìm từng bó rau, gói gia vị hay nguyên liệu cho món ăn ngày Tết cũng trở thành một phần đặc biệt của không khí xuân.

Những ngày giáp Tết, giữa lịch học tập và nghiên cứu bận rộn, anh Nguyên vẫn cố gắng thu xếp thời gian đến các khu chợ, siêu thị để lựa chọn nguyên liệu, cùng bạn bè chuẩn bị mâm cơm với những món ăn truyền thống. Dù không đủ đầy như ở Việt Nam, nhưng với anh, từng món ăn được bày biện cũng đủ để mang lại cảm giác thân thuộc như mùa xuân quê hương đang hiện diện ấm áp tại đây.

Dù ở bất kỳ vĩ độ nào, việc gìn giữ “nếp nhà” trong những ngày đầu xuân vẫn là cách để người Việt xa quê neo đậu tâm hồn mình vào cội nguồn dân tộc. Để rồi, giữa hành trình học tập, nghiên cứu và cống hiến nơi xứ người, họ vẫn luôn xác tín một điều: có một quê hương để hướng về, để phụng sự và để tự hào.