Trong phạm vi bài viết này, người viết là giáo viên bậc trung học phổ thông có đôi điều chia sẻ về 2 nội dung liên quan đến Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông: 1) cộng điểm phát biểu vào điểm kiểm tra thường xuyên và 2) có nên kiểm tra giữa học kỳ theo hình thức tập trung?
Giáo viên cộng điểm cho học sinh phát biểu xây dựng bài
Đổi mới đánh giá học sinh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là một quá trình không đơn giản, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ nhận thức đến hành động của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý.
Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT được ban hành nhằm cụ thể hóa yêu cầu đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh, trong đó nhấn mạnh vai trò của đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ như những công cụ hỗ trợ quá trình dạy – học, chứ không chỉ để cho điểm hay xếp loại.
Trong thực tế giảng dạy, theo ghi nhận của người viết, nhiều giáo viên lựa chọn cách cộng điểm khi học sinh phát biểu xây dựng bài như một biện pháp động viên.
Xuất phát điểm của cách làm này là rất sư phạm, đó là tạo động lực học tập, kéo học sinh tham gia tích cực hơn vào bài học, đặc biệt trong bối cảnh không ít em còn e dè, rụt rè khi bày tỏ ý kiến trước tập thể.
Không thể phủ nhận rằng, ở nhiều lớp học, việc cộng điểm phát biểu đã mang lại những chuyển biến tích cực.
Học sinh hào hứng hơn, chủ động xung phong phát biểu, không khí giờ học trở nên sôi nổi. Một số em trước đây ít nói dần mạnh dạn hơn, biết trình bày suy nghĩ, tham gia thảo luận và phản biện.
Thông qua đó, học sinh được rèn luyện kỹ năng diễn đạt, tư duy phản biện, trao đổi và làm việc nhóm – những năng lực cốt lõi mà Chương trình hướng tới.
Ở góc độ tâm lý học đường, “điểm cộng” trở thành sự ghi nhận kịp thời, giúp học sinh cảm nhận được sự quan tâm của giáo viên và nỗ lực hơn trong học tập. Tuy nhiên, người viết băn khoăn cách làm này có hoàn toàn phù hợp với quy định đánh giá hiện hành.
Điểm phát biểu và bản chất của đánh giá thường xuyên
Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT quy định đánh giá thường xuyên như sau (trích):
“Điều 6. Đánh giá thường xuyên
1. Đánh giá thường xuyên được thực hiện thông qua: hỏi - đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập.
2. Đối với một môn học, mỗi học sinh được kiểm tra, đánh giá nhiều lần, trong đó chọn một số lần kiểm tra, đánh giá phù hợp với tiến trình dạy học theo kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn, ghi kết quả đánh giá vào sổ theo dõi và đánh giá học sinh (theo lớp học) để sử dụng trong việc đánh giá kết quả học tập môn học theo quy định tại khoản 1 Điều 9 Thông tư này…”
Có thể nhận thấy, đánh giá thường xuyên được thực hiện trong quá trình dạy học nhằm thu thập thông tin để kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy và học, hỗ trợ học sinh tiến bộ.
Các hình thức đánh giá thường xuyên được quy định rất đa dạng, bao gồm hỏi – đáp, viết, thuyết trình, thực hành, sản phẩm học tập, hồ sơ học tập và các hình thức khác phù hợp với yêu cầu cần đạt của môn học.
Đáng chú ý, Thông tư không quy định việc cộng điểm phát biểu vào một cột điểm kiểm tra khác. Bởi vì, khi điểm phát biểu được dùng để “cộng thêm” vào điểm kiểm tra thường xuyên, hoạt động đánh giá dễ bị biến thành hình thức thưởng – phạt.
Điều này có thể dẫn đến sự thiếu công bằng trong đánh giá, ví dụ, học sinh nói nhiều, nhanh nhạy có lợi thế hơn, trong khi những em ít nói nhưng nắm chắc kiến thức lại dễ bị thiệt thòi.
Điểm số khi đó không còn phản ánh đầy đủ mức độ đạt yêu cầu của học sinh, mà phần nào phụ thuộc vào sự mạnh dạn hay khả năng diễn đạt của từng em.
Như vậy, đánh giá thường xuyên theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT nhằm theo dõi quá trình tiến bộ của từng học sinh, giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy, hỗ trợ kịp thời những em còn gặp khó khăn có phù hợp?
Có nên tổ chức kiểm tra giữa học kỳ theo hình thức tập trung?
Bên cạnh việc phát biểu, một cách thức khác cũng khá phổ biến trong thực tế giảng dạy là việc yêu cầu kiểm tra giữa học kỳ theo hình thức tập trung, ra đề chung, coi – chấm nghiêm ngặt như một kỳ thi.
Nhiều nhà trường cho rằng cách làm này giúp bảo đảm tính thống nhất, công bằng và nâng cao kỷ cương trong kì kiểm tra đánh giá.
Tuy nhiên, theo khoản 1 Điều 7 Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, đánh giá định kỳ được thực hiện vào giữa học kỳ và cuối học kỳ nhằm xác định mức độ đạt yêu cầu cần đạt của học sinh sau một giai đoạn học tập; đồng thời, hình thức đánh giá định kỳ do nhà trường quyết định, phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu cần đạt của môn học.
Cụ thể:
“Điều 7. Đánh giá định kì
1. Đánh giá định kì (không thực hiện đối với cụm chuyên đề học tập), gồm đánh giá giữa kì và đánh giá cuối kì, được thực hiện thông qua: bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính), bài thực hành, dự án học tập.
- Thời gian làm bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính) đối với môn học (không bao gồm cụm chuyên đề học tập) có từ 70 tiết/năm học trở xuống là 45 phút, đối với môn học (không bao gồm cụm chuyên đề học tập) có trên 70 tiết/năm học từ 60 phút đến 90 phút; đối với môn chuyên tối đa 120 phút.
- Đối với bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính) đánh giá bằng điểm số, đề kiểm tra được xây dựng dựa trên ma trận, đặc tả của đề kiểm tra, đáp ứng theo yêu cầu cần đạt của môn học được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông.
- Đối với bài kiểm tra (trên giấy hoặc trên máy tính) đánh giá bằng nhận xét, bài thực hành, dự án học tập, phải có hướng dẫn và tiêu chí đánh giá theo yêu cầu cần đạt của môn học được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông trước khi thực hiện.”
Dẫn chiếu cho thấy, Thông tư không quy định kiểm tra giữa học kỳ phải tổ chức tập trung, cũng không yêu cầu áp dụng đồng loạt một hình thức cho tất cả các môn học.
Về bản chất, kiểm tra giữa học kỳ mang tính đánh giá quá trình, nhằm giúp giáo viên và học sinh kịp thời nhìn lại việc dạy và học để điều chỉnh cho giai đoạn tiếp theo.
Việc kì kiểm tra giữa học kỳ tổ chức không khác gì một kì thi, theo người viết làm hạn chế quyền chủ động chuyên môn của giáo viên, đặc biệt đối với những môn học thiên về thực hành, sản phẩm hoặc dự án học tập.
Tài liệu tham khảo:
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Thong-tu-22-2021-TT-BGDDT-danh-gia-hoc-sinh-trung-hoc-co-so-485242.aspx
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
