Tại Lào Cai, năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh đã tổ chức lễ khởi công xây dựng 4 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới: A Mú Sung, Y Tý, Mường Khương và Pha Long.
Tổng mức đầu tư của 4 trường là 945 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác. Các công trình được khởi công với thời gian thi công khoảng 9 tháng, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/8/2026.
Tạo điều kiện để học sinh được học tập ổn định, khắc phục khó khăn ở vùng biên giới
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Hồng Hưng - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Khương (tỉnh Lào Cai) cho biết, Mường Khương đặc thù là xã biên giới, có hơn 33km đường biên. Toàn xã có trên 24.000 dân, với 16 dân tộc cùng sinh sống.
Trên địa bàn xã hiện có 5 trường tiểu học (gồm 3 trường phổ thông dân tộc bán trú); 4 trường trung học cơ sở (gồm 3 trường phổ thông dân tộc bán trú); 1 trường liên cấp tiểu học và trung học cơ sở. Tổng số học sinh khoảng hơn 4.500 em, trong đó có 1.389 học sinh bán trú; học sinh dân tộc thiểu số chiếm tỉ lệ trên 85%.
Theo ông Hưng, việc xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở là vô cùng cần thiết, vừa đáp ứng nhu cầu học tập, vừa giúp đào tạo, nuôi dưỡng nguồn cán bộ trẻ cho địa phương, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Mô hình này có nhiều điểm khác biệt so với các cơ sở giáo dục hiện nay trên địa bàn, cụ thể:
Thứ nhất, trường được xây dựng theo mô hình liên cấp tiểu học và trung học cơ sở, tạo điều kiện để học sinh học tập liên tục, ổn định, hạn chế gián đoạn khi chuyển cấp, nhất là với những em ở vùng sâu, vùng xa.
Thứ hai, học sinh được ăn ở, sinh hoạt tập trung tại trường trong cả tuần hoặc cả học kỳ, có hệ thống ký túc xá, bếp ăn và đội ngũ cán bộ quản lý sinh hoạt, giúp các em yên tâm học tập trong môi trường nề nếp, an toàn.
Thứ ba, mô hình này ưu tiên học sinh ở các thôn vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình khó khăn, nhà ở xa trường, qua đó tạo điều kiện tiếp cận giáo dục bình đẳng cho nhóm học sinh yếu thế.
Thứ tư, trường được đầu tư đồng bộ, tập trung với đầy đủ phòng học, khu nội trú, nhà ăn, khu sinh hoạt chung, y tế học đường, sân thể thao, thư viện, hạ tầng internet nhằm đáp ứng yêu cầu học và sinh hoạt của học sinh.
Thứ năm, học sinh được quản lý toàn diện cả về học tập, sinh hoạt và rèn luyện kỹ năng sống; nề nếp, kỷ luật được duy trì thường xuyên, từ đó hình thành thói quen, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống sau này. Đặc biệt, đây là mô hình mang tính chiến lược, lâu dài, không chỉ phục vụ giáo dục trước mắt.
Ông Hưng thông tin thêm, Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở Mường Khương được xây dựng với quy mô 28 lớp, từ lớp 3 đến lớp 9, có thể đáp ứng sĩ số 980 học sinh. Đây là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm đảm bảo nhu cầu học tập của con em các dân tộc trên địa bàn xã; giải quyết khó khăn về khoảng cách địa lý và điều kiện đi lại; đảm bảo duy trì sĩ số; học sinh được chăm sóc, quản lý cũng như học tập trong môi trường ổn định.
Không chỉ vậy, đây là quyết sách chiến lược, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đảm bảo quyền học tập của trẻ em nơi khó khăn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, thu hẹp khoảng cách giáo dục vùng miền.
Đối với dự án xây Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở Mường Khương, ngay sau khi có chủ trương xây dựng và yêu cầu hoàn thành trước ngày 31/8/2026, Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Mường Khương và các cơ quan, đơn vị đã cùng vào cuộc.
Về cơ sở vật chất, trường được xây dựng tại thôn Mã Tuyển, xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai, tổng diện tích khoảng 8,231 ha. Vị trí này thuận lợi về giao thông, là trung tâm kết nối với các địa bàn trong khu vực xã biên giới. Địa hình nơi đây bằng phẳng, không bị chia cắt bởi sông suối, không chịu tác động của lũ quét hay sạt lở, đồng thời thuận tiện đấu nối với các hạ tầng kỹ thuật điện, nước, viễn thông.
Quy mô trường được thiết kế gồm nhà hiệu bộ, lớp học, phòng học bộ môn, nhà nội trú, nhà đa năng, các hạng mục phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật và được trang bị đầy đủ thiết bị dạy học. Công trình đáp ứng 28 lớp với tổng số 980 học sinh, trong đó cấp tiểu học là 12 lớp (khoảng 420 học sinh) và cấp trung học cơ sở là 16 lớp (khoảng 560 học sinh).
Về đội ngũ giảng dạy, địa phương sẽ tính toán sắp xếp, bố trí cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên hiện có và được giao một cách hợp lý, đồng thời đề xuất cấp trên bổ sung thêm biên chế để đáp ứng nhu cầu vận hành trường.
Về nguồn lực tài chính, tổng vốn đầu tư dự án là 215 tỷ đồng, huy động từ ngân sách Trung ương, ngân sách tỉnh và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác.
Về công tác vận động nhân dân, Ủy ban nhân dân xã Mường Khương phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư, nhà thầu và các cơ quan chức năng trong suốt quá trình thi công nhằm bảo đảm tiến độ, chất lượng và an toàn công trình. Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận, giữ gìn an ninh trật tự, vệ sinh môi trường; tạo điều kiện thuận lợi về mặt bằng và nhân lực tại chỗ để công trình sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng, đáp ứng nhu cầu học tập của con em các dân tộc trên địa bàn.
Người dân vui mừng, kỳ vọng vào tương lai giáo dục phát triển bền vững
Đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp vùng biên giới được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong giáo dục vùng cao, giúp học sinh dân tộc thiểu số tiếp cận môi trường học tập ổn định và mở rộng cơ hội phát triển trong tương lai.
Không giấu được niềm vui, em Tả Hin (sinh năm 2004), đã tốt nghiệp Trường Cao đẳng Lào Cai, hiện đang sinh sống tại thôn Ngải Trồ 2, xã A Mú Sung (tỉnh Lào Cai), từng theo học tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở A Mú Sung chia sẻ: "Trước đây, để đến trường em cũng như các bạn học sinh ở các bản, xã vùng cao trên địa bàn gặp rất nhiều khó khăn. Quãng đường đi học vừa xa, vừa tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, nhất là vào mùa mưa lũ; trường lớp, cơ sở vật chất còn thiếu thốn, chưa đáp ứng được nhu cầu học tập. Vì vậy, không ít bạn thường xuyên nghỉ học khiến việc tiếp thu kiến thức bị gián đoạn và kết quả chưa đạt như mong muốn.
Khi biết có chủ trương xây dựng trường nội trú tại vùng biên giới, em và bà con trong thôn ai cũng vui mừng, phấn khởi. Đây không chỉ là niềm vui với các em học sinh mà còn là mong mỏi trong suốt thời gian qua của cả cộng đồng. Mọi người đều hy vọng ngôi trường sớm được hoàn thành, đưa vào sử dụng để học sinh địa phương được học tập trong điều kiện khang trang, ổn định hơn, hạn chế tình trạng bỏ học và từng bước nâng cao chất lượng giáo dục vùng biên giới".
Em Tả Hin chia sẻ thêm, việc xây dựng trường nhận được sự đồng thuận và hưởng ứng rộng rãi của người dân trong bản. Bà con phấn khởi, chủ động tham gia đóng góp công sức cùng chính quyền và đơn vị thi công. Nhiều hộ gia đình trực tiếp hỗ trợ các phần việc như xúc cát, đá, xi măng, vận chuyển gạch, cát, sắt thép phục vụ quá trình xây dựng.
Sự chung tay của cộng đồng cho thấy niềm tin và kỳ vọng của người dân địa phương vào một ngôi trường mới khang trang, kiên cố, đáp ứng nhu cầu học tập lâu dài của con em vùng biên. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, giáo dục không chỉ góp phần nâng cao nhận thức, cải thiện trình độ dân trí, mà còn tạo nền tảng để mở ra cơ hội phát triển kinh tế, từng bước thoát nghèo và bảo vệ vững chắc quê hương - nơi biên cương của Tổ quốc.
Cùng bày tỏ niềm vui về chủ trương xây dựng trường nội trú ở địa phương, thầy Phạm Văn Thiết - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trịnh Tường (xã Trịnh Tường, tỉnh Lào Cai), người đã nhiều năm gắn bó với học sinh vùng biên giới cho biết, chủ trương của Đảng, Nhà nước về đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp dành cho học sinh vùng biên giới có ý nghĩa hết sức quan trọng, thiết thực, góp phần đảm bảo ổn định về giáo dục, an sinh, quốc phòng.
Bày tỏ kỳ vọng về mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp, thầy Thiết cho rằng đây là nền tảng quan trọng để tạo dựng môi trường học tập ổn định, liên tục và bền vững cho học sinh. Về lâu dài, mô hình này sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục vùng cao so với các khu vực khác, từng bước nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Quan trọng hơn, một môi trường học tập đầy đủ và an toàn sẽ tiếp thêm động lực, nuôi dưỡng ước mơ vươn lên cho học sinh, qua đó đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.
Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Khương khẳng định rằng, mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ tạo ra chuyển biến tích cực trên 3 phương diện là điều kiện học tập, sinh hoạt và cơ hội phát triển trong tương lai.
Về điều kiện học tập, các em sẽ được học tập trong môi trường ổn định, hạn chế tình trạng gián đoạn do khoảng cách địa lý, điều kiện thời tiết hay hoàn cảnh gia đình. Cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ tạo điều kiện để các em tiếp cận đầy đủ chương trình giáo dục phổ thông, phương pháp dạy học hiện đại và ứng dụng công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, giáo viên có thể theo dõi sát sao quá trình học tập, kịp thời hỗ trợ học sinh còn hạn chế về ngôn ngữ và kiến thức nền.
Mô hình này giúp học sinh chuyển tiếp tự nhiên từ tiểu học lên trung học cơ sở, giảm tâm lý e ngại, bỡ ngỡ, từ đó nâng cao chất lượng học tập và thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa học sinh dân tộc thiểu số với học sinh ở các vùng thuận lợi. Đặc biệt, khi được học tập đầy đủ, liên tục, các em có điều kiện tiếp cận bậc học cao hơn để tự tin tham gia vào thị trường lao động có chất lượng.
Về điều kiện sinh hoạt và công tác chăm sóc, các em được ăn ở, sinh hoạt tập trung trong môi trường an toàn, có chế độ dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe phù hợp với từng lứa tuổi. Thông qua môi trường nội trú, các em hình thành thói quen sinh hoạt khoa học, ý thức kỷ luật, tính tự lập và tinh thần trách nhiệm.
Đặc biệt, mô hình này sẽ góp phần đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, nâng cao dân trí và giảm nghèo bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Sau khi học tập thành tài, các em có thể quay trở lại phục vụ địa phương với vai trò cán bộ, giáo viên hoặc nhân lực kỹ thuật, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của cộng đồng.
